Γράφει Χρήστος Πετράτος

Το τριήμερο 17 με 19 Οκτωβρίου διενεργήθηκε αναπτυξιακό συνέδριο Ιονίων Νήσων στην Κέρκυρα.

Θεματικές Ενότητες Συνεδρίου

Οι θεματικές ενότητες που συζητήθηκαν αφορούσαν:

1. την Ανάπτυξη του Πρωτογενούς και Δευτερογενούς Τομέα

2. την Κλιματική Αλλαγή και το Περιβάλλον

3. τον Βιώσιμο Τουρισμό

4. τις Υποδομές και τη Συνδεσιμότητα

5. την Κοινωνική Συνοχή και το Ανθρώπινο Δυναμικό

6. την Ψηφιακή Αναβάθμιση, την Καινοτομία και τα Χρηματοδοτικά Εργαλεία

Εναρκτήριες Παρεμβάσεις

Ο κύριος Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων Γιάννης Τρεπεκλής, στην εναρκτήρια ομιλία, αφού καλωσόρισε τους προσκεκλημένους, τόνισε ότι η Περιφέρεια δεν πρέπει τόσο πολύ να ασχολείται με την καθημερινότητα, αλλά με τη σχεδίαση και μελέτη υποδομών του μέλλοντος. Ακολούθησαν χαιρετισμοί από την Υπουργό Τουρισμού, τον Υφυπουργό Ναυτιλίας, δημάρχους και βουλευτές της Κέρκυρας, επί το πλείστον.

Κεντρική Ομιλία Περιφερειάρχη

Η κεντρική ομιλία του κυρίου Τρεπεκλή ήταν σε άλλο πνεύμα· αυτοαναφορικός, προσπαθώντας ίσως να απαντήσει στους ντόπιους δημάρχους ότι κάποιες υποδομές του νησιού της Κέρκυρας έχουν δρομολογηθεί, ξέχασε ότι είναι Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων και λειτούργησε ως Κερκυραίος. Αποδεκτό ως ένα σημείο, όμως σε ένα συνέδριο Ιονίων Νήσων δεν μπορείς να λειτουργείς τοπικιστικά.

Υπήρξαν τοποθετήσεις αρκετά ενδιαφέρουσες σε όλες τις θεματικές ενότητες από καθηγητές πανεπιστημίου, επαγγελματίες του τουρισμού, του εμπορίου και επαγγελματίες του πρωτογενούς τομέα.

Ανάπτυξη του Πρωτογενούς Τομέα

Πρώτο θέμα ήταν η «Ανάπτυξη του Πρωτογενούς Τομέα», ίσως η ελπίδα των νησιών στο δύσκολο μέλλον.
Η αναζωογόνηση του πρωτογενούς τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία) στα Ιόνια Νησιά, με σύγχρονες πρακτικές, καινοτομία και διασύνδεση με τον τουρισμό και τη μεταποίηση.

— Ο πρωτογενής τομέας παραμένει υποστηρικτικός αλλά υποτιμημένος σε σχέση με τον τουρισμό.
— Υπάρχει γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και έλλειψη νέων αγροτών.
— Μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, που δυσκολεύει τις σύγχρονες καλλιέργειες.
— Ελλείψεις σε υποδομές άρδευσης, αποθήκευσης και μεταποίησης.
— Περιορισμένη προβολή και πιστοποίηση τοπικών προϊόντων (ελαιόλαδο, κρασί, μέλι, τυριά, εσπεριδοειδή).

Στρατηγικός σχεδιασμός:

1. Εκσυγχρονισμός και βιωσιμότητα της παραγωγής
   Χρήση έξυπνων γεωργικών τεχνολογιών (αισθητήρες, drones, αυτόματα συστήματα άρδευσης). Επένδυση σε λιμνοδεξαμενές και δίκτυα άρδευσης (όπως σε Κεφαλονιά, Ζάκυνθο, Κέρκυρα). Στήριξη βιολογικής και ολοκληρωμένης καλλιέργειας για μείωση φυτοφαρμάκων.

2. Ενίσχυση τοπικών προϊόντων & πιστοποίησης
   Ανάδειξη προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ (π.χ. κρασί Ρομπόλα Κεφαλονιάς, ελαιόλαδο Κέρκυρας). Δημιουργία ενιαίας «Επωνυμίας Ιονίων Νήσων» για αγροτικά προϊόντα. Προώθηση τοπικών προϊόντων σε ξενοδοχεία και τουριστικές επιχειρήσεις (σύνδεση αγροδιατροφής – τουρισμού).

3. Αλιεία & υδατοκαλλιέργεια
   Στήριξη αλιέων με ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης και βιώσιμης διαχείρισης ιχθυαποθεμάτων. Ενίσχυση μικρών υδατοκαλλιεργειών και θαλάσσιων πάρκων χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

4. Συνεταιρισμοί & συνεργασίες
   Δημιουργία σύγχρονων αγροτικών συνεταιρισμών με επιχειρηματική λειτουργία. Κέντρα συλλογής, αποθήκευσης και τυποποίησης προϊόντων. Συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και τον ΕΛΓΟ-Δήμητρα για τεχνογνωσία και καινοτομία.

5. Εκπαίδευση & νεανική αγροτική επιχειρηματικότητα
   Προγράμματα εκπαίδευσης νέων αγροτών σε καινοτόμες καλλιέργειες και βιώσιμες πρακτικές. Κίνητρα για επιστροφή νέων στα νησιά μέσω αγροτικών startups και κοινωνικών συνεταιρισμών.

Χρηματοδοτικά εργαλεία: ΚΑΠ 2023–2027 (ενισχύσεις για νέους αγρότες, πράσινες επενδύσεις, εκσυγχρονισμό εξοπλισμού), ΕΣΠΑ & LEADER (αγροδιατροφικά έργα και τοπικοί συνεταιρισμοί), Ταμείο Ανάκαμψης (ενεργειακή αναβάθμιση και καινοτόμες αγροτικές εγκαταστάσεις).
«Ο πρωτογενής τομέας είναι η ρίζα της ανάπτυξης – χωρίς γεωργία και τοπική παραγωγή δεν υπάρχει βιώσιμο μέλλον».

Κλιματική Αλλαγή

Επόμενη θεματική ενότητα ήταν η «Κλιματική Αλλαγή»: να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των Ιονίων Νήσων απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, μέσα από προσαρμογή, πρόληψη και ανθεκτικότητα.

— Η γεωγραφική θέση των Ιονίων Νήσων τα καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτα σε ακραία καιρικά φαινόμενα και περιβαλλοντικές πιέσεις.
— Αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλεί έντονα κύματα καύσωνα.
— Πλημμύρες και κατολισθήσεις λόγω έντονων βροχοπτώσεων (ιδίως σε Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθο).
— Διάβρωση ακτών και άνοδος της στάθμης της θάλασσας.
— Μείωση διαθέσιμων υδάτινων πόρων σε μικρότερα νησιά (Ιθάκη, Παξοί).
— Απώλεια βιοποικιλότητας και αλλαγή στα οικοσυστήματα (δάση, θαλάσσια ζωή).

Πρόληψη και προσαρμογή:

1. Περιφερειακό Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ): Εφαρμόζεται από την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων σε συνεργασία με το ΥΠΕΝ. Προβλέπει ανάλυση κινδύνων, χαρτογράφηση ευάλωτων περιοχών και δράσεις προσαρμογής.

2. Ανθεκτικές υποδομές: Εδώ επέμεινε ιδιαίτερα ο καθηγητής κύριος Λέκκας, τονίζοντας ότι οι προδιαγραφές των δημοσίων έργων πρέπει να τροποποιηθούν, λαμβάνοντας υπόψη μελλοντικά κατακλυσμιαία φαινόμενα. Αντιπλημμυρικά έργα σε Κέρκυρα και Ζάκυνθο, έργα διαχείρισης υδάτων (λιμνοδεξαμενές, φράγματα, συστήματα αποθήκευσης), ενίσχυση των δικτύων ενέργειας και μεταφορών απέναντι σε φυσικές καταστροφές.

3. Ενεργειακή μετάβαση & πράσινη ενέργεια: Επενδύσεις σε ΑΠΕ (κυρίως ηλιακή και αιολική), δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων στα νησιά, με ανώτερο στόχο τη μείωση εκπομπών CO₂ κατά 55% έως το 2030 (σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς στόχους).

4. Προστασία περιβάλλοντος & βιοποικιλότητας: Ενίσχυση περιοχών Natura 2000, δράσεις καθαρισμού ακτών και αποκατάστασης θαλάσσιων οικοτόπων, εκστρατείες περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης στα σχολεία.

5. Βιώσιμη κινητικότητα & κυκλική οικονομία: Προώθηση ηλεκτροκίνησης και «πράσινων μεταφορών». Διαχείριση απορριμμάτων με ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση υλικών. Ενθάρρυνση τοπικών επιχειρήσεων με οικονομικά κίνητρα να εφαρμόζουν πράσινες πρακτικές.

Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021–2027, Ταμείο Ανάκαμψης (RRF), προγράμματα LIFE & Horizon Europe.
Ρόλος Ιονίου Πανεπιστημίου: Ερευνητικά προγράμματα για παρακολούθηση κλιματικών μεταβολών και εκπαίδευση νέων επιστημόνων σε περιβαλλοντική διαχείριση και βιώσιμες πρακτικές.

Βιώσιμος Τουρισμός στα Ιόνια Νησιά

Η μετάβαση από το μοντέλο μαζικού και εποχικού τουρισμού σε μοντέλο βιώσιμου, ποιοτικού και πολυθεματικού τουρισμού, που στηρίζεται στην προστασία του περιβάλλοντος, την τοπική ταυτότητα και την κοινωνική συνοχή.

Στη σημερινή κατάσταση, ο τουρισμός αποτελεί άνω του 70% του ΑΕΠ στα περισσότερα νησιά (Κέρκυρα, Ζάκυνθος, Κεφαλονιά). Υπάρχει υπερσυγκέντρωση επισκεπτών σε λίγους μήνες και περιοχές (Ιούνιος–Σεπτέμβριος). Περιβαλλοντικές πιέσεις: διαχείριση απορριμμάτων, κατανάλωση νερού, δόμηση. Απουσία διαφοροποίησης προϊόντος (λιγοστή αξιοποίηση θεματικών μορφών τουρισμού).

Στόχοι Περιφέρειας: Ο τουρισμός να καταστεί πυλώνας βιώσιμης ανάπτυξης, με ισορροπία οικονομίας, κοινωνίας και περιβάλλοντος.
Προτεραιότητες:

1. Επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.

2. Ανάδειξη πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.

3. Σύνδεση του τουρισμού με τον πρωτογενή τομέα και την τοπική παραγωγή.

4. Μείωση περιβαλλοντικού αποτυπώματος με πράσινες υποδομές και ενέργεια.

Πυλώνες:
— Πράσινη μετάβαση (ενεργειακή αναβάθμιση, eco-labels, «πράσινες» μετακινήσεις).
— Πολιτιστικός & εναλλακτικός τουρισμός (πολιτιστικές διαδρομές, περιπατητικές, γαστρονομικές, αγροτουριστικές εμπειρίες, συνεργασίες με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο).
— Θαλάσσιος και παράκτιος τουρισμός με κανόνες (τουρισμός σκαφών, καταδυτικός τουρισμός με πρότυπα, ρυθμίσεις σε προστατευόμενες περιοχές).
— Ψηφιακή μετάβαση στον τουρισμό (ψηφιακή πλατφόρμα Ιονίων Νήσων, εφαρμογές «Smart Tourism»).

Χρηματοδοτικά εργαλεία: ΕΣΠΑ 2021–2027 (Άξονας «Βιώσιμη Τουριστική Ανάπτυξη»), Ταμείο Ανάκαμψης (RRF), LEADER & Interreg, Horizon Europe.

Υποδομές και Συνδεσιμότητα

Η ενίσχυση των μεταφορικών, ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών για ενιαία λειτουργία του νησιωτικού χώρου και ισότιμη πρόσβαση πολιτών και επιχειρήσεων.

Κύριες προτεραιότητες και δράσεις:

1. Μεταφορικές υποδομές: Αναβάθμιση λιμανιών Κέρκυρας, Κεφαλονιάς, Ζακύνθου, Λευκάδας και Ιθάκης. Ανάπτυξη ενδοπεριφερειακών ακτοπλοϊκών συνδέσεων (μεταξύ νησιών, όχι μόνο με ηπειρωτική Ελλάδα). Δημιουργία του λεγόμενου «Ιονίου Δακτυλίου» ακτοπλοϊκής σύνδεσης. Επέκταση και εκσυγχρονισμός οδικών δικτύων σε Κεφαλονιά και Ζάκυνθο. Ενεργοποίηση θαλάσσιου «mini ferry network» για καθημερινές μετακινήσεις και εμπόριο.

2. Αεροπορική συνδεσιμότητα: Βελτίωση αερολιμένων Κέρκυρας, Ζακύνθου και Κεφαλονιάς (ανακαινίσεις με υποστήριξη της Fraport). Ενίσχυση συνδέσεων χαμηλού κόστους και χειμερινής περιόδου.

3. Ενεργειακές υποδομές: Σταδιακή διασύνδεση νησιών με το ηπειρωτικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Επενδύσεις σε ΑΠΕ, μικρές μονάδες φωτοβολταϊκών και ενεργειακές κοινότητες. Έξυπνα δίκτυα για ενεργειακή αυτάρκεια και μείωση κόστους.

4. Ύδρευση, άρδευση και διαχείριση υδάτων: Κατασκευή/εκσυγχρονισμός λιμνοδεξαμενών (π.χ. Τζανάτα, Λυχνιά, Κατελειός Κεφαλονιάς). Εγγειοβελτιωτικά έργα για αποθήκευση και διανομή νερού. Έξυπνα συστήματα διαχείρισης ύδατος και αντιμετώπισης λειψυδρίας.

5. Ψηφιακή συνδεσιμότητα: Ανάπτυξη οπτικών ινών και 5G σε όλη την Περιφέρεια. Ψηφιακά Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών και e-υπηρεσίες. «Smart Islands» με έξυπνες εφαρμογές για τουρισμό, μεταφορές και περιβάλλον.

Χρηματοδοτικά εργαλεία: ΕΣΠΑ 2021–2027 (Ανταγωνιστικότητα, Μεταφορές, Ψηφιακή Μετάβαση), Ταμείο Ανάκαμψης (RRF), Interreg & CEF, ΣΔΙΤ για μεγάλα έργα (λιμένες, αποχετεύσεις).

Ανθρώπινο Δυναμικό & Κοινωνική Συνοχή

Η ενδυνάμωση του ανθρώπινου δυναμικού μέσω εκπαίδευσης, δεξιοτήτων, ισότητας και κοινωνικής ένταξης, ώστε η ανάπτυξη να είναι δίκαιη, συμμετοχική και χωρίς αποκλεισμούς.

— Γήρανση πληθυσμού και μείωση ενεργού εργατικού δυναμικού, ειδικά σε μικρότερα νησιά (Παξοί, Ιθάκη).
— Εποχικότητα στην απασχόληση λόγω τουρισμού, με ανεργία τον χειμώνα.
— Ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό (υγεία, τεχνικά επαγγέλματα, ψηφιακές δεξιότητες).
— Κοινωνικές ανισότητες μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών.

Προτεραιότητες:

1. Εκπαίδευση και κατάρτιση: Δια βίου μάθηση για εργαζόμενους και ανέργους. Συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο για τουριστική και ψηφιακή εκπαίδευση. Δημιουργία Κέντρων Καινοτομίας και Κατάρτισης στα μεγάλα νησιά.

2. Απασχόληση και νέες δεξιότητες: Ενίσχυση νεανικής και γυναικείας επιχειρηματικότητας. Αναφορά στην παρουσία της τεχνητής νοημοσύνης, που απειλεί να υποκαταστήσει παραδοσιακές θέσεις εργασίας «λευκών κολάρων». Προγράμματα σε πράσινες τεχνολογίες, ψηφιακά εργαλεία, τουρισμό και αγροδιατροφή. Κίνητρα για επιστροφή νέων επιστημόνων (αντιστροφή brain drain).

3. Κοινωνική συνοχή και ένταξη: Ενίσχυση κοινωνικών δομών (Κέντρα Κοινότητας, Βοήθεια στο Σπίτι, ΚΔΑΠ). Δράσεις ένταξης ευάλωτων ομάδων (ΑΜΕΑ, ηλικιωμένοι, μακροχρόνια άνεργοι, μετανάστες). Προώθηση ισότητας φύλων και ίσων ευκαιριών.

4. Υγεία και πρόνοια: Αναβάθμιση υγειονομικών υποδομών (Νοσοκομεία Κέρκυρας, Κεφαλονιάς, Ζακύνθου). Ενίσχυση τηλεϊατρικής και πρωτοβάθμιας φροντίδας στα μικρότερα νησιά. Κοινωνικές υπηρεσίες για πρόληψη και ψυχική υγεία.

Χρηματοδοτικά εργαλεία: ΕΣΠΑ 2021–2027 (Άξονας Ανθρώπινο Δυναμικό & Κοινωνική Συνοχή), πρόγραμμα «Ελλάδα 2.0» (Ταμείο Ανάκαμψης) για κατάρτιση και απασχόληση.

Ψηφιακή Αναβάθμιση – Καινοτομία – Χρηματοδοτικά Εργαλεία

Στρατηγικός σχεδιασμός: τα Ιόνια Νησιά να μετατραπούν σε «έξυπνη περιφέρεια» με ψηφιακές υπηρεσίες, καινοτόμες επιχειρήσεις και δίκαιη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ώστε η ανάπτυξη να είναι ανθεκτική, πράσινη και βιώσιμη.

Ψηφιακή αναβάθμιση (κύριες δράσεις):

1. Ψηφιακές υπηρεσίες πολιτών: Ενιαία ηλεκτρονική πλατφόρμα Περιφέρειας (ψηφιακές αιτήσεις, άδειες, πιστοποιητικά). Εφαρμογές «smart islands» για πληροφορίες σε μεταφορές, απορρίμματα, τουρισμό.

2. Δίκτυα υψηλής ταχύτητας και συνδεσιμότητα: Οπτικές ίνες και 5G σε απομακρυσμένα νησιά (Παξοί, Ιθάκη). Ψηφιακή παρακολούθηση ενεργειακών και υδάτινων υποδομών.

3. Ψηφιακή εκπαίδευση και δεξιότητες: Σεμινάρια για επιχειρήσεις και δημόσιους υπαλλήλους σε συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Προώθηση ψηφιακής επιχειρηματικότητας για νέους (e-commerce, τουριστικές πλατφόρμες).

Καινοτομία (οριζόντιος άξονας):
Smart Tourism (ψηφιακοί οδηγοί, εικονικές περιηγήσεις, ανάλυση δεδομένων επισκεπτών).
Αγροτική καινοτομία (αισθητήρες καλλιεργειών, «έξυπνη» άρδευση, συστήματα πρόβλεψης παραγωγής).
Έξυπνες πόλεις (Smart Cities): διαχείριση στάθμευσης, φωτισμού και απορριμμάτων με Internet of Things (IoT).
Συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο για δημιουργία Κέντρου Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας (Innovation Hub).

Χρηματοδοτικά εργαλεία:

1. ΕΣΠΑ 2021–2027: Χρηματοδότηση για ΜΜΕ που επενδύουν σε τεχνολογία, ψηφιακά εργαλεία και ενεργειακή αναβάθμιση.

2. Ταμείο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας (RRF): Επιδοτήσεις έως 50% για επενδύσεις ψηφιακού μετασχηματισμού, μαζί με ειδικά προγράμματα «Ψηφιακή Ελλάδα» και «Πράσινη Μετάβαση».

3. Horizon Europe & Interreg: Διακρατικά έργα καινοτομίας, έρευνας και «έξυπνων νησιών».

4. Χρηματοδοτικά εργαλεία για νέους επιχειρηματίες: Μικροπιστώσεις και εγγυήσεις από ΕΤΕΑΝ/Αναπτυξιακή Τράπεζα. Προγράμματα «Νέα Επιχειρηματικότητα Νέων» & «Ερευνώ–Δημιουργώ–Καινοτομώ».

Ανοιχτή Διαβούλευση – Συμπεράσματα

Την τελευταία μέρα του συνεδρίου έγινε ανοιχτή συζήτηση-διαβούλευση με φορείς και πολίτες για το θεσμικό πλαίσιο και θέματα εφαρμογής. Ήταν, ομολογουμένως, ένα αρκετά ενδιαφέρον συνέδριο που προσπάθησε να εισάγει τα Ιόνια Νησιά στην επόμενη εποχή, γεμάτη προκλήσεις και διακυβεύματα.

Παρατηρήσεις για τον Ρόλο της Κέρκυρας

Είναι εμφανές ότι η Κέρκυρα διεκδικεί τον ρόλο του μητροπολιτικού κέντρου της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, διεκδικώντας όσο γίνεται μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις. Εν μέρει αυτό είναι σωστό, όντας το μεγαλύτερο πληθυσμιακά νησί. Δεν είναι σωστό, όμως, να γίνει το μοναδικό κέντρο αποφάσεων: αναφέρω την παρουσία σύσσωμου του Α΄ βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης της Κέρκυρας με συνεχείς παρεμβάσεις, ενώ από τα υπόλοιπα νησιά ούτε διαδικτυακά δεν δόθηκε η δυνατότητα. Υπήρξαν στιγμές όπου τη συζήτηση μονοπωλούσαν ζητήματα του νησιού (λιμνοδεξαμενές, εργοστάσιο κατεργασίας απορριμμάτων, ΧΥΤΑ κ.τ.λ.). Εντυπωσιακή είδηση, επίσης, η έναρξη εργασιών εγκατάστασης «cold ironing» στο λιμάνι της Κέρκυρας—πράγμα που για εμάς στην Κεφαλονιά είναι άπιαστο όνειρο.

Από τα 6,5 εκατομμύρια τουριστών των Ιονίων φέτος, τα περίπου 4,5 πήγαν στην Κέρκυρα· δηλαδή σε κάνει να αναρωτιέσαι πόσους ακόμα αντέχει το νησί της Κέρκυρας. Το συνέδριο έδωσε κατευθύνσεις πάντως για αυτό το θέμα· ελπίζω να τις εισακούσουν πρώτα οι ίδιοι.

Τα υπόλοιπα νησιά, θα έλεγα, έχουν ανάγκη τουριστικών υποδομών και διαφήμισης ώστε να πλησιάσουν το τουριστικό προϊόν της Κέρκυρας. Ελπίζω η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων να είναι δίκαιη στην κατανομή και να μην εφαρμόζει το δίκαιο… του ισχυρού!