Ο πρωτογενής τομέας στην Κεφαλονιά θα είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας. Η αναγκαιότητα στήριξής του θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό στόχο της εκάστοτε δημοτικής και περιφερειακής αρχής.
Γράφει ο Χρήστος Πετράτος
Ας μην ξεχνάμε ότι κάποτε, όχι πολύ παλιά, η Κεφαλονιά ήταν αυτάρκης: μπορούσε να σιτίσει τους κατοίκους της χωρίς την ανάγκη εισαγωγής τροφίμων. Η γεωργία, η κτηνοτροφία, η αλιεία και η μελισσοκομία μπορεί να μην ήταν ακμάζουσες, αλλά οι ποσότητες που παρήγαγαν ήταν επαρκείς για τους μόνιμους κατοίκους του νησιού.
Εκειές εκεί οι γιορτάδες που η Κεφαλονιά τάιζε τα παιδιά της με τα δικά της προϊόντα..
Η γεωργία ήταν παραδοσιακά σημαντική για την Κεφαλονιά, ειδικά πριν το 1970. Σήμερα, καλύπτει μικρό ποσοστό της οικονομικής δραστηριότητας του νησιού.
Τα κύρια γεωργικά προϊόντα είναι:
Ελαιοκαλλιέργεια και ελαιόλαδο: Υπάρχουν περίπου 1 εκατομμύριο ελαιόδεντρα και η παραγωγή ελαιολάδου ανέρχεται μόλις στους 2.000 τόνους ετησίως, σε σχέση με τον αριθμό των ελαιοδέντρων.
Αμπελοκαλλιέργεια: Υπάρχει σημαντική παράδοση σε τοπικές ποικιλίες, π.χ. Ρομπόλα, τσαούσι, βοστιλίδι, μαύρο, δάφνη κ.τ.λ. Κι εδώ όμως το ίδιο: πολλά αμπέλια είναι εγκαταλελειμμένα. Κάποτε οι περισσότερες πλαγιές των βουνών ήταν γεμάτες με καλλιεργούμενα, πανέμορφα «παρτέρια».
Λαχανικά και δημητριακά στα πεδινά (ειδικά στην Παλική και σε άλλες κοιλάδες). Ομοίως, η καλλιεργούμενη πεδιάδα της Παλικής συρρικνώνεται κάθε χρόνο.
Η κτηνοτροφία είναι ιδιαίτερα συνδεδεμένη με την ελεύθερη εκτροφή αιγοπροβάτων και άλλων ζώων στα ορεινά και ημιορεινά του νησιού. Έχουν γίνει προσπάθειες εισαγωγής πιο μοντέρνων πρακτικών εκτροφής, καθώς και προγράμματα για βελτίωση της ποιότητας και απόδοσης των ζώων, ώστε να στηριχθούν οι τοπικοί παραγωγοί. Κι αυτή, όμως, είναι σημαντικά μειωμένη. Ήρθε και το χτύπημα της ευλογιάς, δημιουργώντας σοβαρό θέμα επιβίωσης στον κλάδο.
Η αλιεία παραμένει μέρος της παραδοσιακής παραγωγής, κυρίως μικρής/παραδοσιακής κλίμακας, με κέντρα τα λιμάνια όπως του Αργοστολίου και του Ληξουρίου.
Η υδατοκαλλιέργεια (καλλιέργεια ψαριών) έχει αναπτυχθεί αρκετά. Η αυξανόμενη ζήτηση, ιδίως για μεσογειακά είδη όπως λαβράκι και τσιπούρα, έχει δημιουργήσει μεγάλο δυναμισμό στον κλάδο.
Η μελισσοκομία υπάρχει με αρκετούς μελισσοκόμους στο νησί και παράγει μέλι, το οποίο καλύπτει τοπικές ανάγκες και έχει προοπτικές ανάπτυξης λόγω της πλούσιας χλωρίδας.
Ο πρωτογενής τομέας στο νησί μας απασχολεί σημαντικά λιγότερο εργατικό δυναμικό σε σχέση με τον τουρισμό και έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, αλλά και της απροθυμίας των νέων να εργαστούν σε αυτόν. Τα τουριστικά επαγγέλματα χρειάζονται πολύ λιγότερο κόπο και χρόνο.
Παρόλο που υπήρξε ο παραδοσιακά θεμελιώδης τομέας για την τοπική οικονομία, σήμερα βρίσκεται σε σοβαρή κρίση. Χρειάζεται αλλαγή πλεύσης όλων των φορέων του νησιού και της τοπικής κοινωνίας.
Το παράδειγμα της Νάξου μας δείχνει τον δρόμο: η γραβιέρα της αξιολογήθηκε ως η γευστικότερη του κόσμου. Ο συνεταιρισμός τυροκόμων του νησιού έχει δρομολογήσει επένδυση οχτώ εκατομμυρίων ευρώ σε νέες, σύγχρονες εγκαταστάσεις τυροκόμησης, δίνοντας έτσι και τεράστια ώθηση στην κτηνοτροφία, αφού η πρώτη ύλη της γραβιέρας είναι το γάλα.
Στην Κεφαλονιά έχουμε προϊόντα που είναι ΠΟΠ ή μπορούν να γίνουν, όπως η περιβόητη κεφαλονίτικη φέτα με την ιδιότυπη πιπεράτη γεύση. Θα μπορούσε, με σωστή προβολή, να γίνει ακόμη και εξαγώγιμο προϊόν. Αυτό που είναι σημαντικό είναι η σταθερή ποιότητα.
Υπάρχουν 25 επίσημα τυροκομεία, τα οποία χρειάζονται καθοδήγηση. Μια καθοδήγηση που θα μπορούσε να προσφέρει η κάθε Δημοτική Αρχή του Νομού με τη δημιουργία Αντιδημαρχίας Αγροτοκτηνοτροφίας, αποτελούμενης από ανθρώπους με γνώση: γεωπόνο, κτηνίατρο, ίσως και με κάποιες αποσπάσεις ατόμων με εμπειρία στον πρωτογενή τομέα.
Η σημερινή δημοτική αρχή Αργοστολίου έχει δώσει βαρύτητα στον τουρισμό και το εμπόριο. Ποτέ δεν έδειξε κάποιο ενδιαφέρον για τον πρωτογενή τομέα· πάντοτε τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, αδιαφορώντας για τη σχεδόν εγκατάλειψη της ενασχόλησης με τη γη, ενώ όλες οι υποδομές που κατασκευάζονται στον δήμο έχουν προφανή στόχο την τουριστική αξιοποίηση — καμία για τους δημότες του πρωτογενούς τομέα.
Το πρόταγμα της επόμενης δημοτικής αρχής είναι η στροφή 180 μοιρών και η επιστροφή στις ρίζες μας. Ο Δήμος Αργοστολίου, αλλά και όλη η Κεφαλονιά, πρέπει να γυρίσει σελίδα προς τις πραγματικές ανάγκες της διαβίωσης. Δεν θα μπορέσουμε να επιβιώσουμε μόνο με την τουριστική ενασχόληση τέσσερις στην καλύτερη περίπτωση έξι, μήνες τον χρόνο.
Το ζητούμενο της ανάπτυξης ενός τόπου θα είναι η μερική ή ολική αυτάρκεια σε διατροφικά αγαθά. Ο τουρισμός προσφέρει μεν ανάπτυξη σε έναν τόπο, όμως είναι εξαρτώμενος από εξωγενείς παράγοντες: ένας πόλεμος, μια κακοκαιρία, ένας σεισμός μπορούν να τον επηρεάσουν δυσχερώς. Εξάλλου ότι εισπράττουμε από τον τουρισμό φεύγουν εκτός νησιού για την αγορά ειδών διατροφής, καθαριότητας, φιλοξενίας των τουριστών. Ενώ ο πρωτογενής τομέας έχει άλλες δυνατότητες και επηρεάζεται από λιγότερους εξωγενείς παράγοντες, χρειάζεται όμως στήριξη οικονομική αλλά και ηθική.
Η κεντρική κυβέρνηση δεν μπορεί να γνωρίζει τα προβλήματα των Κεφαλονιτών κτηνοτρόφων και παραγωγών. Το μοντέλο των διοικητικών περιφερειών φθίνει· η αδυναμία διαχείρισης του προβλήματος της ευλογιάς το καταδεικνύει. Ο πρώτος βαθμός αυτοδιοίκησης (οι δήμοι) ίσως είναι πιο αποτελεσματικός λόγω και της πιο εύκολης πρόσβασης σε χρηματοδοτικά εργαλεία.
Αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση για ουσιαστική προσφορά στον τόπο και όχι απλή διαχείριση της εξουσίας και η εξυπηρέτηση συμφερόντων ημετέρων.