Στο πρώτο μέρος της μεγάλης έρευνας του KefaloniaPress Think Tank («Κεφαλονιά: Η Άγνωστη Οικονομία των €69,3 Εκατομμυρίων Πίσω από τη Βιτρίνα του Τουρισμού»), αποκαλύψαμε ότι ο πρωτογενής τομέας αντιπροσωπεύει το 11,1% της τοπικής Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας, απασχολώντας σταθερά περίπου 1.470 ανθρώπους.
Σήμερα, περνάμε από τη μεγάλη οικονομική εικόνα στο εσωτερικό της παραγωγής: Στη γη, στα κοπάδια, στα αμπέλια, στις κυψέλες — και κυρίως στους ανθρώπους που τα κρατούν ακόμη ζωντανά. Η παραγωγική βάση του νησιού είναι πολύ μεγαλύτερη από όσο αφήνει να εννοηθεί η κυρίαρχη εικόνα των ξενοδοχείων και των θερινών αφίξεων.
Πίσω όμως από τους αριθμούς, τα στοιχεία της τράπεζας δεδομένων Bizlist αποκαλύπτουν μια επικίνδυνη δημογραφική πραγματικότητα: δύο στους τρεις καλλιεργητές και κτηνοτρόφους είναι άνω των 55 ετών, ενώ οι νέοι κάτω των 35 ετών αποτελούν πλέον μια ισχνή μειονότητα.
Η κρυφή ακτινογραφία της Κεφαλονίτικης υπαίθρου
Η Αγροτική Απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει στην Περιφερειακή Ενότητα Κεφαλληνίας 2.364 γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις.
Τα σκληρά δεδομένα: Η γη και το ζωικό κεφάλαιο
Οι εκμεταλλεύσεις του νησιού διαχειρίζονται συνολικά 230.311 στρέμματα χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης. Λόγω του ορεινού ανάγλυφου, το μοντέλο είναι κυρίως εκτατικό, με τους βοσκοτόπους να κυριαρχούν.
Η κατανομή των εκμεταλλεύσεων ανά είδος:
- Μεικτές (Γεωργία & Κτηνοτροφία): 705 μονάδες — 169.042 στρέμματα
- Αμιγώς Γεωργικές: 1.515 μονάδες — 23.430 στρέμματα
- Αμιγώς Κτηνοτροφικές: 144 μονάδες — 37.839 στρέμματα
Το «χρυσάφι» του νησιού: Ελιά, Ρομπόλα και Μέλι
Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί τον απόλυτο πρωταγωνιστή της κεφαλονίτικης γης, καθώς είναι ενσωματωμένη σχεδόν σε κάθε νοικοκυριό.
- 2.126 εκμεταλλεύσεις διαθέτουν ελαιώνες.
- 27.017 συνολικά στρέμματα καλύπτουν το 95% της δενδρώδους έκτασης του νησιού.
- Η παραγωγή παραμένει κατακερματισμένη, γεγονός που εξηγεί τη διαχρονική δυσκολία στην ισχυρή εμπορική τυποποίηση.
Η επώνυμη εξαίρεση της Ρομπόλας
Από τα 3.512 στρέμματα αμπελώνων του νησιού (σε 835 εκμεταλλεύσεις), τα 1.836 στρέμματα αφορούν οίνους ΠΟΠ. Η Ρομπόλα αποτελεί το ζωντανό παράδειγμα για το πώς η πρωτογενής παραγωγή μπορεί να μετατραπεί σε ένα διεθνώς αναγνωρίσιμο, επώνυμο προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η αθόρυβη οικονομία του μελιού
Με 7.174 κυψέλες διασκορπισμένες σε 117 εκμεταλλεύσεις, το θυμαρίσιο μέλι της Κεφαλονιάς διατηρεί μια ισχυρή, αν και μικρής κλίμακας, εμπορική δυναμική που βασίζεται στην εξαιρετική ποιότητα του τοπικού οικοσυστήματος.
Κτηνοτροφία: Ο γίγαντας των 170.000 αιγοπροβάτων
Ο πιο ισχυρός, αλλά και ο πιο ευάλωτος πυλώνας της στεριανής οικονομίας είναι η κτηνοτροφία. Οι αριθμοί της Bizlist ανατρέπουν κάθε αφήγημα περί «αμελητέας» τοπικής παραγωγής:
| Κατηγορία Ζωικού Κεφαλαίου | Πλήθος Ζώων |
|---|---|
| Πρόβατα | 89.296 |
| Αίγες | 80.453 |
| Συνολικό Ζωικό Κεφάλαιο | 169.749 |
*Σημειώνεται ότι στο νησί καταγράφονται επιπλέον 2.411 βοοειδή και 15.000 πουλερικά.*
Η στενή σύνδεση γεωργίας και κτηνοτροφίας αποδεικνύεται από το εξής: από τα 27.239 στρέμματα αροτραίων καλλιεργειών, το 68% (18.623 στρέμματα) σπέρνεται αποκλειστικά με κτηνοτροφικά φυτά για τη στήριξη των κοπαδιών.
Η ηλικιακή πυραμίδα αναποδογυρίζει: Μόλις 3% κάτω των 35
Όλοι οι παραπάνω εντυπωσιακοί αριθμοί έρχονται αντιμέτωποι με την πιο σκληρή στατιστική. Η ηλικιακή διάρθρωση των 2.358 φυσικών προσώπων που διαχειρίζονται την αγροτική γη της Κεφαλονιάς δείχνει ότι το σύστημα δεν ανανεώνεται.
Ηλικιακή Κατανόμη Παραγωγών:
- 65 ετών και άνω: 946 παραγωγοί (40%)
- 55 έως 64 ετών: 601 παραγωγοί (25%)
- 45 έως 54 ετών: 492 παραγωγοί (21%)
- 35 έως 44 ετών: 244 παραγωγοί (10%)
- Κάτω των 35 ετών: περίπου 75 παραγωγοί (3%)
Το real estate και η τουριστική πίεση
Η απάντηση στο ερώτημα «γιατί οι νέοι αποφεύγουν την ύπαιθρο» δεν είναι απλή. Η είσοδος στον πρωτογενή τομέα απαιτεί υψηλό αρχικό κεφάλαιο, ακριβά μηχανήματα, εξασφαλισμένη αγορά και προστασία από την κλιματική κρίση.
Στην Κεφαλονιά, ο βαθμός δυσκολίας πολλαπλασιάζεται λόγω του ανταγωνισμού με την τουριστική βιομηχανία. Η ραγδαία άνοδος των τιμών της γης για τουριστική αξιοποίηση (real estate) καθιστά την αγορά ή ενοικίαση αγροτικής γης απαγορευτική για έναν νέο. Το γρήγορο, εποχικό εισόδημα του τουρισμού κερδίζει κατά κράτος τη δύσκολη, πολυετή επένδυση της γης.
Το υπαρξιακό δίλημμα της επόμενης δεκαετίας
Όταν ένας ηλικιωμένος κτηνοτρόφος ή καλλιεργητής αποχωρεί, δεν χάνεται απλώς μια θέση εργασίας. Χάνεται η τεχνογνωσία δεκαετιών, η φροντίδα του ελαιώνα, η διαχείριση των βοσκοτόπων. Η αγροτική παραγωγή δεν διαθέτει διακόπτη “on/off”· αν ένα κοπάδι πουληθεί ή ένας αμπελώνας ξεραθεί, η επαναφορά τους απαιτεί τεράστια κεφάλαια και χρόνο.
Η πολιτική των απλών επιδοτήσεων και της περιστασιακής χρηματοδότησης εξοπλισμού έχει αποτύχει. Αν δεν δημιουργηθεί ένα σταθερό δίκτυο που θα συνδέει την τοπική παραγωγή απευθείας με τα ξενοδοχεία, την εστίαση και το λιανεμπόριο του νησιού, η ηλικιακή βόμβα θα εκραγεί σιωπηλά.
Μέσα στην επόμενη δεκαετία, το μεγαλύτερο μέρος των σημερινών παραγωγών θα είναι εκτός μάχης. Αν δεν υπάρξει οργανωμένη, στρατηγική μετάβαση, η συζήτηση δεν θα αφορά το πώς θα αναπτύξουμε τον πρωτογενή τομέα της Κεφαλονιάς, αλλά το πώς χάσαμε αυτόν που ήδη είχαμε.
Στο επόμενο μέρος:
Η Κεφαλονιά παράγει, αλλά δεν κρατά την αξία
Γιατί η μεταποίηση παραμένει καθηλωμένη σε μικρά μεγέθη και πώς κατευθύνθηκαν τα 25,85 εκατομμύρια ευρώ των ενισχύσεων της ΚΑΠ που εισέρρευσαν στο νησί μέσα σε δύο χρόνια;