Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» και η ασπίδα του πολίτη

Άρθρο γνώμης του Χρήστου Πετράτου

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι ένα φιλόδοξο πρόγραμμα ενίσχυσης της αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας της χώρας, ύψους περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ένα πολυεπίπεδο πλέγμα προστασίας απέναντι στις σύγχρονες απειλές, προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες γεωγραφικές συνθήκες της Ελλάδας και του Αιγαίου.

Ένας ελληνικός «Iron Dome», όπως συχνά περιγράφεται, με πολύ ευρύτερη όμως φιλοσοφία και αποστολή.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περιοχή όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις δεν αποτελούν θεωρητικό σενάριο. Η Τουρκία παραμένει η σημαντικότερη συμβατική στρατιωτική πρόκληση για την ελληνική ασφάλεια και η χώρα οφείλει να διαθέτει τις δυνατότητες να υπερασπιστεί την επικράτειά της.

Η εθνική κυριαρχία και η ασφάλεια των πολιτών αποτελούν άλλωστε βασικές προϋποθέσεις για την ευημερία ενός κράτους.

Υπάρχει όμως ένα δεύτερο ερώτημα, εξίσου σημαντικό:

Ποια είναι η «ασπίδα» του Έλληνα πολίτη;

Γιατί οι απειλές της καθημερινότητας δεν έρχονται από τον αέρα ή τη θάλασσα. Είναι η ακρίβεια που περιορίζει το οικογενειακό εισόδημα, το κόστος της στέγασης και της ενέργειας, η ανασφάλεια ενός ανθρώπου που χρειάζεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας και δεν γνωρίζει αν θα το βρει πραγματικά δίπλα του. Είναι μια Παιδεία που δεν πρέπει απλώς να προσφέρει πτυχία, αλλά πραγματικές δυνατότητες στους νέους ανθρώπους να δημιουργήσουν το μέλλον τους.

Και αυτή η συζήτηση φτάνει μέχρι την πιο απλή καθημερινότητα του δημότη.

Η ασφάλεια είναι και ο δρόμος που κατασκευάστηκε σωστά, το πεζοδρόμιο στο οποίο μπορεί να περπατήσει ένας ηλικιωμένος ή ένας άνθρωπος με αναπηρία, η παιδική χαρά όπου ένα παιδί μπορεί να παίξει χωρίς να κινδυνεύει από κακοτεχνίες. Είναι ο δημόσιος χώρος που συντηρείται και η πόλη ή το χωριό που σέβονται την ποιότητα ζωής των ανθρώπων τους.

Μπορεί όλα αυτά να μοιάζουν μικρά μπροστά σε ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα δισεκατομμυρίων. Για τον πολίτη, όμως, είναι η ίδια του η ζωή.

Η πραγματική του ασπίδα είναι ένα κράτος και μια Αυτοδιοίκηση που λειτουργούν με κανόνες, αξιοκρατία και ισονομία και όχι με γνωριμίες, εξυπηρετήσεις και «άκρες».

Μπροστά μας βρίσκονται και οι επόμενες εθνικές εκλογές, όποτε αυτές διεξαχθούν. Ο πολίτης θα κληθεί και πάλι να επιλέξει μέσα σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου συχνά κυριαρχούν τα εύκολα διλήμματα. Από τη μία ο φόβος της ακυβερνησίας και από την άλλη ο κίνδυνος ενός λαϊκισμού που υπόσχεται τα πάντα χωρίς να εξηγεί ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.

Η Ελλάδα έχει πληρώσει ακριβά τέτοιες αυταπάτες.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα δεν είναι άλλα ψευτοδιλήμματα, αλλά ρεαλιστικές επιλογές, προοπτική και ανθρώπους που μπορούν να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη ότι διαθέτουν σχέδιο για την Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας.

Γιατί η Ελλάδα του 2030 δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο με εξοπλιστικά προγράμματα, όσο απαραίτητα κι αν είναι. Χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο ανάμεσα στο κράτος και τον πολίτη.

Και υπάρχει ήδη μια μεγάλη εθνική απειλή που κανένα αντιπυραυλικό σύστημα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει: η δημογραφική συρρίκνωση.

Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για την Ελλάδα του αύριο, πρέπει να αναρωτηθούμε ποιοι θα βρίσκονται σε λίγες δεκαετίες πίσω από την «Ασπίδα του Αχιλλέα».

Η οικογένεια χρειάζεται τη δική της ασπίδα. Ιδιαίτερα η νέα γυναίκα που θέλει να γίνει μητέρα πρέπει να γνωρίζει ότι αυτή η επιλογή δεν θα μετατραπεί σε οικονομική και επαγγελματική δοκιμασία. Αυτό δεν αντιμετωπίζεται με συνθήματα, αλλά με πολιτικές για τη στέγη, την εργασία, τους παιδικούς σταθμούς και την ουσιαστική στήριξη της οικογένειας.

Το ίδιο ισχύει και για τη λειτουργία των θεσμών.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει την ευθύνη της για όσα δεν διορθώθηκαν ή επιδεινώθηκαν τα τελευταία χρόνια. Από την άλλη πλευρά, η ψηφιοποίηση μεγάλου μέρους του κράτους υπήρξε αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού. Η υπόθεση όμως των παρακολουθήσεων και του Predator ανέδειξε πόσο αναγκαίες είναι οι ισχυρές θεσμικές εγγυήσεις όταν η τεχνολογία δίνει στην εξουσία δυνατότητες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν.

Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στις εκλογές και στην εναλλαγή των κυβερνήσεων. Χρειάζεται έλεγχο, λογοδοσία και αξιοκρατία. Κυρίως χρειάζεται ένα κράτος που καμία κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει ως ιδιοκτησία της.

Αυτό προϋποθέτει και κάτι που στην Ελλάδα δεν καταφέραμε ακόμη να κατακτήσουμε: συνέχεια του κράτους.

Η Υγεία, η Παιδεία, η Άμυνα, η Πολιτική Προστασία και οι μεγάλες υποδομές δεν μπορούν να ξεκινούν από την αρχή κάθε φορά που αλλάζει μια κυβέρνηση ή ένας υπουργός. Χρειάζονται μακροχρόνιες στρατηγικές, ανθρώπους με γνώση, αξιολόγηση και μια κουλτούρα συνεργασιών που θα ξεπερνά τις κομματικές γραμμές.

Το ίδιο πρόβλημα συναντάμε, σε μικρότερη κλίμακα αλλά πολύ πιο κοντά στον πολίτη, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Εκεί ο πολίτης δεν συναντά το απρόσωπο κράτος. Συναντά τον δήμο του, τον δήμαρχο, τον αντιδήμαρχο και την υπηρεσία από την οποία περιμένει να λύσει ένα καθημερινό πρόβλημα. Εκεί η αξιοκρατία, η διαφάνεια και η ισονομία αποκτούν χειροπιαστό περιεχόμενο.

Ακόμη και η Κεφαλονιά, ένας τόπος με μεγάλη παράδοση στον ριζοσπαστισμό και την πολιτική αμφισβήτηση, δεν μένει έξω από αυτή τη συζήτηση.

Η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους φόβου, εξαρτήσεων ή ευνοιοκρατίας. Ο δημότης δεν πρέπει να αισθάνεται ότι χρειάζεται «άκρες» για να κάνει τη δουλειά του, ούτε να σκέφτεται δύο φορές αν θα ασκήσει κριτική επειδή φοβάται ότι μπορεί κάποτε να τη βρει μπροστά του.

Αν συμβαίνει αυτό, κάτι έχει χαλάσει βαθιά στη σχέση πολίτη και εξουσίας.

Ο δήμος πρέπει να είναι η πρώτη ασπίδα του δημότη και όχι ένας μηχανισμός εξουσίας απέναντί του.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για την εθνική ασφάλεια. Ας γίνει όμως και η αφορμή να θυμηθούμε ότι ένα κράτος δεν υπερασπίζεται μόνο τον εναέριο χώρο, τα χωρικά ύδατα και τα σύνορά του.

Υπερασπίζεται και τους ανθρώπους που ζουν μέσα σε αυτά.

Ίσως αυτή να είναι τελικά η δυσκολότερη «Ασπίδα του Αχιλλέα» που έχει να κατασκευάσει η Ελλάδα: μια χώρα αρκετά ισχυρή ώστε να προστατεύει τα σύνορά της και αρκετά δίκαιη ώστε ο πολίτης της να θέλει να ζει, να δημιουργεί και να μεγαλώνει τα παιδιά του μέσα σε αυτά.

Χρήστος Πετράτος