Πριν από λίγες ημέρες έφθασε στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του KefaloniaPress μια πανελλαδική έρευνα για τον διαδικτυακό τζόγο στους ενήλικες. Τα στοιχεία της ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά και ώθησαν τη Συντακτική Ομάδα να αναζητήσει τι μπορεί να συμβαίνει και στην τοπική κοινωνία της Κεφαλονιάς.
Απευθυνθήκαμε σε ψυχολόγους και επαγγελματίες ψυχικής υγείας, περιμένοντας να ακούσουμε για ενήλικες που έχουν παγιδευτεί στον online στοιχηματισμό. Οι απαντήσεις τους, όμως, ήταν σχεδόν πανομοιότυπες:
- «Ποιοι ενήλικες; Ξέρετε τι συμβαίνει με τα παιδιά και τον διαδικτυακό τζόγο;»
- Η επόμενη ερώτηση ήταν αναπόφευκτη: Ποια παιδιά;
- Η απάντηση μας αιφνιδίασε: «Παιδιά από την Ε΄ Δημοτικού και πάνω».
Μείναμε άφωνοι! Ε΄ Δημοτικού; Παιδιά δέκα και έντεκα ετών;
Από εκείνη τη στιγμή, η αρχική έρευνα για τον τζόγο των ενηλίκων πέρασε σε δεύτερο πλάνο. Το πραγματικό ερώτημα βρισκόταν πλέον πολύ πιο κοντά μας και αφορούσε τα παιδιά που μεγαλώνουν στην Κεφαλονιά, τις ώρες που περνούν μπροστά στις οθόνες, τα παιχνίδια που χρησιμοποιούν και τους μηχανισμούς στοιχηματισμού που μπορεί να συναντούν πριν ακόμη αντιληφθούν τι ακριβώς σημαίνουν.
Έτσι γεννήθηκε η συνέντευξη με τους τρεις επιστήμονες του Κέντρου Πρόληψης «ΑΠΟΠΛΟΥΣ», στον φιλόξενο χώρο τους.
Οι συμμετέχοντες στη συζήτηση:
- Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Εκπαιδευτική Ψυχολόγος – στέλεχος πρόληψης
- Ναπολέων Φόρτος: Κοινωνιολόγος – στέλεχος πρόληψης
- Ανδρέας Μαρούλης: Κοινωνιολόγος – Επιστημονικά Υπεύθυνος του Κέντρου Πρόληψης
- Ελένη Χιόνη: εκ μέρους της Συντακτικής Ομάδας του Kefaloniapress
Η αρχή του προβλήματος: «Η σχέση με την οθόνη ξεκινά σχεδόν από τη βρεφική ηλικία»
Kefaloniapress: Πόσο νωρίς αρχίζει σήμερα η επαφή των παιδιών με τις οθόνες;
Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Βλέπουμε παιδιά να έρχονται σε επαφή με την οθόνη από σχεδόν βρεφική ηλικία, ακόμη και από τον πρώτο χρόνο της ζωής τους. Το κινητό ή το τάμπλετ χρησιμοποιείται πολλές φορές ως μέσο απασχόλησης ή ηρεμίας.
Έτσι, το παιδί εξοικειώνεται πολύ γρήγορα με την εικόνα, τον ήχο και τη διαρκή εναλλαγή ερεθισμάτων. Η οθόνη γίνεται σταδιακά κομμάτι της καθημερινότητάς του.
Οι γονείς συνήθως ζητούν βοήθεια όταν αρχίζουν να βλέπουν ότι το παιδί διεκδικεί όλο και περισσότερο χρόνο. Μπορεί να γκρινιάζει, να θυμώνει ή να μη θέλει να ασχοληθεί με τίποτε άλλο.
Kefaloniapress: Πότε η έντονη χρήση γίνεται εξάρτηση;
Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Η εξάρτηση φαίνεται κυρίως όταν αφαιρεθεί αυτό από το οποίο εξαρτάται κάποιος.
Όταν κλείνουμε την οθόνη και το παιδί αρχίζει να κλαίει, να φωνάζει, να πετά αντικείμενα ή να παρουσιάζει έντονη επιθετικότητα, τότε έχουμε ένα σοβαρό προειδοποιητικό σημάδι. Επίσης όταν μονοπωλεί το ενδιαφέρον του η απασχόλησή του στις οθόνες και παραμελεί άλλες δραστηριότητες.
Κανένα παιδί δεν γεννιέται θέλοντας να εξαρτηθεί. Συνήθως οι συνθήκες μέσα στην οικογένεια και η πολύωρη χρήση δημιουργούν σταδιακά αυτή τη σχέση. Σε ορισμένα παιδιά, η εξαρτητική συμπεριφορά έχει ήδη διαμορφωθεί πριν από την ηλικία των δώδεκα ετών.
Παιχνίδια, social media και διαδικτυακός τζόγος
Kefaloniapress: Τι βλέπουν και τι κάνουν περισσότερο τα παιδιά στο διαδίκτυο;
Ναπολέων Φόρτος: Στα αγόρια βλέπουμε μεγαλύτερη ενασχόληση με τα διαδικτυακά παιχνίδια, ενώ στα κορίτσια επικρατούν περισσότερο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Τα όρια, όμως, έχουν αρχίσει να χάνονται. Παιχνίδια, social media, βίντεο, αγορές μέσα στις εφαρμογές και πλατφόρμες στοιχηματισμού βρίσκονται πλέον μέσα στο ίδιο ψηφιακό περιβάλλον.
Οι νόμιμες στοιχηματικές πλατφόρμες απαιτούν ταυτοποίηση. Υπάρχουν, όμως, παράνομες πλατφόρμες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε χώρες όπου οι έλεγχοι είναι περιορισμένοι. Εκεί μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση ακόμη και ένας ανήλικος.
Kefaloniapress: Γιατί είναι τόσο ελκυστικός ο διαδικτυακός τζόγος;
Ναπολέων Φόρτος: Προσφέρει ανωνυμία, άμεση πρόσβαση και διαρκή διαθεσιμότητα. Το κινητό βρίσκεται δίπλα στον χρήστη οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας. Κανείς δεν βλέπει πόσες ώρες παίζει ή πόσα χρήματα χάνει.
Οι πλατφόρμες είναι επίσης σχεδιασμένες ώστε να τραβούν την προσοχή: έντονα χρώματα, ήχοι, γρήγορες εναλλαγές, ειδοποιήσεις και μικρές ανταμοιβές.
Υπάρχει και ένα πολύ επιθετικό μάρκετινγκ. Όποιος παρακολουθεί ένα μεγάλο αθλητικό γεγονός βλέπει συνεχώς διαφημίσεις στοιχήματος.
«Πρώτα σε καλούν να παίξεις και μετά σου δίνουν το τηλέφωνο βοήθειας»
Kefaloniapress: Βλέπετε αντίφαση στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται το πρόβλημα;
Ανδρέας Μαρούλης: Από τη μία πλευρά υπάρχει ένας καταιγισμός διαφημίσεων. Από την άλλη, στο τέλος της διαφήμισης εμφανίζεται μια μικρή προειδοποίηση και ένα τηλέφωνο βοήθειας.
Είναι σαν να σου λένε πρώτα «παίξε» και μετά, αν εξαρτηθείς, «ζήτησε βοήθεια».
Η πρόληψη, όμως, δεν μπορεί να ξεκινά αφού έχει ήδη εγκατασταθεί η εξάρτηση. Το βάρος πέφτει κυρίως στις μονάδες πρόληψης, στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας και στις παρεμβάσεις που γίνονται στα σχολεία.
📊 Τα κύρια ευρήματα της έρευνας ESPAD (ΕΠΙΨΥ) για τους 16χρονους στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Πανελλήνιας έρευνας για τη χρήση ουσιών, τις εξαρτητικές συμπεριφορές και την ψυχοκοινωνική υγεία των εφήβων/μαθητών:
- 36% (περισσότεροι από 1 στους 3): Οι 16χρονοι στην Ελλάδα που έχουν παίξει ή στοιχηματίσει χρήματα σε τυχερά παιχνίδια μέσα στους τελευταίους 12 μήνες.
- 92% εξ αυτών έχουν παίξει σε επίγειο κατάστημα, ενώ σχεδόν 72% (3 στους 4) έχουν παίξει σε διαδικτυακή πλατφόρμα.
- 7,0% (1 στους 14): Εμφανίζεται —βάσει ειδικής κλίμακας— ως πιθανά εθισμένος στον τζόγο.
- Έντονη διαφορά φύλου: Τα αγόρια (47%) σημειώνουν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό πρόσφατης ενασχόλησης με τυχερά παιχνίδια σε σύγκριση με τα κορίτσια (26%).
Ο φαύλος κύκλος: Κερδίζει, χάνει και προσπαθεί να πάρει πίσω τα χαμένα
Kefaloniapress: Πώς παγιδεύεται ένα παιδί στον τζόγο;
Ανδρέας Μαρούλης: Στην αρχή μπορεί να κερδίσει ένα μικρό ποσό. Αυτή είναι η παγίδα.
Πιστεύει ότι μπορεί να κερδίσει περισσότερα, ξαναπαίζει, χάνει και ύστερα προσπαθεί να καλύψει τη ζημιά παίζοντας πάλι. Αρχίζει το κυνήγι των απωλειών.
Λέει κάθε φορά: «Αυτή ήταν η τελευταία φορά». Αλλά επιστρέφει.
Σταδιακά γίνεται πιο μυστικοπαθής. Κρύβει τις κινήσεις του, σβήνει το ιστορικό, λέει ψέματα για χρήματα και μπορεί να δανειστεί από ανθρώπους ή πηγές που τον βάζουν σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο.
Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν κατάθλιψη, έντονη διέγερση, οικογενειακές συγκρούσεις και ανάγκη ψυχιατρικής φροντίδας.
Τα καμπανάκια κινδύνου: Τα σημάδια που πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς
Kefaloniapress: Ποια είναι τα πρώτα σημάδια σε ένα παιδί ή έναν έφηβο;
Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Το πρώτο είναι η απορρόφηση του χρόνου. Θέλει να παίζει όλο και περισσότερο και, όταν δεν παίζει, σκέφτεται πότε θα ξαναμπεί.
Ακολουθούν η μυστικοπάθεια, η διαγραφή του ιστορικού, τα ψέματα για το χαρτζιλίκι, η παραμέληση του σχολείου και η έλλειψη ύπνου. Υπάρχουν παιδιά που παίζουν μέχρι τα ξημερώματα και πηγαίνουν εξαντλημένα στο σχολείο.
Μπορεί επίσης να εμφανιστούν απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά: νευρικότητα, θυμός, επιθετικότητα, απομόνωση και απότομος τρόπος απέναντι στους γονείς.
Ακόμη και όταν βγαίνουν με τους φίλους τους, μπορεί να κάθονται όλοι μαζί σε ένα παγκάκι και ο καθένας να παίζει από το κινητό του.
Η νευρολογία του εθισμού: Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Kefaloniapress: Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός του εθισμού σε ένα παιδί;
Ναπολέων Φόρτος: Ενεργοποιείται το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Η εμπειρία συνδέεται με την ευχαρίστηση και δημιουργεί την επιθυμία να επαναληφθεί.
Με τον χρόνο αναπτύσσεται ανοχή. Το ίδιο παιχνίδι ή η ίδια διάρκεια δεν είναι αρκετά. Ο άνθρωπος αναζητά περισσότερες ώρες, πιο έντονα παιχνίδια, διαφορετικές πλατφόρμες ή πιο γρήγορες μορφές τζόγου.
Όταν δεν έχει πρόσβαση, μπορεί να εμφανίσει συμπτώματα στέρησης, όπως άγχος, θυμό, έντονη δυσφορία ή καταθλιπτική διάθεση. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον ίδιο. Επηρεάζει ολόκληρη την οικογένεια.
Η τοπική ιδιαιτερότητα: Η τουριστική περίοδος και τα παιδιά «στον αυτόματο»
Kefaloniapress: Υπάρχει κάποια ιδιαίτερη τοπική διάσταση στην Κεφαλονιά;
Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Στην Κεφαλονιά υπάρχει μια ιδιαίτερη συνθήκη. Από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο πολλοί γονείς εργάζονται εξαντλητικά στον τουρισμό.
Τα παιδιά μένουν πολλές ώρες χωρίς ουσιαστική επίβλεψη. Κάποιες φορές έχουν και εύκολη πρόσβαση σε χρήματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο τουρισμός προκαλεί την εξάρτηση. Αποτελεί, όμως, έναν παράγοντα κινδύνου, όταν περιορίζεται ο οικογενειακός χρόνος και το παιδί μένει μόνο του με την οθόνη. Ο εθισμός δεν αφορά ένα συγκεκριμένο κοινωνικό στρώμα. Μπορεί να εμφανιστεί παντού.
Η εικόνα στα σχολεία της Κεφαλονιάς: Τι αποκαλύπτουν οι παρεμβάσεις
Kefaloniapress: Τι βλέπετε μέσα στα σχολεία της Κεφαλονιάς;
Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Οι οικογένειες που φτάνουν μέχρι το Κέντρο για συμβουλές είναι πολύ λιγότερες από τα περιστατικά και τις συμπεριφορές που βλέπουμε στα σχολεία.
Πολλά παιδιά του δημοτικού γνωρίζουν ήδη πολύ καλά τον τρόπο λειτουργίας των παιχνιδιών. Δεν γνωρίζουν απλώς τι είναι. Ασχολούνται.
Ορισμένα το βλέπουν ως ψυχαγωγία, άλλα ως έναν τρόπο να αποκτήσουν χρήματα ή ανταμοιβές.
Τα παιδιά μιλούν πιο ανοιχτά όταν δεν υπάρχουν μέσα στην αίθουσα οι καθηγητές τους και αισθάνονται ότι βρίσκονται απέναντι σε έναν ουδέτερο επαγγελματία. Εκεί αποκαλύπτεται η πραγματική έκταση του προβλήματος.
Ο «ψηφιακός εαυτός» που αντικαθιστά τον πραγματικό
Kefaloniapress: Πώς επηρεάζει όλο αυτό την εικόνα που έχουν τα παιδιά για τον εαυτό τους;
Ανδρέας Μαρούλης: Πολλά παιδιά χτίζουν έναν ψηφιακό εαυτό και ζουν μέσα από αυτόν.
Η αξία τους μετριέται με κλικ, views, followers και εικονικές ανταμοιβές. Αυτό μπορεί να επηρεάσει πολύ βαθιά την αυτοαντίληψή τους.
Βλέπουμε παιδιά με έντονο άγχος, καταθλιπτική διάθεση και προβλήματα εικόνας σώματος. Ένα πολύ αδύνατο κορίτσι μπορεί να πιστεύει ότι είναι παχύ, επειδή έτσι έχει μάθει να βλέπει τον εαυτό του μέσα από το ψηφιακό περιβάλλον.
Ο τζόγος και η εξάρτηση από το διαδίκτυο συναντώνται πλέον στην ίδια οθόνη. Ακόμη και πολλά δωρεάν παιχνίδια χρησιμοποιούν μηχανισμούς που μοιάζουν με τον τζόγο. Είτε απαιτούν ατελείωτες ώρες είτε ζητούν χρήματα για να δώσουν γρήγορα μια ανταμοιβή.
Υποδομές στο νησί: Το μεγάλο κενό της Κεφαλονιάς
Kefaloniapress: Υπάρχει εξειδικευμένη θεραπεία στην Κεφαλονιά;
Ανδρέας Μαρούλης: Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα. Στην Κεφαλονιά δεν υπάρχει εξειδικευμένη θεραπευτική δομή για τον τζόγο.
Μπορούμε να παρέμβουμε σε ένα πρώιμο στάδιο, να καθοδηγήσουμε την οικογένεια και να ενισχύσουμε το κίνητρο για θεραπεία. Δεν μπορούμε, όμως, να υποκαταστήσουμε ένα ολοκληρωμένο εξειδικευμένο πρόγραμμα.
Για έναν εργαζόμενο ή έναν ελεύθερο επαγγελματία είναι εξαιρετικά δύσκολο να εγκαταλείψει το νησί, τη δουλειά και τις υποχρεώσεις του για να ακολουθήσει θεραπεία αλλού. Έτσι δημιουργείται ένας ακόμη φαύλος κύκλος.
Η ερώτηση που άλλαξε τα πάντα: «Οι θησαυροί της Κεφαλονιάς»
Kefaloniapress: Είναι αυτά τα παιδιά χαμένες υποθέσεις;
Κρυσταλλία Αρμοδώρου: Όχι. Είναι θησαυροί. Είναι οι θησαυροί της Κεφαλονιάς.
Κρύβουν έναν πλούτο που πρέπει να ψάξεις βαθιά για να τον βρεις. Πρέπει να ανακαλύψεις τι πραγματικά τους αρέσει, ποιο είναι το ταλέντο τους, ποια είναι τα χαρίσματά τους που ακόμη και τα ίδια δεν γνωρίζουν.
Όταν καταφέρεις να τα ξεκλειδώσεις, έχεις έναν άλλο άνθρωπο μπροστά σου. Το ζούμε συνέχεια αυτό.
Η εξάρτηση δεν είναι ολόκληρη η ταυτότητα του παιδιού. Είναι ένα σύμπτωμα, μια δυσκολία, ένας τρόπος να καλύψει τη μοναξιά, την ανία, την ανασφάλεια ή την απουσία νοήματος.
Πίσω από αυτήν υπάρχει ακόμη το παιδί. Και αυτό το παιδί μπορεί να ανακαλύψει τον πραγματικό του εαυτό, αρκεί να υπάρξει κάποιος που θα θελήσει να σκάψει αρκετά βαθιά για να βρει τον κρυμμένο θησαυρό.
Αντί επιλόγου
Οι «κρυμμένοι θησαυροί» της Κεφαλονιάς δεν χρειάζονται άλλες οθόνες για να τους πουν ποιοι πρέπει να γίνουν. Χρειάζονται χρόνο, πραγματική επικοινωνία, όρια και ανθρώπους που θα τους βοηθήσουν να ανακαλύψουν όσα ήδη υπάρχουν μέσα τους.
Η πρόληψη δεν αρχίζει όταν το παιδί κλείσει την πόρτα, απομακρυνθεί από τους φίλους του ή αντιδράσει βίαια στην απουσία του κινητού. Αρχίζει πολύ νωρίτερα: μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο και σε μια τοπική κοινωνία που οφείλει να βλέπει πίσω από τη συμπεριφορά και να μη χαρακτηρίζει κανένα παιδί «χαμένη υπόθεση».
Γιατί πίσω από κάθε οθόνη μπορεί να βρίσκεται πράγματι ένας θησαυρός. Το δύσκολο —και το σημαντικό— είναι να υπάρξει κάποιος που θα τον αναζητήσει εγκαίρως.
📌 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ο Απολογισμός Δράσεων του Κέντρου Πρόληψης «Απόπλους» (1ο Εξάμηνο 2026)
Παρεμβάσεις Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων σε 602 μαθητές, 156 γονείς, 48 εκπαιδευτικούς και 33 περιστατικά.
Με την ολοκλήρωση του 1ου εξαμήνου του 2026 και το τέλος της σχολικής περιόδου 2025-2026, ολοκληρώθηκαν οι δράσεις του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Κεφαλληνίας και Ιθάκης «Απόπλους», σε συνεργασία με τον ΕΟΠΑΕ. Ο «Απόπλους» υλοποίησε ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων στη σχολική και στην ευρύτερη κοινότητα σε Κεφαλονιά και Ιθάκη.
Συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκαν:
- 2ήμερο σεμινάριο Εκπαιδευτικών στο Ληξούρι: «Προώθηση της Σχέσης Γονέων – Εκπαιδευτικών – Πρόληψη και προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας στη μαθητική κοινότητα» (11 εκπαιδευτικοί).
- 2ήμερο βιωματικό σεμινάριο στον Πόρο: «Ευαλωτότητα και Ψυχική Ανθεκτικότητα των Μαθητών στο Σχολικό Πλαίσιο» (7 εκπαιδευτικοί).
- Βιωματικό Εργαστήριο στο 3ο Δημοτικό Αργοστολίου: «Προώθηση της Σχέσης Γονέων – Εκπαιδευτικών» (30 εκπαιδευτικοί).
- 2 ομιλίες σε γονείς (1ο Δημοτικό & Γυμνάσιο Ληξουρίου): «Όρια … Το μεγαλύτερο δώρο στα παιδιά μας» (80 γονείς).
- Ομιλία στο 2ο Δημοτικό Αργοστολίου: «Εξάρτηση των Παιδιών από το ίντερνετ και το ηλεκτρονικό παιχνίδι» (33 γονείς & εκπαιδευτικοί).
- Εκπαίδευση ομάδων γονέων: Σε Αργοστόλι, Πόρο και Κεραμειές (συνολικά 43 γονείς).
- 13 βραχείες παρεμβάσεις σε μαθητές: Για εξαρτήσεις από ουσίες και συμπεριφορές σε Δημοτικά, Γυμνάσια, Λύκεια, ΔΙΕΚ ΓΝ Κεφαλονιάς και ΕΝΕΕΓΥΛ σε Αργοστόλι, Ληξούρι, Αγία Θέκλη, Κεραμειές, Σάμη και Ιθάκη (439 μαθητές).
- 4 παρεμβάσεις για εξάρτηση από internet & gaming: Στα Δημοτικά Σχολεία Ιθάκης, Βλαχάτων, Πόρου και Σκάλας (107 μαθητές).
- Παρέμβαση για τη φιλία & συνεργασία: Στο 1ο Δημοτικό Αργοστολίου (38 μαθητές Β’ Τάξης).
- Βιωματικό Εργαστήριο στα Διλινάτα: Για τα όρια των συμπεριφορών (18 μαθητές Δ’ & Ε’ Δημοτικού).
- Υποστήριξη περιστατικών: Υποδοχή και υποστήριξη 33 συμπολιτών μας για προβλήματα εξάρτησης και ψυχοκοινωνικής φύσεως.
Παράλληλα, ο «Απόπλους» συμμετείχε σε δράσεις δικτύωσης με τοπικούς φορείς και επαγγελματίες υγείας, ενώ φιλοξένησε τις συναντήσεις της Γραμματείας και την Ολομέλεια του Δικτύου Φορέων Κοινωνικής Πολιτικής Κεφαλονιάς και Ιθάκης.