Οι φωτογραφίες που κυκλοφορούν στα κοινωνικά δίκτυα και σε τοπικές ιστοσελίδες και οι συνεχείς καταγγελίες δημοτών δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας: η Κεφαλονιά απέχει πλέον πολύ από τον τίτλο του «καθαρότερου νησιού» που είχε και δικαίως κατακτήσει εδώ και χρόνια.
Κάδοι υπερπλήρεις για ημέρες ακόμη και εβδομάδες, σημεία ανεξέλεγκτης απόθεσης απορριμμάτων σε δημόσιους χώρους, χωματερές που μετακινούνται ανάλογα με τον καιρό και τις εποχικές ανάγκες. Και δίπλα σε αυτή την εικόνα, εργαζόμενοι της καθαριότητας φιλότιμοι, ευγενικοί, αλλά εξαντλημένοι, να επιχειρούν να διαχειριστούν μια κατάσταση που μοιάζει συστημικά εκτός ελέγχου και για την οποία οι ίδιοι δεν φέρουν ουδεμία ευθύνη.
Η αντίθεση είναι κραυγαλέα: από τη μία πλευρά, εκατομμύρια ευρώ που καταβάλλονται κάθε χρόνο από τους Δήμους (δηλαδή από όλους εμάς….) προς την ΕΔΑΚΙ και τους εργολάβους , και από την άλλη, η καθημερινή εμπειρία του πολίτη που δεν βλέπει το παραμικρό ανταποδοτικό αποτέλεσμα.
Που εντοπίζεται το πρόβλημα; Ποιο είναι το πραγματικό κόστος της καθαριότητας και γιατί η σημερινή διαχείριση αποτυγχάνει να το μεταφράσει σε λειτουργική αποτελεσματικότητα;
Το παρόν άρθρο επιχειρεί να φωτίσει ακριβώς αυτό το κενό με στοιχεία – με αριθμούς, συμβάσεις και διοικητικά δεδομένα, των οποίων η εγκυρότητα δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
1. Δομή και μετοχικό σχήμα της ΕΔΑΚΙ
Η ΕΔΑΚΙ Α.Ε. Ο.Τ.Α. είναι ανώνυμη εταιρεία που παρέχει υπηρεσίες αποκομιδής απορριμμάτων στους Δήμους Αργοστολίου (μετοχικό ποσοστό 80%), Ληξουρίου (μετοχικό ποσοστό 9,9%), Σάμης (μετοχικό ποσοστό 9,9%) και Ιθάκης (0,2%).
Η συνεργασία της με ιδιωτική εταιρεία για την εκτέλεση του έργου ξεκίνησε στο τέλος του 2021 και συνεχίζεται με ετήσιες συμβάσεις έως σήμερα. Η τελευταία ισχύουσα σύμβαση του έτους 2024 υπεγράφη στις 13/6/2024, με αριθμό 369/2024 (ΑΔΑ: Ρ4ΔΖΟΚΠΧ-ΑΚΤ) και έχει ισχύ έως 12/6/2025, με συμβατικό τίμημα 2.080.323,09 €.
2. Εξέλιξη Οικονομικών Μεγεθών
Το 2019, το έλλειμμα της ΕΔΑΚΙ ανέρχονταν σε 382.186,91 €.
Το 2023 το συνολικό χρέος είχε ανέλθει σε 1.069.006,64 €, αύξηση 179,71% !
Και αναμένουμε τα αποτελέσματα του 2024…
Και μόνο η ζημιά που έχει δημιουργηθεί στα χρόνια της θητείας του Θεόφιλου Μιχαλάτου (Σεπτέμβριος 2019 – Δεκέμβριος 2023) δείχνει πολλά και κυρίως αν είναι επιτυχημένη ή όχι η πορεία της ΕΔΑΚΙ όλα αυτά τα χρόνια.
Οι συνολικές δαπάνες των Δήμων προς την ΕΔΑΚΙ από το 2021 έως το 2025 παρουσιάζουν σημαντική αύξηση:
– Αργοστόλι: από 1.460.000 € σε 2.385.000 € (+63%)
– Ληξούρι: από 380.000 € σε 504.000 € (+32%)
– Σάμη: από 586.000 € σε 671.000 € (+14%)
  |
3. Ανάλυση Συμβατικών Υποχρεώσεων Εργολάβου (2024)
Σύμφωνα με την από 13/6/2024 σύμβαση που έχει υπογραφεί μεταξύ ΕΔΑΚΙ και του εργολάβου και με ημερομηνία λήξης τις 12/6/2025 και την πρόσφατα εγκεκριμένη μελέτη από το ΔΣ της ΕΔΑΚΙ για το διαγωνισμό , στο 2025 στις υποχρεώσεις του εργολάβου είναι:
- Εργασίες αποκομιδής μεταφόρτωσης – μεταφοράς σύμμεικτων αστικών στερεών αποβλήτων και ανακυκλώσιμων υλικών για τους Δήμους Αργοστολίου, Ληξουρίου και Σάμης.
- Ειδικά για τον Δήμο Αργοστολίου και μόνο: Εργασίες συλλογής και μεταφοράς ογκωδών αντικειμένων. Πρόκειται για ογκώδη που αποτελούν μια κατηγορία απορριμμάτων τα οποία δεν χωρούν στους κάδους προσωρινής αποθήκευσης των υπόλοιπων απορριμμάτων. Τέτοια είναι, τραπέζια, ντουλάπες, καρέκλες, καναπέδες, μοκέτες, στρώματα, κρεβάτια, ποδήλατα, ογκώδη παιχνίδια κλπ. Ο δήμος Αργοστολίου έχει την ευθύνη αποκλειστικά και μόνο της συλλογής μπάζων και προϊόντων ανακαινίσεων και κατεδαφίσεων και όχι όλων των ογκωδών αντικειμένων όπως συμβαίνει στην πράξη και που κατ ’επανάληψη στελέχη της δημοτικής αρχής διατυμπανίζουν δημόσια για να δείξουν την αποτελεσματικότητα του Δήμου !
Σε απλά Ελληνικά: η δημοτική αρχή Αργοστολίου κάνει δουλειά για την οποία πληρώνεi ton εργολάβο !
- Ειδικά για τους Δήμους Ληξουρίου και Σάμης : Εργασίες καθαρισμού κοινόχρηστων χώρων, οδών, πεζοδρομίων και πλατειών.
- Και στους τρεις δήμους, εργασίες αποψίλωσης – κλαδεύσεις ερεισμάτων επαρχιακών οδών, προετοιμασία και καθαρισμός παραλιών είναι ευθύνη του εργολάβου !
Κι όμως την ίδια ώρα δίνονται αναθέσεις για το επαρχιακό δίκτυο και από τον Δήμο Αργοστολίου για τον καθαρισμό των παραλιών και συγκεκριμένα το 2024 δόθηκε σε ιδιώτες ο καθαρισμός των παραλιών
- Της Δ.Ε. Αργοστολίου 16.978,53€ (ΑΔΑ: ΡΠΘΗ46ΜΓΤΤ-ΕΨ9 )
- Της Δ.Ε. Ελειού-Πρόννων 9.977,08€ (ΑΔΑ: 6ΗΗΕ46ΜΓΤΤ-ΩΚΚ)
Ενώ για εφέτος 2025 έχουν εγγραφεί στον προϋπολογισμό :
- 17.200€ για τον καθαρισμό των παραλιών της Δ.Ε. Αργοστολίου (Κ.Α. 90.6279.11)
- 10.000€ για τον καθαρισμό των παραλιών της Δ.Ε. Λειβαθούς (Κ.Α. 90.6279.16)
- Και 10.000€ για τον καθαρισμό των παραλιών της Δ.Ε. Ελειού-Πρόννων (Κ.Α. 90.6279.17).
- Μέσα και Πόροι
Τα απορριμματοφόρα που χρησιμοποιούνται από τον εργολάβο ανήκουν στην ΕΔΑΚΙ όπως και τα έξοδα καυσίμων και συντήρησης ! Ο εργολάβος φέρει μόνο την ευθύνη καλής χρήσης. Άγνωστο πως γίνεται ο έλεγχος της «καλής χρήσης».
5. Ανάλυση Ανθρώπινου Δυναμικού
Η τρέχουσα σύμβαση (2024) προβλέπει 89 προσλήψεις για 12 μήνες, ενώ η μελέτη για το 2025 προβλέπει 97 προσλήψεις και για 10 μήνες.
Στο Δήμο Αργοστολίου θα προσληφθούν 30 εργαζόμενοι, εκ των οποίων 20 στη συλλογή των απορριμμάτων και 10 σε γραφεία, στοιχείο που εγείρει ερωτήματα για τη διαφάνεια της διαδικασίας και την χρησιμοποίηση της συλλογής σκουπιδιών για αλλότριους σκοπούς.
Στο Δήμο Ληξουρίου θα προσληφθούν 10 εργαζόμενοι και στο Δήμο Σάμης 5, όλοι για τους σκοπούς της σύμβασης και τη συλλογή των σκουπιδιών.
- Εκτιμώμενο Κόστος Ανά Μήνα – Σύγκριση
Το 2024 πληρώθηκαν στον εργολάβο 2.080.323,09 € για 12 μήνες, δηλαδή 173.360 € το μήνα.
Το 2025 θα πληρωθούν στον εργολάβο 2.012.611,93 € αλλά για 10 μήνες, δηλαδή 201.261€ το μήνα.
Δηλαδή η μηνιαία δαπάνη αυξάνεται κατά 16% !
Αυτό που προκύπτει με σαφήνεια από τα διαθέσιμα οικονομικά και διοικητικά δεδομένα είναι η αποτυχία του υφιστάμενου μοντέλου διαχείρισης των αστικών απορριμμάτων, όπως αυτό εφαρμόστηκε από τη δημοτική αρχή του Δήμου Αργοστολίου υπό τον Θεόφιλο Μιχαλάτο και από τη διοίκηση της ΕΔΑΚΙ Α.Ε. με πρόεδρο τον απελθόντα Αργύριο Γαβριελάτο.
Η συνεχής συσσώρευση ελλειμμάτων, η αδυναμία υλοποίησης ανταποδοτικών υπηρεσιών παρά το υψηλό ύψος δημοτικών τελών και οι επαναλαμβανόμενες απευθείας αναθέσεις για υπηρεσίες που τυπικά περιλαμβάνονται στις συμβάσεις καθαριότητας, συνθέτουν ένα πεδίο λειτουργικής δυσλειτουργίας και δημοσιονομικής αναποτελεσματικότητας.
Το κόστος αυτής της κατάστασης –οικονομικό και θεσμικό– μετακυλίεται στους δημότες, οι οποίοι καλούνται να χρηματοδοτούν ένα σύστημα χωρίς πραγματική απόδοση και χωρίς μηχανισμούς αξιολόγησης. Οι πολιτικές ευθύνες για αυτή τη διαχείριση είναι υπαρκτές, οριοθετημένες και βαρύνουν συγκεκριμένες επιλογές προσώπων και πρακτικών.
Συμπεράσματα και Προοπτικές: Προς ένα νέο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων
* Η αναλυτική επισκόπηση των οικονομικών στοιχείων και της λειτουργικής απόδοσης της ΕΔΑΚΙ Α.Ε. αναδεικνύει ένα σαφές θεσμικό έλλειμμα: Την έλλειψη θεσμικού ελέγχου για την διαχείριση του δημοσίου χρήματος , ακόμη και απουσία λογοδοσίας των πράξεων και κυρίως την αδυναμία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με τις πλάτες της Κεντρικής Διοίκησης ,να διασφαλίσει ότι κάθε ευρώ από τα δημοτικά τέλη επιστρέφει στους πολίτες με μετρήσιμο και ορατό όφελος.
*Σε συνθήκες πληθωριστικών πιέσεων και περιορισμένης αγοραστικής δύναμης, η επιβολή δημοτικών τελών χωρίς ουσιαστικό ανταποδοτικό αποτέλεσμα συνιστά όχι μόνο δημοσιονομικό, αλλά και πολιτικό πρόβλημα πρώτης βαθμίδας.
*Η ανάγκη για έναν ανασχεδιασμό της στρατηγικής διαχείρισης των αστικών αποβλήτων είναι περισσότερο από επιτακτική. Ο ανασχεδιασμός αυτός δεν είναι τεχνοκρατικό σενάριο. Είναι πράξη θεσμικής ευθύνης.
*Διότι οι πολίτες δικαιούνται όχι μόνο καθαριότητα. Δικαιούνται και έλεγχο ακόμη και λογοδοσία για το που πάνε τα λεφτά τους και πως αξιοποιούνται.
Για να λειτουργεί σωστά η διαχείριση των απορριμμάτων από την ΕΔΑΚΙ Α.Ε., χρειάζονται συγκεκριμένες αλλαγές:
♠Να επανασχεδιαστεί ο τρόπος που λειτουργεί η εταιρεία, ώστε να υπάρχει αυστηρός έλεγχος από τους Δήμους και πιο σωστή αξιοποίηση των χρημάτων που της δίνουν οι Δήμοι και, τελικά, οι δημότες.
♠Να καθοριστούν μετρήσιμοι στόχοι και δείκτες απόδοσης (π.χ. κάθε πότε γίνεται αποκομιδή, σε τι κατάσταση βρίσκονται οι κάδοι, πόσο γρήγορα απομακρύνονται τα ογκώδη).
♠Να συγκρίνεται η λειτουργία και το κόστος της ΕΔΑΚΙ με αντίστοιχες εταιρείες ή δομές σε άλλες περιοχές, για να εντοπίζονται καλές πρακτικές και να διορθώνονται αδυναμίες.
♠Να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητος έλεγχος (audit), τόσο οικονομικός όσο και λειτουργικός, από εξωτερικό φορέα – όχι από τους ίδιους τους μετόχους Δήμους.
♠Να οριστούν με ακρίβεια οι ευθύνες του εργολάβου και της ίδιας της ΕΔΑΚΙ, ώστε να αποφεύγονται οι επικαλύψεις και να μη χρηματοδοτούνται δύο φορές οι ίδιες εργασίες από διαφορετικούς προϋπολογισμούς.
♠Να εκφράζεται η άποψη των Δήμων για την σύμβαση με τον εργολάβο πριν από την έγκριση της από το ΔΣ της ΕΔΑΚΙ
♠Να επανεξεταστεί αν η ανάθεση της αποκομιδής σε εργολάβο είναι πραγματικά συμφέρουσα ή αν τελικά κοστίζει περισσότερο και έχει χειρότερα αποτελέσματα από μια οργανωμένη εσωτερική λειτουργία.
Αυτό που προκύπτει αβίαστα από τα οικονομικά και διοικητικά στοιχεία είναι η πλήρης αποτυχία του μοντέλου διαχείρισης των απορριμμάτων, όπως αυτό σχεδιάστηκε και εφαρμόζεται από τη δημοτική αρχή του Δήμου Αργοστολίου υπό τον Θεόφιλο Μιχαλάτο και υλοποιήθηκε μέσω της ΕΔΑΚΙ Α.Ε. με ελεγχόμενη τη λειτουργία της από πρόσωπα του περιβάλλοντος του Θεόφιλου Μιχαλάτου.
Η αλματώδης αύξηση των ελλειμμάτων, η συστηματική αποτυχία παροχής ανταποδοτικών υπηρεσιών παρά την καταβολή υψηλότατων δημοτικών τελών, καθώς και η καταχρηστική επανάληψη απευθείας αναθέσεων για έργα ήδη πληρωμένα όπως ο καθαρισμός των παραλιών, συνθέτουν ένα τοπίο όχι απλώς διοικητικής ανεπάρκειας αλλά πολιτικής επιλογής που καταλήγει σε πολιτικό και οικονομικό σκάνδαλο που μόνο οι αρμόδιοι δεν αντιλαμβάνονται…
Το βάρος αυτής της διαχείρισης μεταφέρεται μονομερώς στους δημότες, οι οποίοι πληρώνουν για μια καθαριότητα που δεν απολαμβάνουν, χρηματοδοτούν υποδομές που δεν λειτουργούν και στηρίζουν –χωρίς τη θέλησή τους– έναν μηχανισμό δίχως αξιολόγηση, έλεγχο ή διαφάνεια και εξυπηρέτησης μικροπολιτικών πρακτικών άλλων εποχών (διορισμός από το παράθυρο και στο σκοτάδι των «δικών μας παιδιών»).
Οι πολιτικές ευθύνες είναι σαφείς, συγκεκριμένες, προσωποποιημένες και με ονοματεπώνυμο: Με το 80% του μετοχικού κεφαλαίου να ανήκει στον Δήμο Αργοστολίου, αυτές οι ευθύνες ανήκουν στην ηγεσία του Δήμου της πρωτεύουσας που απέτυχαν να διαχειριστούν έναν κρίσιμο τομέα δημόσιας πολιτικής, με αποτέλεσμα να επιβαρύνουν την καθημερινότητα και το εισόδημα των πολιτών.
Αντί να προτάξουν την αποτελεσματικότητα και τη θεσμική ανασυγκρότηση, προτίμησαν να μετατρέψουν τον τομέα καθαριότητας σε πεδίο εξυπηρετήσεων. Κατέστησαν τη διαχείριση των σκουπιδιών μηχανισμό αναθέσεων και προσλήψεων «ημετέρων», αναπαράγοντας πρακτικές καταδικασμένης πελατειακής πολιτικής. Επιβράβευσαν την αναποτελεσματικότητα, τοποθέτησαν αποτυχημένους σε θέσεις ευθύνης, απαξίωσαν τον δημόσιο έλεγχο και μετέτρεψαν μια δημόσια ανάγκη σε εργαλείο ιδιωτικών ωφελειών.
Στο μοναδικό γεγονός που δικαιώνεται σήμερα ο νυν δήμαρχος Αργοστολίου Θεόφιλος Μιχαλάτος σχετικά με την ΕΔΑΚΙ είναι πως πριν 8 χρόνια (30/3/2017) ως επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης είχε χαρακτηρίσει την ΕΔΑΚΙ «πλυντήριο ξεπλύματος χρημάτων» !
Εν κατακλείδι, η σημερινή κατάσταση στην ΕΔΑΚΙ και την διαχείριση των απορριμμάτων, δεν είναι απλώς μια αποτυχία διαχείρισης κάποιας δράσης. Είναι πολιτική επιλογή της δημοτικής αρχής Αργοστολίου και κρίνεται αναλόγως.
* Η Συντακτική Ομάδα του Kefalonia Press και
* Ειδικός Συνεργάτης Αν. Καθηγητής Οικονομικής Διοίκησης Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Περιβαλλοντικής Πολιτικής