Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο θα σχεδιάζεται η τουριστική ανάπτυξη στην Ελλάδα. Για την Κεφαλονιά και τα Ιόνια Νησιά, οι αλλαγές αγγίζουν κρίσιμα ζητήματα: παραλιακή ζώνη, νέες τουριστικές επενδύσεις, κλίνες, νερό, περιβάλλον, μαρίνες και φέρουσα ικανότητα.
Η ώρα των κανόνων στον τουρισμό
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό παρουσιάζεται ως μια συνολική προσπάθεια να περάσει η χώρα από την αποσπασματική ανάπτυξη σε έναν οργανωμένο σχεδιασμό με κανόνες. Η βασική του φιλοσοφία είναι σαφής: να οριστεί πού, πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αναπτυχθεί η τουριστική δραστηριότητα.
Για περιοχές όπως η Κεφαλονιά και συνολικά τα Ιόνια Νησιά, το θέμα δεν είναι θεωρητικό. Αφορά το μέλλον της τουριστικής ανάπτυξης, την πίεση στις παραλίες, την εκτός σχεδίου δόμηση, τη διαχείριση του νερού, τις μεγάλες επενδύσεις, αλλά και την προστασία της ταυτότητας των νησιών.
Ανάπτυξη με μέτρο, βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα
Οι τρεις βασικοί άξονες του νέου πλαισίου είναι το μέτρο και η ισορροπία, η βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα. Αυτό σημαίνει ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν θα αντιμετωπίζεται πλέον με οριζόντιο τρόπο, αλλά με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Το πλαίσιο δίνει έμφαση στον σεβασμό του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, στον κάτοικο και στον επισκέπτη, καθώς και στη θωράκιση των προορισμών απέναντι στην κλιματική κρίση και τις διεθνείς πιέσεις. Για τα Ιόνια Νησιά, όπου ο τουρισμός στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο τοπίο, στις παραλίες και στην αυθεντικότητα των οικισμών, αυτή η κατεύθυνση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η Κεφαλονιά σε νέο χάρτη τουριστικής ανάπτυξης
Το νέο χωροταξικό κατηγοριοποιεί τις περιοχές της χώρας ανάλογα με το επίπεδο τουριστικής ανάπτυξης. Προβλέπει περιοχές ελεγχόμενης ανάπτυξης, αναπτυγμένες περιοχές, αναπτυσσόμενες περιοχές, περιοχές πρώιμης ανάπτυξης και περιοχές ενίσχυσης ειδικής ανάπτυξης.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν θα ισχύουν οι ίδιοι κανόνες παντού. Μια ώριμη τουριστική περιοχή δεν θα αντιμετωπίζεται όπως μια περιοχή που βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Για την Κεφαλονιά, όπου υπάρχουν ζώνες με έντονη τουριστική πίεση και άλλες με χαμηλότερη ανάπτυξη, η κατηγοριοποίηση αυτή μπορεί να επηρεάσει άμεσα τον σχεδιασμό των επόμενων ετών.
Νέα όρια στην αρτιότητα και στις κλίνες
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία αφορά τη ρύθμιση της αρτιότητας για νέες τουριστικές επενδύσεις. Το πλαίσιο προβλέπει διαφορετικά όρια ανά κατηγορία περιοχής: 16 στρέμματα για περιοχές ελεγχόμενης ανάπτυξης, 12 στρέμματα για αναπτυγμένες περιοχές και 8 στρέμματα για τις υπόλοιπες κατηγορίες.
Παράλληλα, ειδικά για τα νησιά προβλέπονται ρυθμίσεις και στον αριθμό των κλινών. Στις περιοχές ελεγχόμενης ανάπτυξης το όριο εμφανίζεται αυστηρότερο, ενώ στις αναπτυγμένες περιοχές προβλέπεται υψηλότερο πλαφόν. Η λογική είναι να περιοριστεί η άναρχη διάχυση μεγάλων τουριστικών μονάδων και να συνδεθεί η ανάπτυξη με τη φέρουσα ικανότητα κάθε τόπου.
Τα νησιά ως ξεχωριστή κατηγορία
Το νέο πλαίσιο αντιμετωπίζει τα νησιά ως ιδιαίτερη χωρική ενότητα. Η διάκριση γίνεται ανάλογα με το μέγεθος, ενώ προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις και για μικρότερα νησιά. Για τα Ιόνια, αυτό σημαίνει ότι η νησιωτικότητα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως γεωγραφικό δεδομένο, αλλά ως παράγοντας σχεδιασμού.
Η Κεφαλονιά, η Ιθάκη, η Ζάκυνθος, η Λευκάδα, η Κέρκυρα και οι Παξοί έχουν διαφορετικά μεγέθη, διαφορετικές πιέσεις και διαφορετικές δυνατότητες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα εφαρμοστούν οι κατηγορίες στην πράξη και αν θα οδηγήσουν σε πραγματική προστασία ή απλώς σε ένα ακόμη σύνθετο σύστημα κανόνων.
Αυστηρότερο πλαίσιο για την παράκτια ζώνη
Ιδιαίτερη σημασία για την Κεφαλονιά έχει η πρόβλεψη για την παράκτια ζώνη. Στα πρώτα 0 έως 25 μέτρα από την ακτογραμμή προβλέπεται πλήρης απαγόρευση διαμορφώσεων και κατασκευών, με εξαίρεση παρεμβάσεις για πρόσβαση ΑμεΑ, ασθενοφόρων και έργα που προβλέπονται από τη νομοθεσία.
Η διάταξη αυτή αγγίζει ευθέως το τουριστικό μοντέλο των νησιών, όπου η πίεση πάνω στην ακτογραμμή είναι συνεχής. Παραλίες, beach bars, τουριστικές εγκαταστάσεις, παραλιακές διαμορφώσεις και νέες επενδύσεις θα πρέπει πλέον να εξετάζονται μέσα από αυστηρότερο πρίσμα.
Το νερό γίνεται κεντρικό ζήτημα τουριστικής ανάπτυξης
Το νέο πλαίσιο βάζει στο κέντρο και την προστασία των υδάτινων πόρων. Για τις πισίνες εντός τουριστικών καταλυμάτων και ειδικών τουριστικών εγκαταστάσεων συνιστάται η χρήση θαλασσινού νερού, ενώ προτείνεται η εγκατάσταση υδατοδεξαμενών σε όλες τις νέες τουριστικές υποδομές για τη συλλογή ομβρίων.
Για την Κεφαλονιά, όπου το καλοκαίρι η κατανάλωση νερού αυξάνεται κατακόρυφα, η πρόβλεψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το νησί δεν μπορεί να συζητά για νέες κλίνες, βίλες και τουριστικές εγκαταστάσεις χωρίς να συζητά ταυτόχρονα για νερό, αποχέτευση, απόβλητα και ενεργειακή επάρκεια.
Πράσινη μετάβαση και νέα περιβαλλοντική κατάταξη
Το Ειδικό Χωροταξικό εισάγει νέο σύστημα περιβαλλοντικής κατάταξης για τα κύρια τουριστικά καταλύματα. Η αξιολόγηση θα βασίζεται στην περιβαλλοντική απόδοση, με κριτήρια όπως η ύδρευση, η ενέργεια και τα απόβλητα.
Η κατεύθυνση αυτή μπορεί να επηρεάσει άμεσα τον ξενοδοχειακό κλάδο και τις νέες επενδύσεις. Δεν θα αρκεί πλέον μια τουριστική μονάδα να είναι πολυτελής ή εμπορικά ελκυστική. Θα πρέπει να αποδεικνύει ότι λειτουργεί με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Μαρίνες, τουριστικοί λιμένες και ειδικές μορφές τουρισμού
Το πλαίσιο προβλέπει επίσης απλοποίηση διαδικασιών για τουριστικούς λιμένες, μαρίνες, σύνθετα καταλύματα και νέες μορφές ήπιας ανάπτυξης με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Παράλληλα, δίνει έμφαση στη σύνδεση του τουρισμού με τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και την τοπική παραγωγή.
Για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, όπου το yachting, οι θαλάσσιες διαδρομές, η τοπική γαστρονομία και οι εμπειρίες μικρής κλίμακας αποτελούν σημαντικά πεδία ανάπτυξης, αυτή η κατεύθυνση μπορεί να ανοίξει νέες δυνατότητες. Το ζητούμενο όμως παραμένει η ισορροπία: υποδομές ναι, αλλά όχι εις βάρος του τοπίου και της καθημερινότητας των κατοίκων.
Το τέλος ανθεκτικότητας και η ανταποδοτικότητα
Στο νέο πλαίσιο γίνεται αναφορά και στην ανάγκη ανταποδοτικών ωφελειών προς τους προορισμούς, μέσα από έργα προστασίας, πρόληψης και αναβάθμισης. Η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να απορροφά πόρους από έναν τόπο χωρίς να επιστρέφει σε αυτόν υποδομές.
Αυτό είναι κρίσιμο για την Κεφαλονιά. Αν ο τουρισμός αυξάνει την πίεση σε δρόμους, απορρίμματα, νερό, παραλίες, λιμάνια και δημόσιους χώρους, τότε τα έσοδα και τα τέλη πρέπει να επιστρέφουν σε πραγματικά έργα ανθεκτικότητας και όχι να χάνονται σε γενικούς λογαριασμούς.
Το μεγάλο ερώτημα για την Κεφαλονιά
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό επιχειρεί να θεσμοθετήσει κανόνες για ένα πιο ισορροπημένο και βιώσιμο μοντέλο. Όμως για την Κεφαλονιά το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο τι γράφει το πλαίσιο. Είναι αν θα εφαρμοστεί.
Η εμπειρία δείχνει ότι στην Ελλάδα το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ μόνο η απουσία κανόνων. Ήταν και η αδυναμία εφαρμογής τους, οι εξαιρέσεις, οι πιέσεις, οι καθυστερήσεις και η αποσπασματική λειτουργία των υπηρεσιών.
Από την τουριστική επέκταση στον πραγματικό σχεδιασμό
Η Κεφαλονιά βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση. Η τουριστική δυναμική αυξάνεται, η βραχυχρόνια μίσθωση έχει αλλάξει την εικόνα της κατοικίας, οι πιέσεις στις παραλίες μεγαλώνουν, η ζήτηση για νέες επενδύσεις παραμένει έντονη και οι υποδομές δοκιμάζονται κάθε καλοκαίρι.
Το νέο χωροταξικό μπορεί να γίνει εργαλείο προστασίας και σωστού σχεδιασμού. Μπορεί όμως και να μείνει ένα ακόμη θεσμικό κείμενο, αν δεν συνοδευτεί από ελέγχους, τοπικά σχέδια, διαφάνεια και σοβαρή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Το ερώτημα για την Κεφαλονιά είναι απλό και δύσκολο μαζί: θα προλάβει να οργανώσει την τουριστική της ανάπτυξη με κανόνες πριν οι πιέσεις γίνουν μη αναστρέψιμες;
Γιατί το μέλλον του τουρισμού στο νησί δεν θα κριθεί μόνο από το πόσους επισκέπτες μπορεί να φέρει. Θα κριθεί από το αν μπορεί να προστατεύσει αυτό που κάνει την Κεφαλονιά μοναδική.
Η Ομάδα του Think Tank
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Η επίσημη παρουσίαση του Υπουργείου
Ακολουθεί η πλήρης παρουσίαση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον τουρισμό.
Ειδικό Χωροταξικό για τον τουρισμό
