Ένα παραμύθι-θρύλος από το Κάστρο του Αη Γιώργη, εκεί όπου η μνήμη της Λειβαθούς συναντά τη βενετσιάνικη Κεφαλονιά, τον έρωτα, την κοινωνική απόσταση και την προφορική παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά. Το αρχικό κείμενο δημοσιεύτηκε στις 11 Ιανουαρίου 2026 και υπογράφεται από τον Χρήστο Πετράτο.
Γράφει ο Χρήστος Πετράτος
Κατάγομαι από το Κάστρο του Αη Γιώργη. Εκεί είναι το πατρικό μου. Εκεί μεγάλωσα. Και πριν από μένα μεγάλωσαν δεκάδες γενιές που άκουγαν την ίδια ιστορία που δεν θα τη βρείτε σε βιβλία, αλλά έμεινε ζωντανή πέντε αιώνες γιατί κάποιος τη διηγήθηκε σε κάποιον άλλον και αυτός σε άλλον μέχρι που έφθασε και σε μένα..
Ο θρύλος συνδέεται με το Κάστρο του Αγίου Γεωργίου και έχει έντονο ερωτικό και τραγικό χαρακτήρα. Δεν είναι επίσημα καταγεγραμμένη αυτή η ιστορία σε χρονικά, αλλά περνούσε προφορικά από γενιά σε γενιά στην περιοχή της Λειβαθούς, όμως υπάρχουν ιστορικά στοιχεία που την επιβεβαιώνουν εν μέρει.
Το έτος 1565 διοικητής- προβλεπτής της πόλης ήταν ο βενετσιανος Girolamo Venier, αυστηρός πιστός στην γαληνοτατη δημοκρατία της Βενετίας και τους νόμους της.
Ο Βενιερ ειχε μια κόρη την Ελεονώρα η οποια μεγάλωσε ανάμεσα σε χάρτες, σφραγίδες και διαταγές.Όμως τα βράδια κατέβαινε στα τείχη, εκεί όπου τελείωνε η εξουσία και άρχιζε η σιωπή και ρέμβαζε κοιτώντας τη Λειβαθώ και στο βάθος το Ιόνιο Πέλαγος.
Εκεί γνώρισε τον Νικόλα Καρούσο, Κεφαλονίτη στρατιώτη της φρουράς, άντρα απλό, από τα Τραυλιάτα. Πολεμούσε για το Κάστρο, επισκεύαζε προμαχώνες, ήξερε κάθε πέτρα με το όνομά της.
Μια νεαρή Βενετσιάνα ευγενής, κόρη αξιωματούχου της φρουράς κι ένας Κεφαλονίτης στρατιώτης ή τεχνίτης, ντόπιος, χωρίς τίτλους και προνόμια. Παρολη την διαφορά τάξης, καταγωγής και πολιτικής εξουσίας, συναντιόνταν κρυφά στα τείχη με θέα τη Λειβαθώ ή στο μικρό εκκλησάκι μέσα στο κάστρο, νύχτα, με μοναδικό φως τα λυχνάρια, αποδεικνύοντας οτι η αγάπη είναι τυφλή, δεν βλέπει αξιώματα και τίτλους.
Ο έρωτάς τους όμως ήταν απαγορευμένος καταδικασμένος από την αρχή.
Όταν ο Venier έμαθε την αλήθεια, και η σχέση αποκαλύφθηκε, σύμφωνα με τον θρύλο, διέταξε ο νέος να φυλακιστεί ή να σταλεί σε αποστολή χωρίς επιστροφή και
η κοπέλα να κλειστεί σε δωμάτιο του Κάστρου, μέχρι να σταλεί στη Βενετία.
Το παρακάτω πραγματικό αρχείο αναφέρει την πιθανή μετάθεση του στρατιώτη Καρούσου στην Κρήτη.
Διαταγή υπ’αριθμον 417
Αρχείο: Archivio di Stato di Venezia
Σειρά: Provveditori da Terra e da Mar
Φάκελος: Cefalonia – Ordini Militari
Χρονολογία: 1565 μήνας Οκτώβριος
Στον φάκελο περιλαμβάνεται μια σύντομη διοικητική πράξη από το Κάστρο του Αγίου Γεωργίου, υπογεγραμμένη από τον προβλεπτή Girolamo Venier. (Γκιρολαμο βενιερ). Η πράξη διατάσσει άμεση μετάθεση στρατιώτη της φρουράς προς την Κρήτη, χωρίς αιτιολόγηση και χωρίς όρο επιστροφής ασύνηθες για ειρηνική περίοδο.
«…ἡ μετάθεσις ἰσχύει ἐκ τῆς παρούσης, ἄνευ δικαιώματος ἐνστάσεως…»
Στο περιθώριο του ίδιου φύλλου, μεταγενέστερο χέρι σημειώνει:
«Ὁ μετατεθεὶς οὐδέποτε ἐπανῆλθεν.»
Με σχολια τους αναφέρουν οι ιστορικοί
,Oliver Jens Schmitt (Όλιβερ γενς σμιτ) και χρυσά Μαλτεζου ειδικοί στη βενετική διοίκηση των Ιονίων:
«Οι “σιωπηλές μεταθέσεις” χωρίς αιτιολογία γίνονταν όταν η αρχή επιθυμούσε να απομακρύνει πρόσωπο χωρίς δικαστική διαδικασία. Συχνά συνδέονταν με ζητήματα ηθικής τάξης, κοινωνικής ιεραρχίας ή με “ανάρμοστες σχέσεις” που δεν έπρεπε να λάβουν δημόσια διάσταση. Η επιλογή της Κρήτης με ενεργό πολεμικό μέτωπο λειτουργούσε ως” de facto οριστικός αποχωρισμός.»
Οι ίδιοι σημειώνουν ότι το γεγονός πως το έγγραφο εκδόθηκε από το Κάστρο και όχι από παράκτια διοίκηση, δείχνει προσωπική εμπλοκή του προβλεπτή και τον επείγοντα χαρακτήρα.
Έτσι λοιπόν ο καημένος ο Καρούσος μετατίθεται στην Κρήτη, σε μονάδα που πολεμούσε τους Οθωμανούς. Λίγοι γύριζαν από εκεί.Η Ελεονώρα δεν ξαναμίλησε ποτέ για τον Νικόλα.Έμεινε στο Κάστρο, παντρεύτηκε Βενετό αξιωματούχο, όπως όριζε το καθήκον.Λένε όμως πως πάντα κοιμόταν σε δωμάτιο που δεν είχε θέα προς τη Λειβαθώ.
Χρόνια αργότερα, όταν το Κάστρο άρχισε να αδειάζει και η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στο Αργοστόλι, ένας παλιός στρατιώτης είπε πως τις νύχτες, κοντά στον ανατολικό προμαχώνα, ακουγόταν μια γυναικεία φωνή να ψιθυρίζει ένα όνομα.Άλλοι έλεγαν πως:τις ήσυχες νύχτες χωρίς αέρα κοντά στο σημείο των τειχών προς τα Τραυλιάτα ακουγόταν κατι σαν ψίθυρος ή αναστεναγμός. “Το Παράπονο του Καστρου “η ψυχή μιας αγάπης που δεν πρόλαβε να ζήσει.
Η ρομαντική και συνάμα τραγική ιστορία μας φανερώνει με γλαφυρό τρόπο την κοινωνική και πολιτική ζωή του νησιού πριν πέντε αιώνες.
Ο Ενετός Διοικητής που απαιτεί απόλυτη υποταγή στα προστάγματα του και ο Κεφαλονίτης στρατιώτης που τόλμησε να σηκώσει τα μάτια σε μια Βενετσιάνα αρχοντοπούλα και να την ερωτευτεί….απόδειξη του αγέρωχου επαναστατικου πνεύματος των κατοίκων αυτού του νησιού.
Πηγές
1.Archivio di Stato di Venezia (Κρατικό Αρχείο Βενετίας – ASVe) Σειρές που αφορούν άμεσα το θέμα: Provveditori da Terra e da Mar Senato, Dispacci ,Milizia da Mar ,Capi del Consiglio dei Dieci περιλαμβάνεται στα αρχεία αυτά:μεταθέσεις στρατιωτών
προς Candia (Κρήτη),στρατιώτες καταγεγραμμένους ως Caruso / Carusso
πράξεις χωρίς αιτιολόγηση (administrative removals)
2.Χρύσα Μαλτέζου, La Repubblica di Venezia e le Isole Ionie Τεκμηριώνει:
διοικητική πρακτική των Βενετών κοινωνικό χάσμα Βενετών – ντόπιων
χρήση διοικητικών μέτρων αντί δικαστηρίων
3.Oliver Jens Schmitt Καθηγητής ιστορίας αναλύει τις «σιωπηλές μεταθέσεις» και τις κοινωνικές ιεραρχίες της Βενετίας
4.Σπυρίδων Λάμπρος, Βενετοκρατία εν Κεφαλληνία Περιγράφει: τη φρουρά του Κάστρο του Αγίου Γεωργίου την κοινωνική σύνθεση των στρατιωτών ντόπια επώνυμα σε στρατιωτική υπηρεσία
5.Βενετικά στρατιωτικά κατάστιχα (16ος αι.)Τύποι καταγραφής:
Nicolo Caruso
Caruso Cefaloni
soldato greco Caruso.
√ Οι φωτογραφίες του κειμένου είναι δημιουργίες της τεχνητής νοημοσύνης αφού διάβασε την ιστορία της Ελεονώρας και του Νικόλα.