Στα βουνά της Κεφαλονιάς, στους λόγγους, σε παλιά μονοπάτια και ξεχασμένα χωράφια, σώζονται ακόμη οι ξερολιθιές: πέτρινοι τοίχοι χωρίς τσιμέντο, χτισμένοι με μάτι, χέρι και υπομονή. Δεν ήταν μια απλή αγροτική κατασκευή. Ήταν τέχνη. Και δεν την ήξεραν όλοι. Τις συναντάμε σε εκείνα τα σημεία της Κεφαλονιάς που το έδαφος είναι τραχύ, δεν έχει πολύ χώμα και πρέπει με κάποιο τρόπο να συγκρατηθεί. Στα Ομαλά, στο Πυργί, στον Αίνο, στην Ερισο αλλά και κοντά στο Αργοστόλι , το Μήλο της Πετρίας υπάρχουν ακόμα ξερολιθιές.
Η τέχνη της ξερολθιάς
Η ξερολιθιά χτίζεται χωρίς λάσπη, χωρίς τσιμέντο, χωρίς συνδετικό υλικό. Η δύναμή της βρίσκεται στην επιλογή της πέτρας, στην τοποθέτηση, στο βάρος, στην κλίση, στην ισορροπία. Ξερολιθιές δεν μπορούσαν να κτίσουν όλοι οι κτίστες και ο τεχνίτες. Ήτανε τέχνη.
Κάποιοι στο νησί μας μπορεί να θυμούνται το νόνο τους να φτιάχνει μια ξερολιθιά για να συγκρατήσει τα πολύτιμα χώματα ή να φτιάξει τη στάνη του. Ο τεχνίτης της πέτρας πρώτα πρώτα συγκέντρωνε μεγάλο αριθμό πετρών όσες απαιτούσε το έργο.
Οι τεχνίτες εκείνοι δεν δούλευαν μηχανικά, δεν χρησιμοποιούσαν οποιαδήοτε πέτρα έφτανε στα χέρια τους. Επιαναν κάθε πέτρα τη ζύγιζαν με τα χέρια τους, την γύριζαν, την παρατηρούσαν, της μίλαγαν και τους μίλαγε. Δεν έμπαινε κάθε πέτρα όπου να ’ναι. Έπρεπε να «κουμπώσει». Να βρει τη θέση της. Να πατήσει σωστά πάνω στην προηγούμενη και να κρατήσει την επόμενη.
Ο σπουδαίος τεχνίτης της ξερολιθιάς είχε ένα μοναδικό χάρισμα κατά πως λεγανε οι παλιοί. Ένιωθε την αρνητική και τη θετική πέτρα και τις τοποθετούσε έτσι ώστε να δημιουργούν μεταξύ τους μαγνητικό πεδίο και να συγκρατούνται.
Αυτό εξηγεί και γιατί πολλές ξερολιθιές της Κεφαλονιάς άντεξαν τόσους σεισμούς, κακοκαιρίες, εγκατάλειψη και χρόνια φθοράς.
Στην πραγματικότητα η ξερολιθιά είναι είναι άκαμπτη κατασκευή . Ηταν κατασκυεή που κρατούσε τον κραδασμό της γης στους σεισμούς αλλά και στο νερό της καταιγίδας. Δεν ήταν άκαμπτες κατασκευές. Είχαν μέσα τους μια ευλυγισία, μια φυσική αντοχή. Όταν το χώμα μετακινούνταν, όταν η πλαγιά δεχόταν νερά ή όταν ο σεισμός ταρακουνούσε το νησί, η ξερολιθιά μπορούσε να απορροφήσει μέρος της κίνησης, ακριβώς επειδή δεν ήταν δεμένη με σκληρό κονίαμα.
Οι ξερολιθιές στην Κεφαλονιά σε πολλές περιπτώσεις είναι το σύνορο της κάθε ιδιοκτησίας ,χώριζαν τις ιδιοκτησίες ή συγκρατούσαν χώματα, δημιουργούσαν πεζούλες, προστάτευαν καλλιέργειες, όριζαν μονοπάτια και μάντρες. Πολλές φορές όταν δεν υπήρχε μονοπάτι να φτάσεις στο χωραφάκι σου ανέβαιναν στην ξερολιθιά, σε τέτοιες περιπτώσεις λειτουργούσαν σαν πέτρινα μονοπάτια. Στην περιοχή του Ελειού υπήρχαν πολλά τέτοια μονοπάτια μέχρι πρόσφατα.
Οι φωτογραφίες που ακολουθούν είναι του Γεράσιμου Νεόφυτου από τις ορειβατικές περιπλανήσεις του στο οροπέδιο Νιπολά που βρίσκεται στην Κοινότητα Αγίου Νικολάου στο Δήμο Αργοστολίου.
