Εν ολίγοις
- Η φωτιά έθεσε σοβαρά ερωτήματα για την πρόληψη και την επιτήρηση.
- Η επόμενη ημέρα βρήκε ολόκληρες περιοχές χωρίς ρεύμα, νερό και σαφή ενημέρωση.
- Επαγγελματίες του τουρισμού αφέθηκαν να διαχειριστούν μόνοι τους πελάτες, ακυρώσεις και ζημιές.
- Σε ένα σεισμογενές νησί, η διαχείριση κρίσεων δεν μπορεί να βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό.
Η μεγάλη πυρκαγιά στη νοτιοανατολική Κεφαλονιά δεν άφησε πίσω της μόνο καμένη γη. Αποκάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο εύκολα μπορεί να αποδιοργανωθεί το νησί όταν μια φυσική καταστροφή πλήξει ταυτόχρονα τις βασικές του υποδομές.
Οι πυροσβέστες, οι εθελοντές, οι κάτοικοι και όσοι βρέθηκαν στο πεδίο έδωσαν μια δύσκολη μάχη, πολλές φορές στα όρια των δυνατοτήτων τους. Η κριτική δεν στρέφεται προς αυτούς.
Στρέφεται προς τον μηχανισμό που όφειλε να έχει προετοιμαστεί πριν από τη φωτιά, να λειτουργήσει συντονισμένα κατά τη διάρκειά της και να προστατεύσει την κοινωνία και την οικονομία μετά την κατάσβεση.
Και σε αυτό το επίπεδο, η εικόνα που παρουσιάστηκε ήταν βαθιά ανησυχητική.
Πριν από τη φωτιά: Πού ήταν η πρόληψη;
Κάθε χρόνο, πριν από την αντιπυρική περίοδο, ακούμε για επιχειρησιακά σχέδια, περιπολίες, καθαρισμούς, επιτήρηση ευάλωτων περιοχών και αξιοποίηση drones με θερμικές κάμερες.
Μετά την πυρκαγιά, όμως, παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα:
- Υπήρχε εναέρια επιτήρηση στη συγκεκριμένη περιοχή;
- Πετούσε drone τη νύχτα εκδήλωσης της φωτιάς;
- Εντοπίστηκε εγκαίρως η πρώτη εστία;
- Πότε ειδοποιήθηκε ο επιχειρησιακός μηχανισμός;
- Είχαν χαρτογραφηθεί τα σημεία υψηλού κινδύνου;
- Είχαν ελεγχθεί οι δρόμοι πρόσβασης, οι δεξαμενές και τα σημεία υδροληψίας;
Δεν αρκεί ένα σύστημα να υπάρχει σε μια ανακοίνωση ή σε έναν σχεδιασμό. Πρέπει να γνωρίζουμε εάν λειτούργησε τη στιγμή που χρειάστηκε και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της λειτουργίας του.
Η κοινωνία δεν ζητά εύκολες καταγγελίες ούτε βιαστικές ετυμηγορίες. Ζητά επίσημες και συγκεκριμένες απαντήσεις.
Τα δίκτυα αποδείχθηκαν ευάλωτα
Η φωτιά προκάλεσε σοβαρές ζημιές στο δίκτυο ηλεκτροδότησης. Καμένες κολώνες και γραμμές έθεσαν εκτός λειτουργίας μεγάλες περιοχές, ενώ η διακοπή του ρεύματος επηρέασε άμεσα και την υδροδότηση.
Το ένα πρόβλημα άρχισε να πολλαπλασιάζει το άλλο.
Χωρίς ηλεκτρικό δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν αντλιοστάσια, γεωτρήσεις, δεξαμενές, συστήματα επικοινωνίας και επαγγελματικός εξοπλισμός. Χωρίς νερό, η καθημερινότητα κατοίκων και επισκεπτών έγινε ακόμη δυσκολότερη.
Πριν από κάθε αντιπυρική περίοδο, οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να γνωρίζουν:
-
ποια τμήματα των δικτύων είναι περισσότερο ευάλωτα,
-
πού απαιτούνται καθαρισμοί βλάστησης,
-
ποιες εγκαταστάσεις χρειάζονται εφεδρική τροφοδοσία,
-
πού βρίσκονται διαθέσιμες γεννήτριες,
-
ποιο είναι το σχέδιο άμεσης αποκατάστασης.
Αυτά δεν μπορεί να αναζητούνται μέσα στον καπνό και στο σκοτάδι.
Η δεύτερη κρίση άρχισε μετά τη φωτιά
Η κατάσβεση του μετώπου δεν σημαίνει ότι τελείωσε η κρίση.
Για τους κατοίκους και τους επαγγελματίες της Πάστρας, του Κατελειού, του Ρατζακλίου, της Σκάλας και άλλων περιοχών, η επόμενη ημέρα συνοδεύτηκε από πολύωρες ή πολυήμερες διακοπές ρεύματος και νερού.
Άνθρωποι δεν γνώριζαν πότε θα αποκατασταθούν οι βλάβες. Οι πληροφορίες μεταδίδονταν αποσπασματικά, συχνά από στόμα σε στόμα, χωρίς ένα ενιαίο σημείο επίσημης ενημέρωσης.
Αυτό είναι ίσως το σοβαρότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Σε μια οργανωμένη κρίση, ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει:
-
ποιος φορέας έχει την ευθύνη,
-
πότε αναμένεται η αποκατάσταση,
-
πού μπορεί να προμηθευτεί πόσιμο νερό,
-
ποιοι δρόμοι είναι ασφαλείς,
-
πού λειτουργούν χώροι προσωρινής φιλοξενίας,
-
ποιος αναλαμβάνει τους ηλικιωμένους και τους ευάλωτους κατοίκους.
Η ενημέρωση δεν είναι επικοινωνιακή πολυτέλεια. Είναι βασικό μέτρο πολιτικής προστασίας.
Οι επαγγελματίες έμειναν μόνοι απέναντι στην κρίση
Η φωτιά ξέσπασε στην καρδιά της τουριστικής περιόδου, σε μια περιοχή με ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, βίλες, καταστήματα εστίασης και εκατοντάδες επισκέπτες.
Οι επαγγελματίες βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς ρεύμα, χωρίς νερό και χωρίς ασφαλή απάντηση για το πότε θα επανέλθουν οι υπηρεσίες.
Έπρεπε μόνοι τους να εξηγήσουν την κατάσταση στους πελάτες, να αντιμετωπίσουν παράπονα, να αναζητήσουν εναλλακτική διαμονή και να διαχειριστούν ακυρώσεις, επιστροφές χρημάτων και το ενδεχόμενο αρνητικών αξιολογήσεων.
Τουριστικές εταιρείες μετέφεραν επισκέπτες σε άλλες περιοχές του νησιού. Οι ιδιοκτήτες καταλυμάτων, όμως, έμειναν εκτεθειμένοι απέναντι στους πελάτες και στις οικονομικές συνέπειες.
Κανείς δεν μπορεί να ζητά από έναν επαγγελματία να προστατεύσει την εικόνα του προορισμού όταν ο ίδιος δεν γνωρίζει εάν θα έχει νερό ή ηλεκτρικό την επόμενη ώρα.
Η στήριξη του τουρισμού δεν εξαντλείται στις καμπάνιες προβολής. Αποδεικνύεται όταν ο προορισμός δοκιμάζεται.
Οι γεννήτριες χρειάζονται σχέδιο, όχι τηλεφωνήματα
Η κατανομή γεννητριών και έκτακτου εξοπλισμού δεν μπορεί να γίνεται αποσπασματικά, ανάλογα με το ποιος θα διαμαρτυρηθεί περισσότερο ή ποιος θα καταφέρει να επικοινωνήσει με κάποιον αρμόδιο.
Πρέπει να υπάρχει προκαθορισμένη σειρά προτεραιότητας:
- Υποδομές ύδρευσης και αντλιοστάσια.
- Υγειονομικές και κοινωνικές δομές.
- Τηλεπικοινωνιακοί κόμβοι.
- Χώροι συγκέντρωσης και φιλοξενίας κατοίκων.
- Περιοχές με ηλικιωμένους και ευάλωτες ομάδες.
- Μεγάλες τουριστικές ζώνες με εκατοντάδες επισκέπτες.
Ο κατάλογος αυτός πρέπει να είναι έτοιμος πριν συμβεί η καταστροφή, μαζί με τις θέσεις των γεννητριών, τα καύσιμα, τους χειριστές και τον τρόπο μεταφοράς τους.
Διαφορετικά, δεν υπάρχει σχέδιο. Υπάρχει αυτοσχεδιασμός.
Ένα σεισμογενές νησί έπρεπε να είναι πρότυπο ετοιμότητας
Η Κεφαλονιά δεν είναι ένας τόπος που μπορεί να αντιμετωπίζει την πολιτική προστασία ως τυπική διοικητική υποχρέωση.
Είναι ένα από τα πλέον σεισμογενή νησιά της χώρας. Έχει ζήσει τις καταστροφές του 1953 και τις σοβαρές σεισμικές δοκιμασίες του 2014. Γνωρίζει από πρώτο χέρι πόσο γρήγορα μπορεί να ανατραπεί η καθημερινότητα.
Ένας ισχυρός σεισμός μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να προκαλέσει:
- γενικευμένες διακοπές ηλεκτρικού και ύδρευσης,
- προβλήματα στις τηλεπικοινωνίες,
- αποκλεισμούς δρόμων και κατολισθήσεις,
- ζημιές σε λιμάνια και δημόσια κτίρια,
- ανάγκη προσωρινής φιλοξενίας χιλιάδων ανθρώπων.
Τότε δεν θα υπάρχει χρόνος να αναζητούμε πού βρίσκονται οι κουβέρτες, οι σκηνές, οι γεννήτριες, τα φάρμακα και τα αποθέματα νερού.
Δεν θα υπάρχει χρόνος να αποφασίσουμε σε ποια ξέφωτα ή ασφαλείς χώρους θα συγκεντρωθεί ο πληθυσμός.
Όλα αυτά έπρεπε ήδη να είναι χαρτογραφημένα, οργανωμένα και γνωστά στους πολίτες.
Η αποδιοργάνωση δεν είναι φυσικό φαινόμενο
Μια πυρκαγιά μπορεί να ξεκινήσει από αμέλεια, εγκληματική πράξη ή ακραίες συνθήκες. Ένας σεισμός μπορεί να συμβεί χωρίς καμία προειδοποίηση.
Η έλλειψη σχεδίου, όμως, δεν είναι απρόβλεπτη.
Δεν είναι φυσικό φαινόμενο να μη γνωρίζουν οι πολίτες ποιος τους ενημερώνει. Δεν είναι φυσικό φαινόμενο να ψάχνουν οι επαγγελματίες μόνοι τους λύσεις για τους επισκέπτες. Δεν είναι φυσικό φαινόμενο να αρχίζει η αναζήτηση γεννητριών, νερού και χώρων φιλοξενίας αφού έχει ήδη ξεσπάσει η κρίση.
Η Κεφαλονιά δεν χρειάζεται άλλες γενικές διαβεβαιώσεις ότι «ο μηχανισμός βρίσκεται σε ετοιμότητα».
Χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί να προστατεύσει κατοίκους, επισκέπτες και οικονομία όταν όλα γύρω της καταρρέουν.
Γιατί την επόμενη φορά μπορεί να μην έχουμε απέναντί μας μόνο μια φωτιά.
Και τότε ο χρόνος για αυτοσχεδιασμούς θα έχει τελειώσει.