Η παγκόσμια προβολή της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν θα μπορούσε να αποτελέσει μια μεγάλη ευκαιρία για τα Ιόνια Νησιά. Η Περιφέρεια όμως έσπευσε να ανακοινώσει την ιδέα των «Νησιών του Οδυσσέα» χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική συζήτηση με τα νησιά και κυρίως με την Ιθάκη. Κάπως έτσι, στην καρδιά της τουριστικής περιόδου, μια άποψη κατέληξε να προκαλέσει μια εντελώς περιττή κρίση ταυτότητας.
Η μεγάλη διεθνής προβολή της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν έφερε ξανά στο προσκήνιο έναν μύθο που για τα Ιόνια Νησιά κάθε άλλο παρά καινούργιος είναι. Ο Οδυσσέας, η Ιθάκη και ο ομηρικός κόσμος βρίσκονται εδώ αιώνες και αποτελούν ένα πολιτιστικό κεφάλαιο που, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν έχουμε καταφέρει μέχρι σήμερα να αξιοποιήσουμε όσο θα μπορούσαμε.
Η ταινία άλλαξε τα δεδομένα. Ξαφνικά το διεθνές ενδιαφέρον έγινε τεράστιο και μαζί του εμφανίστηκε μια τουριστική ευκαιρία που καμία σοβαρή Περιφέρεια δεν θα μπορούσε να αγνοήσει.
Κάπου εδώ, όμως, αρχίζουν τα προβλήματα.
Η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων φαίνεται ότι, βλέποντας τη δυναμική που δημιουργήθηκε γύρω από την ταινία, ξύπνησε από τον λήθαργο και έσπευσε να αρπάξει την ευκαιρία. Εμφανίστηκε έτσι η πρόταση για τα «Νησιά του Οδυσσέα», ως ένα νέο εργαλείο τουριστικής προβολής των Ιονίων.
Η ιδέα από μόνη της δεν είναι κακή. Κάθε άλλο. Θα μπορούσε, εάν σχεδιαζόταν σωστά, να εξελιχθεί σε ένα πολύ ισχυρό τουριστικό προϊόν. Το πρόβλημα είναι ότι, από όσα έχουν γίνει γνωστά μέχρι σήμερα, δεν προηγήθηκε η συζήτηση που θα περίμενε κανείς για μια πρωτοβουλία η οποία αγγίζει άμεσα την ιστορία και την ταυτότητα των νησιών. Και πάνω απ’ όλα, δεν προηγήθηκε συζήτηση με την Ιθάκη.
Η Ιθάκη έπρεπε να βρίσκεται στο τραπέζι από την πρώτη στιγμή
Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο λάθος.
Δεν μπορείς να σχεδιάζεις μια τουριστική καμπάνια με επίκεντρο τον Οδυσσέα και να ενημερώνεται εκ των υστέρων η Ιθάκη. Ανεξάρτητα από τις ιστορικές και αρχαιολογικές συζητήσεις που υπάρχουν γύρω από τον ομηρικό κόσμο, για εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο οι δύο λέξεις —Οδυσσέας και Ιθάκη— είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και ένα από τα ισχυρότερα διεθνή πλεονεκτήματα του μικρού νησιού.
Η λογική σειρά λοιπόν θα ήταν διαφορετική. Η Περιφέρεια θα μπορούσε να καλέσει εγκαίρως τους Δήμους, τους τουριστικούς φορείς και ανθρώπους του πολιτισμού και να θέσει ένα συγκεκριμένο ερώτημα: πώς αξιοποιούμε την τεράστια δημοσιότητα της ταινίας προς όφελος όλων των Ιονίων Νήσων;
Εκεί θα μπορούσαν να συζητηθούν πολλά. Θαλάσσιες και πολιτιστικές διαδρομές, εκδηλώσεις, εκθέσεις, διεθνής προβολή, συνεργασίες με τουριστικούς οργανισμούς και ένα οργανωμένο πρόγραμμα που θα έδινε στον επισκέπτη έναν ακόμη λόγο να ταξιδέψει από το ένα νησί στο άλλο.
Και όλα αυτά θα μπορούσαν να γίνουν χωρίς κανένα νησί να χρειάζεται να αλλάξει ή να δανείσει την ταυτότητά του σε κάποιο άλλο.
Αντί γι’ αυτή τη διαδικασία, η συζήτηση ξεκίνησε ανάποδα. Εμφανίστηκε πρώτα το όνομα «Νησιά του Οδυσσέα», η είδηση πέρασε στα πανελλαδικά μέσα ακόμη και ως πιθανή «μετονομασία» των Ιονίων Νήσων και ακολούθησε η έντονη αντίδραση της Ιθάκης.
Μετά άρχισαν οι διευκρινίσεις.
Ο Αντιπεριφερειάρχης Σάββας Κουλούρης εξήγησε ότι δεν εννοούσε αλλαγή της επίσημης ονομασίας των Ιονίων Νήσων αλλά ένα τουριστικό brand, συνδεδεμένο και με την παρουσία της Περιφέρειας στη World Travel Market του Λονδίνου. Στη συνέχεια χρειάστηκε να παρέμβει και ο Περιφερειάρχης Γιάννης Τρεπεκλής, ξεκαθαρίζοντας ότι ουδέποτε τέθηκε θέμα μετονομασίας των Ιονίων Νήσων.
Το πρόβλημα όμως δεν εξαφανίζεται επειδή ξεκαθαρίστηκε η λέξη «μετονομασία». Παραμένει το βασικό ερώτημα: γιατί μια πρωτοβουλία αυτού του χαρακτήρα έφτασε πρώτα στη δημόσια συζήτηση και μετά άρχισε η προσπάθεια να εξηγηθεί τι ακριβώς σημαίνει;
Μια κρίση ταυτότητας στην καρδιά της σεζόν
Υπάρχει και κάτι ακόμη που κάνει την ιστορία παράδοξη. Όλα αυτά συμβαίνουν στα τέλη Αυγούστου, ενώ η τουριστική περίοδος βρίσκεται ακόμη σε πλήρη εξέλιξη.
Την ώρα που η Περιφέρεια θα μπορούσε να αξιοποιεί διεθνώς τη δημοσιότητα της ταινίας, βρέθηκε να εξηγεί ότι δεν θέλει να μετονομάσει τα Ιόνια Νησιά. Η Ιθάκη, αντί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας οργανωμένης καμπάνιας, βρέθηκε να υπερασπίζεται δημόσια την ταυτότητά της. Και μια υπόθεση που θα μπορούσε να ενώσει τα νησιά εξελίχθηκε σε αντιπαράθεση μεταξύ τους.
Μια κρίση ταυτότητας από το πουθενά και, κυρίως, χωρίς να υπάρχει κανένας ουσιαστικός λόγος να δημιουργηθεί.
Αυτό είναι που πρέπει να προβληματίσει περισσότερο την Περιφέρεια. Όχι αν ένας τίτλος σε κάποιο μέσο ενημέρωσης απέδωσε σωστά ή υπερβολικά την αρχική πρόταση, αλλά πώς δόθηκε εξαρχής το περιθώριο να δημιουργηθεί τέτοια σύγχυση.
Γιατί η τουριστική προβολή δεν μπορεί να λειτουργεί με τη λογική «είδαμε μια ευκαιρία και τρέξαμε να την προλάβουμε». Πολύ περισσότερο όταν μιλάμε για πολιτιστικά σύμβολα με τεράστιο ιστορικό βάρος και για νησιά που έχουν τη δική τους αναγνωρίσιμη ταυτότητα.
Η Ιθάκη, άλλωστε, δεν είναι αντίπαλος μιας περιφερειακής στρατηγικής γύρω από την Οδύσσεια. Θα έπρεπε να είναι η αφετηρία της. Από εκεί μπορεί να ξεκινήσει μια διαδρομή που θα απλωθεί στα υπόλοιπα Ιόνια Νησιά, με το καθένα να προσθέτει τα δικά του στοιχεία και να διατηρεί το δικό του όνομα, την ιστορία και τον χαρακτήρα του.
«Και ενώ όλα αυτά συνέβαιναν, κάποιος είχε ήδη κινηθεί διαφορετικά.»
Την ώρα της αμηχανίας, ένας ιδιώτης κινήθηκε
Και ενώ η Περιφέρεια και οι τοπικοί φορείς προσπαθούν ακόμη να εξηγήσουν τι ακριβώς σημαίνουν τα «Νησιά του Οδυσσέα», την ίδια περίοδο ένας ιδιώτης επέλεξε έναν πολύ πιο απλό δρόμο.
Η Levante Ferries δημιούργησε ένα υψηλών προδιαγραφών διαφημιστικό βίντεο για την Ιθάκη και, σύμφωνα με τον σχεδιασμό της καμπάνιας, εξασφάλισε διαφημιστικό χρόνο ώστε να προβάλλεται πριν από την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες όπου παίζεται η ταινία. Η ίδια η ταινία βρίσκεται ήδη στις ελληνικές αίθουσες από τα μέσα Ιουλίου, έχοντας μετατρέψει την Ιθάκη και τον Οδυσσέα σε θέμα με τεράστια διεθνή αναγνωρισιμότητα.
Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που έχει κόστος, σχεδιασμό και κυρίως πολύ συγκεκριμένο στόχο: ο θεατής που μόλις ετοιμάζεται να δει την ιστορία του Οδυσσέα να βλέπει λίγα λεπτά νωρίτερα την πραγματική Ιθάκη.
Κι όμως, η συγκεκριμένη κίνηση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη σε τοπικό επίπεδο. Δεν ακούστηκε ένας δημόσιος έπαινος, ένα απλό «ευχαριστώ» προς την εταιρεία ή έστω μια οργανωμένη αναπαραγωγή της καμπάνιας από τους θεσμικούς φορείς της Ιθάκης. Σαν να μην υπήρξε ποτέ.
Η αντίφαση είναι δύσκολο να μην επισημανθεί. Σε έναν τόπο όπου για πολύ μικρότερες χορηγίες ή προσφορές οι δημόσιες ευχαριστίες συχνά περισσεύουν, μια ιδιωτική πρωτοβουλία που επιχειρεί να βάλει την Ιθάκη ακριβώς μπροστά στο κοινό της μεγαλύτερης κινηματογραφικής παραγωγής της χρονιάς δεν φαίνεται να προκάλεσε ανάλογη αντίδραση.
Και ίσως αυτό να λέει κάτι περισσότερο από την ίδια την ιστορία με τα «Νησιά του Οδυσσέα». Γιατί την ώρα που οι θεσμοί συζητούν ακόμη πώς θα αξιοποιήσουν την ευκαιρία, ένας ιδιώτης την είδε, επένδυσε χρήματα και κινήθηκε ήδη στην πράξη.
Η ευκαιρία δεν χάθηκε
Παρά τον θόρυβο των τελευταίων ημερών, τίποτε δεν έχει χαθεί ακόμη. Το παγκόσμιο ενδιαφέρον που δημιούργησε η ταινία του Νόλαν δεν είναι μια υπόθεση λίγων εβδομάδων και μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα για τον τουρισμό και τον πολιτισμό των Ιονίων τα επόμενα χρόνια.
Αρκεί τώρα να γίνει αυτό που έπρεπε να έχει γίνει πριν εμφανιστούν τα «Νησιά του Οδυσσέα»: να καθίσουν όλοι στο ίδιο τραπέζι.
Η Περιφέρεια, οι Δήμοι και πρωτίστως η Ιθάκη μπορούν ακόμη να συζητήσουν τι πραγματικά θέλουν να δημιουργήσουν, σε ποιες αγορές απευθύνονται και με ποιον τρόπο η διεθνής επιτυχία της «Οδύσσειας» μπορεί να αφήσει κάτι περισσότερο από μερικούς καλούς τίτλους και μια πρόσκαιρη δημοσιότητα.
Γιατί ο Νόλαν δεν ανακάλυψε τον Οδυσσέα για εμάς. Τον έκανε ξανά παγκόσμια είδηση.
Και ίσως αυτό που πρέπει να μας προβληματίσει περισσότερο είναι ότι χρειάστηκε μια ταινία του Χόλιγουντ για να θυμηθούμε πόσο μεγάλο πολιτιστικό και τουριστικό κεφάλαιο είχαμε ήδη στα χέρια μας και ούτε καν το κοιτάγαμε.
Ελένη Δ. Χιόνη

