Άρθρο γνώμης του Συνεργάτη μας Χρήστου Πετράτου
Ο θάνατος της 19χρονης στο Αργοστόλι, υπό συνθήκες που ερευνώνται από τις αρμόδιες αρχές, δεν ανοίγει μόνο ένα ποινικό και κοινωνικό ερώτημα. Ανοίγει και ένα βαθύτερο, σχεδόν πολιτισμικό ρήγμα: τι λέει για μια μικρή κοινωνία ο τρόπος με τον οποίο στέκεται απέναντι στον τραυματισμένο, τον αβοήθητο, τον άνθρωπο που βρίσκεται στο όριο;
Το κείμενο που ακολουθεί, του Χρήστου Πετράτου, δεν επιχειρεί να υποκαταστήσει τη Δικαιοσύνη. Επιχειρεί, όμως, να φωτίσει το ηθικό και κοινωνικό υπόβαθρο ενός γεγονότος που συγκλόνισε την Κεφαλονιά.
Στην αρχαία ελληνική σκέψη, ο τρόπος που φερόμαστε στον τραυματισμένο και στον μελλοθάνατο δεν ήταν λεπτομέρεια — ήταν μέτρο πολιτισμού.
Στην Ιλιάδα, ακόμη και μέσα στη σκληρότητα της μάχης, διασώζεται ένας άγραφος νόμος: ο άνθρωπος που πέφτει, που υποφέρει, που βρίσκεται στο όριο ζωής και θανάτου, δεν παύει να είναι άνθρωπος. Η ικεσία, το βλέμμα, η τελευταία του στιγμή απαιτούν σεβασμό.
Η ύβρις δεν ήταν μόνο η αλαζονεία απέναντι στους θεούς — ήταν και η απώλεια της ανθρωπιάς απέναντι στον αδύναμο.
Ο άδοξος χαμός μιας κοπέλας 19 ετών, γεννημένης και μεγαλωμένης στο νησί, υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, μόνη και αβοήθητη, επαναφέρει με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο στην τοπική κοινωνία αυτό που οι αρχαίοι πρόγονοί μας ονόμαζαν ύψιστη «ύβρη»: την έλλειψη σεβασμού προς τον τραυματισμένο και τον ανυπεράσπιστο συνάνθρωπο.
Είναι μεμονωμένο περιστατικό ή σημάδι βαθύτερης ρωγμής;
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν πρόκειται για μεμονωμένη συμπεριφορά κάποιων «κακομαθημένων» παιδιών, βρισκόμενων σε πανικό, ή για ένδειξη μιας βαθύτερης αλλαγής στην τοπική κοινωνία.
Το βέβαιο είναι ότι η έλλειψη ενσυναίσθησης χρήζει ανάλυσης. Η Κεφαλονιά, και ειδικότερα το Αργοστόλι, είναι μια μικρή κοινωνία όπου οι διαπροσωπικές σχέσεις έχουν κυρίαρχο ρόλο. Όλοι, αργά ή γρήγορα, θα συναντηθούμε· θα ανταλλάξουμε μια καλημέρα με τον συντοπίτη, ακόμη κι αν δεν τον συμπαθούμε.
Η κοινή διαβίωση σε έναν τόσο περιορισμένο τόπο μάς υποχρεώνει σε έναν ελάχιστο, αλλά ουσιαστικό, σεβασμό προς τη ζωή του άλλου και στην άνευ όρων βοήθεια όταν βρίσκεται σε ανάγκη.
Η οικογένεια, η παιδεία και τα όρια
Τα παιδιά γεννιούνται σαν άγραφο χαρτί. Οι γονείς είναι οι πρώτοι που γράφουν επάνω του. Μελέτες ψυχολόγων συγκλίνουν στην άποψη ότι μέχρι την ηλικία των τεσσάρων ετών έχουν ήδη τεθεί τα βασικά χαρακτηριστικά του χαρακτήρα. Η εκπαίδευση που παρέχει το κράτος λειτουργεί ως ράγες — όμως η «μηχανή» έχει ήδη κατασκευαστεί.
Την κύρια ευθύνη, λοιπόν, τη φέρουν οι γονείς. Ωστόσο, η κοινωνία, με τα εργαλεία που της παρέχει η δημοκρατία, οφείλει να διορθώνει και να αποτρέπει παρεκκλίνουσες συμπεριφορές.
Στην περίπτωση της 19χρονης η κοινωνική δομή απέτυχε. Απέτυχε η κοινωνία που δεν δίδαξε όρια, η τοπική αυτοδιοίκηση που ήταν απούσα και η κεντρική εξουσία που δεν παρείχε τα απαραίτητα εφόδια ώστε να αποτραπεί μια τραγωδία.
Η ψευδαίσθηση ότι «δεν θα συμβεί σε εμάς»
Ίσως γιατί η κοινωνία μας, εγκλωβισμένη στην προσπάθεια επιβίωσης και στη δύσκολη καθημερινότητα, δεν σηκώνει το κεφάλι για να αντικρίσει την πραγματικότητα. Ζει στο σύννεφο της ωραιοποίησης και στην ψευδαίσθηση της ασφάλειας των «κλειστών παραθύρων»: «δεν θα τύχει σε μένα».
Να όμως που ο χαμός αυτής της κοπέλας ήρθε να ταράξει τα νερά της μικρής κοινωνίας του Αργοστολίου και να υπενθυμίσει ότι στο οικοδόμημά της υπάρχουν σαθρά θεμέλια που χρειάζονται νέα θεμελίωση.
Η επόμενη μέρα δεν χρειάζεται μόνο λόγια, αλλά πράξεις: περισσότερη παιδεία, περισσότερη ευθύνη, περισσότερη παρουσία. Γιατί, αν δεν αλλάξει κάτι ουσιαστικά, το επόμενο περιστατικό δεν θα είναι «ατυχία» — θα είναι συνέπεια.
Χρήστος Πετράτος
Ο Χρήστος Πετράτος είναι Χημικός Μηχανικός, απόφοιτος της Πολυτεχνικής Σχολής Βουκουρεστίου, με επαγγελματική εμπειρία στον τομέα της ασφάλειας συγκοινωνιών, της τεχνικής ασφάλειας και της σύνταξης τεχνικών εκθέσεων. Στην αρθρογραφία του προσεγγίζει δημόσια και πολιτικά ζητήματα με τεχνοκρατική ματιά, έμφαση στη θεσμική λειτουργία και καθαρό πολιτικό λόγο.