Η γλώσσα ενός τόπου δεν χάνεται απότομα.
Αλλάζει, φθείρεται, ξεχνιέται σιγά-σιγά, καθώς οι λέξεις παύουν να χρησιμοποιούνται και μένουν μόνο ως αναμνήσεις. Η κεφαλονίτικη ντοπιολαλιά δεν αποτελεί εξαίρεση· είναι ένα ζωντανό κομμάτι της τοπικής ταυτότητας που χρειάζεται καταγραφή για να συνεχίσει να υπάρχει.
Αυτή ακριβώς η διαπίστωση στάθηκε η αφετηρία για τη δημιουργία του «Κεφαλονίτικου Λεξικού», μιας ψηφιακής πλατφόρμας που φιλοδοξεί να διασώσει, να τεκμηριώσει και να μεταφέρει στο μέλλον την κεφαλονίτικη ντοπιολαλιά, δηλαδή το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα του νησιού
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η δημοσίευση του Κεφαλονίτικου Λεξικού συμπίπτει συμβολικά με την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 9 Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του εθνικού ποιητή Διονύσιου Σολωμού.
Η ημέρα αυτή είναι αφιερωμένη στον διαχρονικό ρόλο της ελληνικής γλώσσας ως φορέα πολιτισμού, μνήμης και γνώσης. Στο ίδιο πνεύμα, η καταγραφή και διάσωση της κεφαλονίτικης ντοπιολαλιάς αποτελεί μια μικρή αλλά ουσιαστική συμβολή στη διατήρηση του γλωσσικού πλούτου του τόπου..
Πρόκειται για ένα έργο που γεννήθηκε και αναπτύσσεται μέσα από το πολιτιστικό οικοσύστημα του KefaloniaPress, με δημιουργό τον Γεράσιμο Σολωμό, με στόχο την καταγραφή και διατήρηση της κεφαλονίτικης γλωσσικής μνήμης και της τοπικής πολιτιστικής ταυτότητας.
Η Kεφαλονίτικη ντοπιολαλιά, μέρος του θησαυρού της επτανησιακής διαλέκτου, δεν είναι απλώς ένας τρόπος ομιλίας. Είναι χαρακτήρας, χιούμορ, ιστορία, τρόπος σκέψης. Είναι κομμάτι της ταυτότητας του τόπου. Και όπως κάθε ζωντανό στοιχείο πολιτισμού, αν δεν καταγραφεί και δεν μεταδοθεί, κινδυνεύει να χαθεί.
Για τον λόγο αυτό, η επιλογή της μορφής ψηφιακής εφαρμογής έγινε συνειδητά. Σήμερα το κινητό τηλέφωνο αποτελεί τη βασική πύλη πρόσβασης στη γνώση για όλες τις ηλικίες — τόσο για τους νεότερους όσο και για τους απόδημους Κεφαλονίτες που αναζητούν μια σύνδεση με τον τόπο τους.
Στόχος του Κεφαλονίτικου Λεξικού είναι η γλώσσα να μη μείνει εγκλωβισμένη σε βιβλιοθήκες ή ακαδημαϊκές εκδόσεις, αλλά να επιστρέψει στη ζωή. Να ακουστεί ξανά, να διαβαστεί, να χρησιμοποιηθεί, να μεταφερθεί.
Στην παρούσα φάση, το λεξικό περιλαμβάνει περίπου 2.000 κεφαλονίτικες λέξεις, καταγεγραμμένες αποκλειστικά από έντυπες βιβλιογραφικές πηγές, με σαφή αναφορά προέλευσης για κάθε λήμμα. Κάθε λέξη συνοδεύεται από ερμηνεία, μετάφραση και παραδείγματα χρήσης σε προτάσεις, ώστε να αποδίδεται όχι μόνο το νόημα, αλλά και το γλωσσικό της περιβάλλον.
Η επιστημονική αξιοπιστία αποτέλεσε από την αρχή αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα. Σε αυτό το σημείο, καθοριστικός υπήρξε ο ρόλος της ειδικής συνεργάτιδας του έργου, Ειρήνης Μοσχονά-Καρκαβέλα, η συμβολή της οποίας υπήρξε ουσιαστική και αναντικατάστατη. Χωρίς τη δική της καθοδήγηση και γλωσσική τεκμηρίωση, το Κεφαλονίτικο Λεξικό δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί με την πληρότητα και τη σοβαρότητα που το χαρακτηρίζει.
Παράλληλα, το έργο ενισχύεται και από τη συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εργαστήριο Γλώσσας, Μετάφρασης & Μελέτης των Σχέσεων μεταξύ Ιταλικής και Ελληνικής Γλώσσας, προσδίδοντας στο λεξικό ακαδημαϊκό βάθος και μακροπρόθεσμη ερευνητική αξία.
Η εφαρμογή είναι ήδη ανοιχτή στην κοινότητα των Κεφαλονιτών, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι χρήστες μπορούν να προτείνουν λέξεις που θυμούνται από την οικογένεια ή τον τόπο καταγωγής τους, συνοδευόμενες από βασικά στοιχεία τεκμηρίωσης, ώστε η συλλογή να παραμένει αξιόπιστη και χρήσιμη και για μελλοντική έρευνα.
Το Κεφαλονίτικο Λεξικό δεν αποτελεί απλώς μια ψηφιακή εφαρμογή, αλλά μια προσπάθεια διάσωσης ενός άυλου πολιτισμικού θησαυρού, με στόχο να παραδοθεί στις επόμενες γενιές.
Γιατί η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο καταγραφής και διατήρησης της μνήμης ενός τόπου.
📱 Το Κεφαλονίτικο Λεξικό σήμερα
Το Κεφαλονίτικο Λεξικό είναι διαθέσιμο δωρεάν για κινητές συσκευές και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλους όσοι ενδιαφέρονται να γνωρίσουν ή να ξαναθυμηθούν την κεφαλονίτικη ντοπιολαλιά.
🔹 Android: Google Play – Κεφαλονίτικο Λεξικό
🔹 iOS: App Store – Κεφαλονίτικο Λεξικό
🔹 Ιστοσελίδα: Κεφαλονίτικο Λεξικό
Μια συζήτηση πίσω από το έργο
Το Κεφαλονίτικο Λεξικό δεν αποτελεί απλώς μια ψηφιακή εφαρμογή, αλλά το αποτέλεσμα μιας συστηματικής προσπάθειας καταγραφής και τεκμηρίωσης της κεφαλονίτικης ντοπιολαλιάς.
Διαβάστε εδώ τη συνέντευξη με τον δημιουργό της πλατφόρμας,
Γεράσιμο Σολωμό, για την αφετηρία της ιδέας, τις επιλογές που διαμόρφωσαν το έργο, τη σημασία της επιστημονικής συνεργασίας και τον ρόλο της κοινότητας στο Κεφαλονίτικο Λεξικό.