Αυτές τις μέρες έβλεπα τα μανάβικα στο Αργοστόλι να έχουν φουλάρει στην κολοκύθα. Τη στρογγυλή, την αμερικάνικη, που έγινε της μόδας λόγω Halloween. Και σκέφτομαι: Πού είναι τα κυδώνια και τα ρόδια του Λουρδά και του Κατελειού;
Ο Νοέμβρης στην Κεφαλονιά ήτανε ο μήνας τους. Τότε ωρίμαζαν, τότε γινόταν η συγκομιδή τους. Δεν υπήρχε σπίτι που να μην έχει μια ροδιά στην αυλή του. Κι όσοι είχαν μεγαλύτερα χωράφια, είχαν και τις κυδωνιές τους να τα στολίζουν.
Η cucina povera της ιζολάς μας, η κουζίνα τω φτωχώνε ανθρώπων, είχε μια παράξενη σχέση με αυτά τα δύο φρούτα. Ήταν τροφή, γλύκισμα, φίλεμα, αλλά και πειρασμός που έπρεπε να φυλάγεται μακριά από τα παιδιά.
Κυδώνια και ρόδια κάτω από το κρεβάτι τση νόνας

Μετά τη συγκομιδή, τα κυδώνια και τα ρόδια τα αποθήκευαν σε μεγάλα τελάρα, μέσα σε άχυρα, σε μέρος σκοτεινό και δροσερό.
Στα αγροτικά σπίτια το πιο σκοτεινό μέρος ήταν συχνά κάτω από το κρεβάτι. Εκεί τα φύλαγαν οι παππούδες, προστατευμένα και από τις επιδρομές των παιδιών της οικογένειας.
Το κυδώνι, λέμε σήμερα, δεν τρώγεται ωμό. Είναι σκληρό και στυφό.
Η μάνα μου όμως διαφωνεί.
«Το τρώγαμε και μετά την Κατοχή ωμό. Το κλέβαμε από τα δέντρα. Μάτωναν τα δόντια μας από τη στυφίλα, αλλά πεινάγαμε. Κάτι έπρεπε να φάμε».

Τα ρόδια που προορίζονταν για φίλεμα στη Χώρα
Το ίδιο απαγορευμένα ήτανε και τα ρόδια.
Η οικογένεια είχε υποχρεώσεις. Έπρεπε να στείλει φίλεμα στη Χώρα (Αργοστόλι), στους συγγενείς, στον γιατρό, στον αβοκά, στον νοτάριο.
Τα ρόδια χρειάζονταν και για τα κανίστρια με τα πανηγυρικά σπερνά, στις γιορτάδες τση Αγιάς Βαρβάρας και του Αϊ-Νικόλα.
Δεν ήτανε λοιπόν φρούτα που τα έκοβες από το δέντρο και τα έτρωγες όποτε ήθελες. Είχε τον προορισμό τους μέσα στην οικονομία και στις κοινωνικές υποχρεώσεις του αγροτικού σπιτιού.
Το κυδώνι στην κουζίνα των φτωχών και των αρχόντων
Τα κυδώνια γίνονταν και γλυκό του κουταλιού. Αυτό όμως ήταν περισσότερο συνήθεια των εύπορων σπιτιών, που είχαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν άφθονη ζάχαρη.
Οι αγρότες είχαν άλλον τρόπο.
Έριχναν τα κυδώνια στο ταψί. Με το ψήσιμο μαλάκωναν, γλύκαιναν, μοσχοβολούσαν. Δεν χρειαζόταν ζάχαρη για να γίνει ένα μικρό γλύκισμα.
Στην αστική κουζίνα του νησιού υπήρχαν άλλες συνήθειες. Οι υπηρέτριες είχαν πάρει μαθήματα από τσ’ αφεντάδες, κι εκείνοι κουβαλούσαν επιρροές από τη βενετσιάνικη μαγειρική.
Έτσι το κυδώνι έμπαινε και στο ταψί με το χοιρινό. Το φρούτο έδινε το άρωμά του στο κρέας, έπαιρνε από τους χυμούς του και γινόταν μια ξεχωριστή λιχουδιά.
Κι όταν τα κυδώνια ψήνονταν μόνα τους στη θράκα, ήταν το γλύκισμα της γωνιάς του φτωχού.
Οι μυρωδιές που επέζησαν από τους σεισμούς
Αυτό που θυμάμαι είναι ότι και μετά τους σεισμούς του 1953 οι αγροτικές οικογένειες κράτησαν για πολλά χρόνια αυτές τις συνήθειες.
Θυμάμαι τα κυδώνια, τα ρόδια, τα μεγάλα γλυκοκόλοκυθα του Αγίου, όλα φυλαγμένα κάτω από το κρεβάτι τση νόνας.
Και θυμάμαι το άρωμά τους.
Όσο ωρίμαζαν, τόσο πιο έντονα μοσχοβολούσε το δωμάτιο. Ένα άρωμα που γινόταν ακαταμάχητος πειρασμός για την πείνα μας.
Ακόμη και σήμερα, όταν μυρίσω ώριμο κυδώνι, εκείνη η κάμαρα ξανάρχεται στη μνήμη μου.
Και να που, την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, Διονύσης Φραγκισκάτος μάς έστειλε φωτογραφίες από κυδωνιές και ροδιές του φετινού Νοέμβρη. Μια όμορφη υπενθύμιση πως αυτά τα δέντρα εξακολουθούν να καρπίζουν στον τόπο μας
Πού πήγανε οι κυδωνιές τση Κεφαλονιάς;
Αναρωτιέμαι πόσοι καλλιεργούν σήμερα κυδώνια στο νησί.
Υποθέτω πως υπάρχουν ακόμη κυδωνιές από κληρονομιές, σε πατρικά σπίτια και παλιά χωράφια. Δέντρα που διασώθηκαν χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα, αφήνοντας τη φύση να κάνει τη δουλειά της. Ό,τι βγάλουν. Θα μπορούσαμε να τα πούμε και οικολογικά, με τη σημερινή ορολογία.
Οι ροδιές είναι περισσότερες. Τις φροντίζουν και σαν καλλωπιστικά δέντρα.
Τα ρόδια κρέμονται κόκκινα από τα κλαδιά, σαν τα μάγουλα των παιδιών από το πρωινό κρύο του Νοέμβρη τότε πριν τα καλοριφέρ..
Αλλά πόσοι τα μαζεύουνε;
Πολλοί βαριούνται ακόμη και να τα καθαρίσουν. Κι έτσι βλέπεις τα ρόδια να μένουν πάνω στα δέντρα, να σκάνε, να πέφτουν, να πηγαίνουνε χαμένα.
Και την ίδια ώρα πηγαίνεις στο μανάβικο του Αργοστολίου και αγοράζεις ρόδια από το Μαρόκο.
Μια μικρή εξόρμηση στα χωριά μας

Κάπου στο χωριό σας θα υπάρχουν ακόμη ροδιές και κυδωνιές.
Κάνετε μια εξόρμηση. Ρωτήστε τους ιδιοκτήτες, μαζέψτε λίγους καρπούς, στολίστε την κουζίνα σας, γεμίστε τις φρουτιέρες σας.
Αφήστε τα φυσικά αρώματα του Νοέμβρη να κατακτήσουν το σπίτι σας.
Κι αν έχετε κέφι, πάρτε ένα κυδώνι. Κόψτε το σε φέτες ή βάλτε το ολόκληρο στο air fryer, μέχρι να μαλακώσει και να ψηθεί καλά.
Χωρίς περίπλοκες συνταγές, χωρίς πολλά υλικά.
Απολαύστε το λεπτό, εξεζητημένο άρωμά του και τη φινετσάτη γεύση του.
Ο Νοέμβρης στην Κεφαλονιά δε χρειάζεται ούτε Halloween ούτε αμερικάνικες κολοκύθες για να έχει χρώμα.
Έχει τα δικά του φρούτα. Και τις δικές του ιστορίες. Αρκεί να τις ανασύρετε από τις μνήμες…
Ε.Χ.
ΥΓ Δεν αλησμόνησα το παστοκύδωνο.. Αυτό θα είναι μια άλλη ιστορία..

