Άρθρο γνώμης του Χρήστου Πετράτου
Μια φωτογραφία αξίζει όσο χίλιες λέξεις, λέει μια παλιά φράση. Και στην περίπτωση του πρώην κτιρίου της Τράπεζας της Ελλάδος στο Αργοστόλι, οι φωτογραφίες από τις εργασίες ίσως θέτουν ένα ερώτημα που αξίζει να συζητηθεί.
Τις προηγούμενες ημέρες το ζήτημα της μετατροπής του κτιρίου σε Μουσείο Γερασίμου Σκλάβου τέθηκε από τοπικό μέσο ενημέρωσης και προκάλεσε την απάντηση του αντιδημάρχου Τεχνικών Έργων, κ. Μινέτου.
Ο αντιδήμαρχος υπεραμύνθηκε του έργου, επισημαίνοντας ότι οι επεμβάσεις είναι σύννομες, ότι αντίστοιχες εξωτερικές προσθήκες σε διατηρητέα κτίρια συναντώνται και στο εξωτερικό και καλώντας μας να περιμένουμε το τελικό αποτέλεσμα.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει διαφορετικό:
Ακόμη και όταν μια επέμβαση είναι νόμιμη και εγκεκριμένη, υπηρετεί τελικά την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία ενός διατηρητέου κτιρίου ή μπορεί να την αλλοιώσει;
Ένα κτίριο με τη δική του αρχιτεκτονική ιστορία

Το κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος ανεγέρθηκε μετά τους σεισμούς του 1953, βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Μιχάλη Κανάκη.
Ο Κανάκης ανήκει στους σημαντικούς Έλληνες αρχιτέκτονες του 20ού αιώνα και είχε συνδέσει μέρος της επαγγελματικής του διαδρομής με κτίρια τραπεζικών καταστημάτων.
Τα κτίρια αυτά χαρακτηρίζονταν από στιβαρή γεωμετρική μορφή και συμμετρία, στοιχεία που παρέπεμπαν στην ασφάλεια και τη σταθερότητα που επιδίωκε να εκπέμπει ένας τραπεζικός οργανισμός.
Στο Αργοστόλι, όμως, το κτίριο απέκτησε και στοιχεία που συνομιλούσαν με την αρχιτεκτονική μνήμη της προσεισμικής πόλης: τα ψηλά παράθυρα, τις αναλογίες των όψεων και τα χαρακτηριστικά διακοσμητικά στοιχεία πάνω από τα ανοίγματα.
Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία.
Όπως οφείλουμε να σεβαστούμε το έργο του μεγάλου Κεφαλονίτη γλύπτη Γεράσιμου Σκλάβου, άλλο τόσο οφείλουμε να σεβαστούμε το αρχιτεκτονικό έργο που καλείται να το στεγάσει.
Το ένα δεν χρειάζεται να γίνει εις βάρος του άλλου.
Το κτίριο είναι διατηρητέο
Με την Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΧΩΔΕ/11371/3011/30-4-2001, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 402/Δ/31-5-2001, κτίρια του Αργοστολίου χαρακτηρίστηκαν διατηρητέα. Ανάμεσά τους βρίσκεται και το πρώην κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος.
Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν σημαίνει ότι ένα κτίριο δεν μπορεί να αποκτήσει νέα χρήση ούτε ότι απαγορεύεται κάθε επέμβαση.
Σημαίνει, όμως, ότι η αρχιτεκτονική του φυσιογνωμία αποτελεί προστατευόμενο στοιχείο και ότι κάθε παρέμβαση οφείλει να πραγματοποιείται μέσα στο προβλεπόμενο θεσμικό πλαίσιο και με τις απαιτούμενες εγκρίσεις.
Για ένα διάστημα το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως Δημαρχείο. Στη συνέχεια αποφασίστηκε η αξιοποίησή του ως Μουσείο Γερασίμου Σκλάβου.
Ως επιλογή, δύσκολα μπορεί κανείς να διαφωνήσει με τον σκοπό: το Αργοστόλι αποκτά έναν μόνιμο χώρο για να παρουσιάσει το έργο ενός από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες που γέννησε η Κεφαλονιά.
Το ζήτημα είναι πώς γίνεται αυτό.
Η μεγάλη προσθήκη στην πίσω όψη
Η σχετική τεκμηρίωση προβλέπει αναδιαρρύθμιση των εσωτερικών χώρων, ώστε τα έργα του Σκλάβου να μπορούν να εκτεθούν στους δύο ορόφους.
Παράλληλα προβλέφθηκε στην πίσω όψη η κατασκευή προσθήκης για κλιμακοστάσιο και ανελκυστήρα, ώστε να εξασφαλιστεί η προσβασιμότητα και η λειτουργία του μουσείου για όλους τους επισκέπτες.
Πρόκειται προφανώς για αναγκαία προϋπόθεση ενός σύγχρονου δημόσιου κτιρίου.
Το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Π.Ε. Κεφαλληνίας και Ιθάκης γνωμοδότησε θετικά για την αρχιτεκτονική μελέτη, κρίνοντας ότι η προτεινόμενη προσθήκη δεν επηρεάζει τον διατηρητέο όγκο και εναρμονίζεται μορφολογικά και αισθητικά με το περιβάλλον.
Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο και δεν μπορεί να παραβλεφθεί.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι απαγορεύεται η δημόσια συζήτηση για το αποτέλεσμα που σήμερα αρχίζει να γίνεται ορατό.
Και εδώ μιλούν οι φωτογραφίες
Βλέποντας την κατασκευή να εξελίσσεται, προσωπικά δυσκολεύομαι να θεωρήσω την επέμβαση αμελητέα.
Η νέα κατασκευή, ίσως και λόγω του μεγέθους της, μεταβάλλει αισθητά την εικόνα της πίσω όψης. Ο νέος σκελετός αναπτύσσεται μπροστά από τρία από τα ψηλά παράθυρα του αρχικού κτιρίου, επηρεάζοντας αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο αυτά γίνονται πλέον αντιληπτά.
Παράλληλα, η συμμετρία και οι αναλογίες του αρχικού κτιρίου —βασικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής του σύνθεσης— καλούνται πλέον να συνυπάρξουν με έναν νέο και ιδιαίτερα έντονο όγκο.
Δεν είμαι αρχιτέκτονας και δεν επιχειρώ να υποκαταστήσω ούτε τους μελετητές ούτε τα αρμόδια όργανα που ενέκριναν το έργο.
Ως πολίτης, όμως, μπορώ να κοιτάξω ένα κτίριο που αποτελεί μέρος της εικόνας του Αργοστολίου και να αναρωτηθώ αν αυτή ήταν πράγματι η καλύτερη δυνατή λύση.
Το ερώτημα δεν είναι «Μουσείο ή όχι»
Το Μουσείο Γερασίμου Σκλάβου είναι ένα σημαντικό έργο για το Αργοστόλι και την Κεφαλονιά.
Ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να γίνει σωστά.
Και γι’ αυτό τα ερωτήματα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εχθρική στάση απέναντι στο έργο.
Χρειαζόταν μια τόσο μεγάλης κλίμακας εξωτερική επέμβαση;
Εξετάστηκαν άλλες λύσεις που θα εξασφάλιζαν την προσβασιμότητα και τη λειτουργικότητα του μουσείου με μικρότερη επίδραση στην εικόνα του διατηρητέου;
Ή μήπως οι απαιτήσεις ενός σύγχρονου μουσείου ήταν εξαρχής δύσκολο να χωρέσουν στο συγκεκριμένο κτίριο χωρίς σημαντικές μεταβολές;
Και, τελικά, το σημαντικότερο:
Μήπως στην προσπάθειά μας να δημιουργήσουμε ένα μουσείο για να προστατεύσουμε και να αναδείξουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, κινδυνεύουμε να αποδυναμώσουμε ένα άλλο κομμάτι της;
Ο κ. Μινέτος μάς κάλεσε να περιμένουμε το τελικό αποτέλεσμα.
Θα περιμένουμε.
Ίδωμεν, λοιπόν.
Χρήστος Πετράτος
Σχετικά με τον συγγραφέα
Ο Χρήστος Πετράτος είναι Χημικός Μηχανικός, απόφοιτος της Πολυτεχνικής Σχολής Βουκουρεστίου, με επαγγελματική εμπειρία στους τομείς της ασφάλειας των συγκοινωνιών, της τεχνικής ασφάλειας και της σύνταξης εξειδικευμένων τεχνικών εκθέσεων. Μέσα από την αρθρογραφία του προσεγγίζει τα δημόσια και πολιτικά ζητήματα με τεχνοκρατική ματιά, δίνοντας έμφαση στη θεσμική λειτουργία και τον καθαρό πολιτικό λόγο.

