Συνέντευξη στο Kefalonia Press
Ζούμε την εποχή των μεγάλων γεωπολιτικών ανατροπών
Ο Ηλίας Σολωμός ανήκει στη νέα γενιά ανθρώπων που παρακολουθούν τον κόσμο με γνώση, ψυχραιμία και ουσιαστικό ενδιαφέρον για όσα διαμορφώνουν τη διεθνή πραγματικότητα. Με αφετηρία τη Σκάλα της Κεφαλονιάς και πορεία που συνδυάζει τη δημοσιογραφία με τη μελέτη των διεθνών σχέσεων, επιχειρεί να διαβάσει τις μεγάλες ανατροπές της εποχής χωρίς εύκολες βεβαιότητες και χωρίς θόρυβο.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τη δική του διαδρομή, για τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τη γεωπολιτική σκηνή και για τις προκλήσεις ενός κόσμου που αλλάζει με ταχύτητα.
Α΄ ΜΕΡΟΣ : Ποιός είναι ο Ηλίας Σολωμός
Πώς βρεθήκατε από τη Σκάλα της Κεφαλονιάς να ασχολείστε με τις διεθνείς σχέσεις και την δημοσιογραφία;
Είμαι γέννημα θρέμμα του νησιού μας στο οποίο και μεγάλωσα μέχρι τα 18 μου, στο πανέμορφο χωριό της Σκάλας. Με το πέρας των πανελληνίων εξετάσεων εισήλθα στην σχολή Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου, όπου ακολούθησα την κατεύθυνση της Δημοσιογραφίας. Μόλις ολοκλήρωσα το προπτυχιακό μου, ακολούθησαν οι μεταπτυχιακές μου σπουδές στο πρόγραμμα Διεθνούς Διακυβέρνησης και Πολιτικής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ποιος είναι ο Ηλίας Σολωμός; Πείτε μας σε μια παράγραφο το βασικό βιογραφικό της διαδρομής σας.
Θα περιέγραφα τον εαυτό μου ως έναν αναλυτή των διεθνών σχέσεων και εν γένει της επικαιρότητας. Το ακαδημαϊκό μου υπόβαθρο καθώς και η εν ενεργεία συμμετοχή μου στο πεδίο της έρευνας μέσω του θέσης μου ως δόκιμου ερευνητή στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου, μου επιτρέπουν να τοποθετούμαι και να αναλύω τις εξελίξεις στην διεθνή σκηνή καθώς φυσικά και την εξωτερική πολιτική της πατρίδας μας. Αυτή μου η δημόσια παρουσία εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους, για παράδειγμα μέσω αρθρογραφίας, ραδιοφωνικές συνεντεύξεις, συμμετοχή σε podcasts κλπ.
Ταυτόχρονα, είμαι υπερήφανος και χαρούμενος διότι δεν έχω αποκοπεί από την ιδιαίτερη μου πατρίδα, την Κεφαλονιά, μιας και μεγάλο μέρος της θερινής περιόδου βρίσκομαι στο νησί και ασχολούμαι επικουρικά με τον τομέα της τουριστικής βιομηχανίας.
Οι διεθνείς σχέσεις θεωρούνται ίσως το πιο σύνθετο πεδίο πολιτικής ανάλυσης. Υπήρξε κάποιο γεγονός που σας οδήγησε να επιλέξετε αυτόν τον δρόμο;
Από μικρό παιδί είχα μια έμφυτη κλίση στο να παρακολουθώ τα τεκταινόμενα και να τοποθετούμαι επί αυτών επομένως, θα έλεγα, ότι η ενασχόληση μου με την δημοσιογραφία και το ιδιαίτερα απαιτητικό και διαρκώς μεταβαλλόμενο πεδίο των διεθνών σχέσεων ήταν φυσικό επακόλουθο.
Συνδυάζετε δυο ρόλους: αναλυτής διεθνών σχέσεων και δημοσιογράφος. Πώς λειτουργούν αυτοί οι κόσμοι μεταξύ τους;
Αυτοί οι δύο κόσμοι λειτουργούν αρμονικά και αλληλοσυμπληρωματικά, τουλάχιστον στην δική μου περίπτωση. Η δημοσιογραφία μου επιτρέπει να παρακολουθώ τις εξελίξεις και ενίοτε με σύνεση και νηφαλιότητα να τοποθετούμαι για ό,τι κρίνω πως αφορά την κοινωνία μας ή τον κόσμο. Ταυτόχρονα, η ιδιότητα μου ως διεθνολόγος είναι ένα εργαλείο που με βοηθά στο να παρατηρώ ουδέτερα και μακροσκοπικά την διεθνή σκακιέρα με βάση τόσο τις διάφορες θεωρίες και σχολές σκέψης των διεθνών σχέσεων όσο και επί του πρακτέου μιας και ζούμε σε μια ταραχώδη εποχή παγκοσμίως, όπου οι εξελίξεις τρέχουν αδιάκοπα.
Η εξωτερική πολιτική συχνά μοιάζει μακρινή για τους πολίτες. Πόσο δύσκολο είναι να εξηγεί κανείς σύνθετες διεθνείς εξελίξεις στο ευρύ κοινό;
Σίγουρα ο κόσμος των διεθνών σχέσεων είναι απαιτητικός όμως είναι καθήκον όσων βρίσκονται σε αυτόν τον χώρο να μεταδίδουν την πληροφορία και τις απόψεις τους με τρόπο τέτοιο που να γίνεται κατανοητός στον μέσο πολίτη. Το καλό είναι ότι στις μέρες μας με την ισχύ του διαδικτύου υπάρχει τρομερή διάχυση της πληροφορίας, πράγμα που δίνει την δυνατότητα και στον πιο αποστασιοποιημένο πολίτη να έχει μια γενική εικόνα της κατάστασης. Βέβαια, αυτό ελλοχεύει και κινδύνους μιας και η παραπληροφόρηση μέσω των fake news, ιδίως σήμερα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης (AI), επιβάλλει σε όλους, πολίτες και ειδικούς, να είναι διπλά επιφυλακτικοί.
Αν ένας νέος/νέα από την Κεφαλονιά θέλει να ασχοληθεί με τις διεθνείς σχέσεις, ποια θα ήταν η βασική συμβουλή που θα του δίνατε;
Η βασική συμβουλή που θα του έδινα είναι να ακολουθήσει αυτό που αγαπά μέχρι τέλους ενώ ταυτόχρονα θα του συνιστούσα να πορευτεί με θάρρος και δίχως εξαρτήσεις. Δεν είναι εύκολο αυτό στις μέρες μας αλλά η αμεροληψία και η ευθυκρισία είναι απαραίτητα γνωρίσματα για κάποιον που θέλει να έχει δημόσιο λόγο. Φυσικά ο καθένας δικαιούται να φέρει και μπορεί ενίοτε να εκφράζει την υποκειμενική του στάση και άποψη αλλά αυτό δεν μπορεί να θολώνει την κρίση του, ειδικά στον ψυχρό κόσμο των διεθνών σχέσεων.
Β’ ΜΕΡΟΣ : Σε τι κόσμο ζούμε;
Αν έπρεπε να περιγράψετε με λίγες λέξεις τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα, πώς θα τον χαρακτηρίζατε;
Αυτό που θα έλεγα συνοπτικά είναι ότι ζούμε την εποχή των μεγάλων ανατροπών. Οι εξελίξεις και τα επιτεύγματα της Ανθρωπότητας σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη ή η κβαντική φυσική αναμένεται να μεταβάλουν τον τρόπο που ζούμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας. Παράλληλα, η τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εκμηδενίσει τις αποστάσεις μεταξύ των ανθρώπων. Έχουμε επομένως μπροστά μας μια νέα εποχή, γεμάτη προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες για όλους.
Συχνά ακούμε για μια «νέα παγκόσμια ισορροπία». Ποια ήταν η προηγούμενη και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της νέας;
Για ογδόντα περίπου χρόνια ζούσαμε μια διεθνή τάξη πραγμάτων, βασισμένη σε κανόνες και νόρμες (rules-based order). Αυτή η τάξη διαμορφώθηκε από τους νικητές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ιδίως τις ΗΠΑ και την Δυτική Ευρώπη, και είχε ως βασικό γνώρισμα την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσα στους κόλπους διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΗΕ. Αυτό το σύστημα κράτησε σε μια ισορροπία τον πλανήτη ακόμα και κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου ενώ μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης ορισμένοι, όπως ο Francis Fukuyama, μίλησαν αισιόδοξα για το «τέλος της Ιστορίας», με την έννοια της απόλυτης επικράτησης της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Δυστυχώς όμως σήμερα βλέπουμε την ανάδυση μιας νέας τάξης πραγμάτων, όπου η σκληρή ισχύς επανέρχεται σε πρώτο πλάνο. Όταν βλέπουμε ακόμα και τον εγγυητή αυτού του συστήματος, τις ΗΠΑ, να καταφεύγουν σε μεθόδους που θυμίζουν περισσότερο απολυταρχικά καθεστώτα καταλαβαίνουμε ότι έχουμε εισέλθει σε μια εντελώς καινούργια κατάσταση.
Ποιος είναι σήμερα ο γεωπολιτικός ρόλος της Ευρώπης μέσα σε αυτό το νέο διεθνές περιβάλλον;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παλεύει να ισορροπήσει σε ένα εκρηκτικό πεδίο. Η ενωμένη Ευρώπη έχει να αντιπαρέλθει αφενός τις απολυταρχικές και αναθεωρητικές δυνάμεις της Κίνας και της Ρωσίας και αφετέρου καλείται να βρει μια νέα ισορροπία με τις ΗΠΑ του Donald Trump. Η απομάκρυνση της Αμερικής από την μεταπολεμική τάξη πραγμάτων και το ΝΑΤΟ τρομάζει την Ευρώπη, ειδικά από την στιγμή που δίπλα μας εξακολουθεί και υπάρχει το πολεμικό μέτωπο της Ουκρανίας. Από την άλλη, αυτή η αλλαγή πλεύσης από τις ΗΠΑ που πλέον στρέφουν το ενδιαφέρον τους στον Ειρηνικό, λόγω της Κίνας, είναι μια μεγάλη ευκαιρία ώστε η Ευρώπη να αναλάβει τις τύχες της διαμορφώνοντας μια κοινή ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική. Το ερώτημα είναι αν υπάρχουν ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι ηγέτες εκείνοι που θα μπορέσουν να υλοποιήσουν αυτό το αναγκαίο επόμενο βήμα.
Και ποια είναι η θέση της Ελλάδας σε μια περιοχή όπου συναντώνται η Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια — ένα πραγματικό γεωπολιτικό τρίστρατο;
Η Ελλάδα, μετά από μία δεκαετία οικονομικής αφαίμαξης, ανακάμπτει και αποτελεί πυλώνα σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Η χώρα μας διαχρονικά έχει να διαχειριστεί τις αναθεωρητικές βλέψεις της γείτονας Τουρκίας για αυτό και προχωρούμε τα τελευταία χρόνια στην αναβάθμιση του οπλοστασίου των Ενόπλων Δυνάμεων της πατρίδας μας. Παράλληλα όμως έχουμε οικοδομήσει ένα πλέγμα συμμαχιών με ισχυρές χώρες της ευρύτερης περιοχής, όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος, πράγμα που έχει αναβαθμίσει το γεωπολιτικό μας αποτύπωμα. Ταυτόχρονα βλέπουμε ότι πλέον αναλαμβάνουμε πιο δυναμικά πρωτοβουλίες, όπως έδειξε και η πρόσφατη απόφαση μας να συνδράμουμε την Κύπρο στρατιωτικά μετά την επίθεση των ιρανικών drones στην βρετανική βάση στο Ακρωτήρι. Μάλιστα αυτή η ταχύτατη αντίδραση της Ελλάδας συμπαρέσυρε και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έσπευσαν να μιμηθούν το παράδειγμα μας, στέλνοντας στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου με σκοπό την προστασία της Μεγαλονήσου. Ανακεφαλαιωτικά, θα λέγαμε λοιπόν ότι η Ελλάδα έχει αναβαθμίσει τον ρόλο, την θέση και το εκτόπισμα της στην ευρύτερη περιοχή.
Ζούμε σε μια περίοδο απρόσμενων εξελίξεων. Ποια θεωρείτε ότι θα είναι η εξέλιξη που μπορεί να καθορίσει τις διεθνείς σχέσεις τα επόμενα χρόνια;
Σίγουρα σε πλανητικό επίπεδο η εξέλιξη αυτή που δύναται να ανατρέψει τις ισορροπίες θα ήταν μια ενδεχόμενη στρατιωτική σύγκρουση των ΗΠΑ με την Κίνα, ειδικά αν η δεύτερη επιχειρήσει να απειλήσει την κυριαρχία της νήσου της Ταϊβάν. Δεν θα λέγαμε ότι είμαστε κοντά σε αυτό το σενάριο όμως στις διεθνείς σχέσεις ισχύει απόλυτα το ρητό «ποτέ μη λες ποτέ».
Αν μπορούσατε να βάλετε έναν τίτλο σε μια εφημερίδα του 2035 για τη διεθνή πολιτική, ποιος θα θέλατε να είναι;
Ο τίτλος που θα ήθελα να δω σε μια εφημερίδα σε δέκα χρόνια από σήμερα θα ήταν αυτός που μιλάει για την συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων του πλανήτη για θέματα κοινού ενδιαφέροντος, όπως είναι η κλιματική αλλαγή. Παρά τις επιμέρους αντιπαλότητες και τις διακρατικές συγκρούσεις, η Γη είναι το κοινό μας σπίτι και αυτό δεν θα σταματήσει ποτέ να μας ενώνει όλους.
Αν μπορούσατε να συνομιλήσετε σε ένα podcast με έναν μεγάλο διπλωμάτη ή ηγέτη της ιστορίας για τη σημερινή κατάσταση του κόσμου, ποιον θα επιλέγατε και τι θα τον ρωτούσατε;
Εάν μου δινόταν η ευκαιρία να συνομιλήσω με έναν μεγάλο ηγέτη της Ιστορίας αυτός θα ήταν ο Ουίνστον Τσώρτσιλ. Την ώρα που όλη σχεδόν η Ευρώπη είχε γονατίσει μπροστά στα ναζιστικά στρατεύματα, αυτός ενέπνευσε την Μεγάλη Βρετανία και τον ελεύθερο κόσμο να συνεχίσει να μάχεται. Αυτό που θα τον ρωτούσα είναι πως θα μπορούσε σήμερα η Δύση να επανεφεύρει τον εαυτό της μέσα σε έναν κόσμο που όλα μοιάζουν να ανατρέπονται.
Σας ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο σας και για τις γνώσεις που μοιραστήκατε με τους αναγνώστες μας. Η συζήτησή μας δεν σταματά εδώ, καθώς θα ακολουθήσει σειρά podcast συνομιλιών, στις οποίες θα σας ζητήσουμε να αναλύσετε κρίσιμα διεθνή ζητήματα με τρόπο καθαρό, ουσιαστικό και κατανοητό για όλους.
Και εγώ σας ευχαριστώ θερμά για την όμορφη μας συζήτηση. Οπως σωστά είπατε θα έχουμε την ευκαιρία να εμβαθύνουμε σε επιμέρους θεματικές μέσω της επερχόμενης σειράς podcast. Είμαι σίγουρος ότι θα κινήσει το ενδιαφέρον των Κεφαλονιτών συμπολιτών μας και θα θέλαμε να ακούσουμε και από αυτούς ενδιαφέρουσες προτάσεις για τα θέματα που θα μπορούσαμε να συζητήσουμε.