Σε ένα διαφορετικό πλαίσιο βάζει τη συζήτηση για τον υπερτουρισμό στην Ελλάδα ο επιχειρηματίας Άγγελος Σκλάβος: το πρόβλημα, υποστηρίζει, δεν είναι κατ’ ανάγκην ο αριθμός των επισκεπτών, αλλά η μεγάλη συγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένους τόπους και λίγους μήνες του χρόνου.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο «πόσοι έρχονται»
Η συζήτηση για τον υπερτουρισμό έχει ανοίξει για τα καλά στην Ελλάδα, ιδιαίτερα σε προορισμούς όπου τους μήνες αιχμής οι υποδομές, η κατοικία, οι μεταφορές και η καθημερινότητα των κατοίκων δέχονται ισχυρές πιέσεις.
Ο Άγγελος Σκλάβος επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από το «λιγότερος ή περισσότερος τουρισμός» στο πού, πότε και με ποιο οικονομικό αποτέλεσμα αναπτύσσεται ο τουρισμός.
Η βασική του θέση είναι ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει κυρίως πρόβλημα συγκέντρωσης στον χώρο και στον χρόνο. Όπως αναφέρει, οι πέντε κυριότερες τουριστικές περιφέρειες συγκεντρώνουν σχεδόν το 90% των ταξιδιωτικών εισπράξεων. Επικολλημένο κείμενο
«Άρα ίσως το σωστό ερώτημα δεν είναι “πώς θα περιορίσουμε τον τουρισμό;”, αλλά πώς θα τον κατανείμουμε καλύτερα».
Από τον Αύγουστο στους δώδεκα μήνες
Η πρόταση δεν αφορά μόνο τη γεωγραφική διασπορά των επισκεπτών αλλά και την επιμήκυνση της περιόδου.
Η Ελλάδα, επισημαίνει, διαθέτει ένα τουριστικό προϊόν πολύ ευρύτερο από το κλασικό «ήλιος και θάλασσα»: αρχαιολογικούς χώρους, γαστρονομία, οινοτουρισμό, βουνά, πεζοπορικές διαδρομές, θρησκευτικό και ιαματικό τουρισμό.
Έτσι, αντί για περισσότερους επισκέπτες στη Σαντορίνη τον Αύγουστο, το ζητούμενο θα μπορούσε να είναι:
- περισσότεροι επισκέπτες στην Ήπειρο τον Οκτώβριο,
- στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο,
- στη Θεσσαλονίκη τον Νοέμβριο,
- στην Αθήνα για πολιτιστικό τουρισμό τον Ιανουάριο.
Ακόμη και στους ώριμους προορισμούς, η ανάπτυξη μπορεί να συνεχιστεί διαφορετικά: με καλύτερες υποδομές, διαχείριση των ροών και ενίσχυση της δραστηριότητας εκτός της θερινής αιχμής. Επικολλημένο κείμενο
Το κρίσιμο ερώτημα: τι μένει στην ελληνική οικονομία;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της παρέμβασης.
Ο Σκλάβος δεν αντιμετωπίζει τον τουρισμό ως έναν απομονωμένο οικονομικό κλάδο. Τον περιγράφει ως έναν μεγάλο αγοραστή προϊόντων και υπηρεσιών από την υπόλοιπη οικονομία.
Ξενοδοχεία και τουριστικές επιχειρήσεις χρειάζονται τρόφιμα, κρασί, λάδι, τυριά, μέλι, έπιπλα, κατασκευές, τεχνικές υπηρεσίες, μεταφορές, πληροφορική και δεκάδες ακόμη προϊόντα και υπηρεσίες.
Όσο μεγαλύτερο μέρος αυτών παράγεται στην Ελλάδα, τόσο μεγαλύτερο μέρος του τουριστικού χρήματος παραμένει στην ελληνική οικονομία. Επικολλημένο κείμενο
Αυτό είναι και ένα ζήτημα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για νησιά όπως η Κεφαλονιά: όχι απλώς πόσοι επισκέπτες φτάνουν στο νησί, αλλά πόσο βαθιά συνδέεται η τουριστική κατανάλωση με την τοπική παραγωγή και πόση αξία τελικά μένει στον τόπο.
Από το τουριστικό έσοδο στη νέα επένδυση
Το άρθρο προχωρά ακόμη ένα βήμα.
Το κεφάλαιο που δημιουργείται από μια επιτυχημένη τουριστική δραστηριότητα μπορεί, σύμφωνα με τον Σκλάβο, να επανεπενδυθεί σε διαφορετικούς κλάδους της οικονομίας.
Ως παραδείγματα εξετάζει την Grecotel και την Agreco Farm, τον όμιλο Mitsis και την επιχειρηματική διαδρομή της οικογένειας Βασιλάκη, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι δεν μπορεί να θεωρείται πως κάθε επένδυση ενός διαφοροποιημένου ομίλου χρηματοδοτήθηκε αποκλειστικά από προηγούμενα τουριστικά κέρδη χωρίς σχετικά στοιχεία. Επικολλημένο κείμενο
Ο μηχανισμός που περιγράφει συνοψίζεται ως εξής:
τουριστική ζήτηση → επιχειρηματικό έσοδο → κεφάλαιο → νέες επενδύσεις → νέες επιχειρήσεις → θέσεις εργασίας και εισοδήματα.
Όχι απλώς περισσότερες αφίξεις
Η τελική θέση του άρθρου δεν είναι ότι κάθε αύξηση του τουρισμού αποτελεί αυτομάτως επιτυχία.
Αν οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί, μεγάλο μέρος των προϊόντων εισάγεται, οι υποδομές πιέζονται και τα κέρδη δεν μετατρέπονται σε παραγωγικές επενδύσεις, σημαντικό μέρος του δυνητικού οφέλους χάνεται.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με την προσέγγιση του Άγγελου Σκλάβου, η επιτυχία θα πρέπει να μετριέται όχι μόνο με τις αφίξεις αλλά και με:
- τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου,
- τη δαπάνη ανά επισκέπτη,
- την ποιότητα των υπηρεσιών,
- τη συμμετοχή της ελληνικής παραγωγής στην τουριστική αλυσίδα,
- τις θέσεις εργασίας,
- και το κεφάλαιο που επανεπενδύεται στην ελληνική οικονομία. Επικολλημένο κείμενο
Το κεντρικό επιχείρημα είναι τελικά ότι το δίλημμα «τουρισμός ή παραγωγική οικονομία» δεν αποτυπώνει το πραγματικό στοίχημα. Το ζητούμενο είναι ο τουρισμός να λειτουργήσει ως μοχλός για μια ευρύτερη παραγωγική οικονομία και για μεγαλύτερο μέρος της αξίας που δημιουργείται να παραμένει στη χώρα.
Πηγή: Άρθρο του Άγγελου Σκλάβου, επιχειρηματία που δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1988 και, από το 2016, στον τουριστικό κλάδο στη Σαντορίνη. Επικολλημένο κείμενο στο Money Tourism
Επιμέλεια κειμένου: Ελένη Δ. Χιόνη