Η Ιθάκη χάνει πληθυσμό, αλλά την ίδια στιγμή γίνεται περισσότερο διεθνής. Το 13,2% των μόνιμων κατοίκων της έχει ιθαγένεια άλλης χώρας, ενώ σχεδόν 1 στις 10 ενεργές επιχειρήσεις έχει τουλάχιστον ένα πρόσωπο καταχωρισμένο στο ΓΕΜΗ με λατινικούς χαρακτήρες. Το εντυπωσιακότερο εύρημα, όμως, βρίσκεται αλλού: σχεδόν οι μισές από αυτές τις επιχειρήσεις δημιουργήθηκαν από το 2024 και μετά και περισσότερες από 6 στις 10 κινούνται γύρω από τα ακίνητα, τα καταλύματα και την οικοδομή.
Η νέα έρευνα του Think Tank του KefaloniaPress συνδέει τα επιχειρηματικά δεδομένα του ΓΕΜΗ με τα δημογραφικά στοιχεία της Απογραφής και αποκαλύπτει μια αλλαγή που σε ένα νησί λιγότερων από 3.000 μόνιμων κατοίκων αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η Ιθάκη σε 6 αριθμούς
2.863 μόνιμοι κάτοικοι το 2021
-11,4% μεταβολή πληθυσμού σε σχέση με το 2011
13,2% κάτοικοι με ιθαγένεια άλλης χώρας
502 ενεργές επιχειρήσεις
49 – 9,8% με τουλάχιστον ένα λατινόγραπτο πρόσωπο στο ΓΕΜΗ
30 από τις 49 – 61,2% σε ακίνητα, καταλύματα και οικοδομή
Ένα μικρό νησί που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα
Στις μεγάλες οικονομίες μια μεταβολή χρειάζεται χιλιάδες επιχειρήσεις και δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους για να γίνει ορατή. Στην Ιθάκη αρκούν μερικές δεκάδες.
Σύμφωνα με την Απογραφή Πληθυσμού του 2021, η Ιθάκη είχε 2.863 μόνιμους κατοίκους. Σε σχέση με το 2011 ο πληθυσμός της μειώθηκε κατά 11,4%.
Πίσω όμως από αυτή τη δημογραφική υποχώρηση εξελίσσεται ταυτόχρονα μια άλλη, λιγότερο ορατή αλλαγή.
Η Ιθάκη γίνεται περισσότερο διεθνής.
Το 13,2% των μόνιμων κατοίκων της έχει ιθαγένεια άλλης χώρας. Πρόκειται περίπου για έναν στους οκτώ ανθρώπους που ζουν μόνιμα στο νησί.
Τα νέα στοιχεία των επιχειρήσεων δείχνουν ότι αυτή η διεθνοποίηση δεν περιορίζεται πλέον στον πληθυσμό. Περνά και στην οικονομία.
49 επιχειρήσεις σε ένα νησί 2.863 ανθρώπων
Σύμφωνα με την ειδική επεξεργασία των στοιχείων του ΓΕΜΗ, στην Ιθάκη λειτουργούν 502 ενεργές επιχειρήσεις.
Οι 49 έχουν τουλάχιστον έναν ιδιοκτήτη, εταίρο ή διαχειριστή του οποίου το όνομα είναι καταχωρισμένο στο ΓΕΜΗ αποκλειστικά με λατινικούς χαρακτήρες.
Το ποσοστό φθάνει το 9,8% και είναι το υψηλότερο μεταξύ των τεσσάρων δήμων που περιλαμβάνονται στην έρευνα.
| Δήμος | Ενεργές επιχειρήσεις | Με λατινόγραπτο πρόσωπο | Ποσοστό |
|---|---|---|---|
| Ιθάκης | 502 | 49 | 9,8% |
| Σάμης | 1.008 | 90 | 8,9% |
| Αργοστολίου | 3.744 | 304 | 8,1% |
| Ληξουρίου | 751 | 45 | 6,0% |
Η Ιθάκη διαθέτει περίπου μία ενεργή επιχείρηση ανά 5,7 κατοίκους, μια ιδιαίτερα μεγάλη επιχειρηματική πυκνότητα που αντανακλά και τον έντονα τουριστικό χαρακτήρα της οικονομίας της.
Μέσα σε αυτή την ήδη πυκνή επιχειρηματική βάση, σχεδόν 1 στις 10 επιχειρήσεις εμφανίζει λατινόγραπτο πρόσωπο στο ΓΕΜΗ.
Προσοχή όμως: αυτό δεν σημαίνει ότι το 9,8% των επιχειρήσεων είναι «ξένες». Το ΓΕΜΗ δεν καταγράφει στα συγκεκριμένα δεδομένα την υπηκοότητα ή τον τόπο κατοικίας των προσώπων. Ένα λατινόγραπτο όνομα μπορεί να ανήκει σε άνθρωπο που ζει στην Ιθάκη εδώ και δεκαετίες, σε σύζυγο Ιθακήσιου, σε Έλληνα της διασποράς ή σε επενδυτή που κατοικεί στο εξωτερικό.
Η μεγάλη αλλαγή συμβαίνει τώρα
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα δεν είναι μόνο πόσες είναι αυτές οι επιχειρήσεις.
Είναι πότε δημιουργήθηκαν.
Από τις 49 ενεργές επιχειρήσεις, οι 30 συστάθηκαν από το 2021 και μετά.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: 23 δημιουργήθηκαν από το 2024 έως τις 11 Σεπτεμβρίου 2026.
Δηλαδή το 46,9% – σχεδόν οι μισές – εμφανίστηκε μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια.
Μόνο μέσα στο 2025 ιδρύθηκαν 12.
Δεν βλέπουμε επομένως μόνο το αποτύπωμα ανθρώπων που εγκαταστάθηκαν στην Ιθάκη πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια.
Βλέπουμε ένα νέο επιχειρηματικό και επενδυτικό κύμα που επιταχύνεται τώρα.
Πάνω από 6 στις 10 επιχειρήσεις βρίσκονται γύρω από το ακίνητο
Το πού κατευθύνεται αυτή η δραστηριότητα είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικό.
Από τις 49 επιχειρήσεις:
- 13 δραστηριοποιούνται στη διαχείριση ακίνητης περιουσίας,
- 9 στα καταλύματα,
- 8 στην κατασκευή κτιρίων και στις εξειδικευμένες οικοδομικές εργασίες.
Συνολικά πρόκειται για 30 από τις 49 επιχειρήσεις – 61,2% του συνόλου.
Με άλλα λόγια, πάνω από 6 στις 10 συνδέονται άμεσα με το ακίνητο: την απόκτησή του, την κατασκευή του, τη διαχείρισή του ή την τουριστική αξιοποίησή του.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο οικονομικό εύρημα της έρευνας.
Η σχέση ανθρώπων με διεθνή διαδρομή με την Ιθάκη φαίνεται να αλλάζει μορφή. Το παλιότερο μοντέλο του ξένου επισκέπτη που αγόραζε ένα εξοχικό ή εγκαθίστατο μόνιμα στο νησί συνυπάρχει πλέον με κάτι πιο οργανωμένο: την εταιρική οργάνωση της επένδυσης γύρω από το ακίνητο.
Το σπίτι ή το οικόπεδο δεν είναι πλέον απαραίτητα μόνο περιουσία για προσωπική χρήση. Μπορεί να μετατραπεί σε τουριστικό και επιχειρηματικό περιουσιακό στοιχείο.
Οι 17 ΙΚΕ δείχνουν το νέο μοντέλο
Η νομική μορφή των επιχειρήσεων ενισχύει αυτή την εικόνα.
Από τις 49 επιχειρήσεις της Ιθάκης:
- 26 είναι ατομικές επιχειρήσεις,
- 17 είναι ΙΚΕ,
- 3 ΟΕ,
- 1 ΑΕ,
- 1 ΕΠΕ,
- 1 ΕΕ.
Σχεδόν 35% είναι ΙΚΕ.
Στη συνολική έρευνα Κεφαλονιάς και Ιθάκης, η ΙΚΕ αναδεικνύεται σε χαρακτηριστικό εταιρικό όχημα των νεότερων επενδύσεων σε ακίνητα, βίλες και καταλύματα. Από τις 79 ΙΚΕ της συνολικής βάσης, οι 72 συστάθηκαν από το 2021 και μετά.
Η Ιθάκη φαίνεται να ακολουθεί έντονα αυτό το μοντέλο.
Δίπλα στις παλιότερες ατομικές και οικογενειακές επιχειρήσεις εμφανίζονται πλέον εταιρικά σχήματα που συνδέονται με συγκεκριμένα ακίνητα και επενδυτικά σχέδια.
Και αυτό αποτελεί ποιοτική αλλαγή στην οικονομία ενός τόσο μικρού νησιού.
Στην Ιθάκη προηγούνται τα αγγλόφωνα ονόματα
Η σύνθεση των προσώπων παρουσιάζει επίσης διαφορετικά χαρακτηριστικά από τη συνολική εικόνα Κεφαλονιάς και Ιθάκης.
Στις 49 επιχειρήσεις της Ιθάκης εντοπίζονται:
- 19 με αγγλόφωνα ονόματα,
- 10 με αλβανικά,
- 6 με γερμανόφωνα,
- 4 με γαλλόφωνα,
- και μικρότερες ομάδες ιταλικών, ρουμανικών, ασιατικών και άλλων ονομάτων.
Η διαφορά από τη γενική εικόνα είναι χαρακτηριστική.
Στο σύνολο Κεφαλονιάς–Ιθάκης, η μεγαλύτερη ομάδα είναι τα αλβανικά ονόματα, με ισχυρή παρουσία κυρίως στην οικοδομή, την εστίαση και στις μικρές ατομικές επιχειρήσεις.
Στην Ιθάκη, αντίθετα, προηγούνται τα αγγλόφωνα ονόματα.
Και εδώ χρειάζεται η ίδια μεθοδολογική προσοχή: η ταξινόμηση αφορά αποκλειστικά τη γλωσσική προέλευση του ονόματος και όχι την υπηκοότητα. Δεν μπορούμε από ένα όνομα να γνωρίζουμε αν κάποιος είναι Βρετανός υπήκοος, αν έχει αποκτήσει ελληνική ιθαγένεια ή αν ζει μόνιμα στο νησί.
Δύο διαφορετικές ιστορίες πίσω από τη λέξη «ξένοι»
Τα στοιχεία δείχνουν ότι κάτω από τον γενικό όρο «ξένοι επιχειρηματίες» κρύβονται τουλάχιστον δύο πολύ διαφορετικές οικονομικές διαδρομές.
⇒Η πρώτη είναι η μετανάστευση εργασίας που εξελίχθηκε σε επιχειρηματικότητα.
Άνθρωποι που ήρθαν πριν από χρόνια ως εργαζόμενοι – ιδιαίτερα από την Αλβανία και άλλες βαλκανικές χώρες – εγκαταστάθηκαν, απέκτησαν τεχνογνωσία και σταδιακά δημιούργησαν δικές τους επιχειρήσεις. Η οικοδομή είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Από εργαζόμενοι έγιναν τεχνίτες, εργολάβοι και ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων, αποτελώντας πλέον οργανικό μέρος της τοπικής οικονομίας.
⇒Η δεύτερη διαδρομή είναι διαφορετική. Αφορά ανθρώπους που επιλέγουν την Ιθάκη για κατοικία ή επένδυση και μεταφέρουν στο νησί εισόδημα, αποταμιεύσεις ή επενδυτική δυνατότητα που έχει δημιουργηθεί εκτός της τοπικής οικονομίας.
Εδώ εμφανίζονται περισσότερο οι αγγλόφωνες και άλλες δυτικοευρωπαϊκές ομάδες, οι ΙΚΕ και η επένδυση στο ακίνητο.
Οι δύο διαδρομές συνυπάρχουν στο ίδιο νησί.
Δεν έχουν όμως την ίδια αφετηρία ούτε την ίδια οικονομική επίδραση.
Το μεγάλο δημογραφικό παράδοξο της Ιθάκης
Εδώ βρίσκεται ίσως το βαθύτερο συμπέρασμα της έρευνας. Η Ιθάκη μέσα σε μία δεκαετία έχασε 11,4% του πληθυσμού της.
Ταυτόχρονα, το 13,2% των μόνιμων κατοίκων της έχει ιθαγένεια άλλης χώρας.
Το νησί επομένως βιώνει δύο φαινομενικά αντίθετες κινήσεις: συρρικνώνεται δημογραφικά και διεθνοποιείται ταυτόχρονα.
Αυτό δεν είναι αντίφαση.
Η αποχώρηση νέων ανθρώπων προς μεγαλύτερες πόλεις ή το εξωτερικό μπορεί να συνυπάρχει με την εγκατάσταση ανθρώπων που επιλέγουν την Ιθάκη ως τόπο μόνιμης ή εποχικής κατοικίας και επένδυσης.
Έτσι ο συνολικός πληθυσμός μπορεί να μειώνεται, ενώ ταυτόχρονα αλλάζει η σύνθεσή του.
Σε ένα νησί λιγότερων από 3.000 ανθρώπων, ακόμη και σχετικά μικρές μεταβολές μπορούν να έχουν μεγάλη επίδραση στην αγορά εργασίας, στην κατοικία, στη γη και τελικά στην ίδια την κοινωνική του φυσιογνωμία.
Τα οφέλη είναι πραγματικά
Η εισροή ανθρώπων, εισοδήματος και επενδύσεων από το εξωτερικό μπορεί να λειτουργήσει θετικά για μια μικρή νησιωτική οικονομία.
Η αγορά, κατασκευή και ανακαίνιση κατοικιών δημιουργεί δουλειά για οικοδόμους, μηχανικούς, ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, ξυλουργούς, μεσίτες, λογιστές, δικηγόρους, συνεργεία καθαρισμού και πολλές ακόμη τοπικές υπηρεσίες.
Ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι μπορεί να ανακαινιστεί. Ένα ακίνητο μπορεί να δημιουργήσει νέα οικονομική δραστηριότητα. Και ένας άνθρωπος που εγκαθίσταται μόνιμα στην Ιθάκη καταναλώνει στο νησί και τον χειμώνα, όχι μόνο τον Αύγουστο.
Για έναν τόπο που αντιμετωπίζει δημογραφική συρρίκνωση, αυτά είναι σημαντικά οφέλη.
Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά
Η γη στην Ιθάκη είναι πεπερασμένη. Το ίδιο και η διαθέσιμη κατοικία.
Όταν αυξάνεται η ζήτηση από αγοραστές με εισοδήματα και περιουσίες που έχουν δημιουργηθεί σε πολύ μεγαλύτερες οικονομίες, υπάρχει ο κίνδυνος οι τιμές των ακινήτων να αποσυνδεθούν σταδιακά από τους τοπικούς μισθούς. Εκεί βρίσκεται το κρίσιμο ζήτημα.
Ο νέος άνθρωπος που εργάζεται στην Ιθάκη καλείται να ανταγωνιστεί για το ίδιο σπίτι ή το ίδιο οικόπεδο αγοραστές με πολύ μεγαλύτερη αγοραστική δυνατότητα.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι αυτό έχει ήδη συμβεί σε μεγάλη κλίμακα στην Ιθάκη. Η έντονη όμως συγκέντρωση της νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας γύρω από το ακίνητο καθιστά το ερώτημα απολύτως εύλογο και άξιο παρακολούθησης.
Το ζητούμενο είναι να μη δημιουργηθεί στο μέλλον το παράδοξο: η Ιθάκη να γίνεται ολοένα πιο ελκυστική για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα να έρθουν και ολοένα δυσκολότερη για τους νέους της να παραμείνουν.
Το ζήτημα δεν είναι «ντόπιοι εναντίον ξένων»
Μια τέτοια ανάγνωση θα ήταν λανθασμένη και θα αδικούσε την πραγματικότητα.
Πολλοί από τους ανθρώπους που καταγράφονται σήμερα ως αλλοδαποί μπορεί να ζουν στην Ιθάκη εδώ και δεκαετίες. Έχουν οικογένειες, επιχειρήσεις και κοινωνικές σχέσεις στο νησί. Άλλοι είναι σύζυγοι ή συγγενείς Ιθακησίων. Άλλοι επενδύουν χωρίς να κατοικούν μόνιμα εκεί. Η ουσιαστική διαχωριστική γραμμή δεν βρίσκεται στην εθνικότητα, bρίσκεται στο είδος της ανάπτυξης που δημιουργείται.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η νέα επένδυση δημιουργεί μόνιμες θέσεις εργασίας, ενισχύει επιχειρήσεις που λειτουργούν όλο τον χρόνο, αυξάνει το εισόδημα που παραμένει στο νησί και προσελκύει νέους μόνιμους κατοίκους ή εάν περιορίζεται κυρίως στην αύξηση της αξίας της γης και σε ακίνητα που χρησιμοποιούνται εποχικά.
Από αυτή τη διαφορά θα κριθεί το πραγματικό αναπτυξιακό αποτέλεσμα.
Από τον επισκέπτη στον κάτοικο – και από τον κάτοικο στον επενδυτή
Για δεκαετίες η συζήτηση για την Ιθάκη επικεντρωνόταν κυρίως σε μία ερώτηση: Πόσους τουρίστες μπορεί να προσελκύσει;
Τα νέα δεδομένα επιβάλλουν πλέον και μια δεύτερη:
Πόσοι από αυτούς που γνωρίζουν το νησί αποφασίζουν τελικά να αποκτήσουν μόνιμη οικονομική σχέση μαζί του;
Η διαδρομή είναι ορατή.
Ο επισκέπτης μπορεί να γίνει ιδιοκτήτης. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να περάσει περισσότερο χρόνο στο νησί. Το ακίνητο μπορεί να μετατραπεί σε επένδυση. Μπορεί να δημιουργηθεί εταιρεία και στη συνέχεια να ακολουθήσει ένα δεύτερο ακίνητο ή ένα τουριστικό κατάλυμα. Έτσι ένας τουριστικός προορισμός μπορεί σταδιακά να μετατρέπεται και σε τόπο διεθνούς κατοικίας και επένδυσης.
Αυτή είναι πολύ βαθύτερη αλλαγή από την αύξηση των αφίξεων μιας καλής τουριστικής χρονιάς.
Η Ιθάκη βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή
Οι αριθμοί δεν λένε ότι η Ιθάκη «περνά σε ξένα χέρια». Ούτε τεκμηριώνουν κάτι τέτοιο. Λένε όμως κάτι ουσιαστικότερο.
Ένα νησί μόλις 2.863 μόνιμων κατοίκων, που έχασε περισσότερο από το 11% του πληθυσμού του μέσα σε μία δεκαετία, έχει σήμερα περίπου έναν στους οκτώ κατοίκους με ιθαγένεια άλλης χώρας και σχεδόν μία στις δέκα επιχειρήσεις με λατινόγραπτο πρόσωπο στο ΓΕΜΗ.
Και, κυρίως, σχεδόν οι μισές από αυτές τις επιχειρήσεις δημιουργήθηκαν από το 2024 και μετά.
Η αλλαγή λοιπόν δεν βρίσκεται μόνο πίσω μας. Εξελίσσεται μπροστά μας.
Το κρίσιμο ερώτημα για την επόμενη δεκαετία δεν είναι αν η Ιθάκη θα συνεχίσει να προσελκύει ανθρώπους, εισόδημα και επενδύσεις από το εξωτερικό.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν αυτή η νέα αξία θα μετατραπεί σε περισσότερη ζωή στο νησί: περισσότερους μόνιμους κατοίκους, περισσότερη εργασία όλο τον χρόνο, περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους και μια οικονομία ισχυρότερη από την αξία των ακινήτων της.
Γιατί ένα μικρό νησί μπορεί να γίνει ακριβότερο χωρίς να γίνει ισχυρότερο. Η πραγματική επιτυχία για την Ιθάκη θα είναι να γίνει και τα δύο.
Η Ομάδα του Think Tank και
Ειδικός Συνεργάτης
Σημείωση μεθοδολογίας
Η επιχειρηματική ανάλυση βασίζεται σε στοιχεία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ).
Ως «επιχείρηση με λατινόγραπτο πρόσωπο» καταγράφεται επιχείρηση στην οποία τουλάχιστον ένας ιδιοκτήτης, εταίρος ή διαχειριστής έχει όνομα και επώνυμο καταχωρισμένα στο ΓΕΜΗ αποκλειστικά με λατινικούς χαρακτήρες. Ο δείκτης δεν αποτελεί καταγραφή υπηκοότητας, εθνικής προέλευσης ή τόπου κατοικίας.
Η ταξινόμηση των ονομάτων σε αγγλόφωνα, αλβανικά, γερμανόφωνα κ.λπ. αποτελεί εκτίμηση της γλωσσικής προέλευσης του ονόματος και όχι προσδιορισμό της υπηκοότητας του προσώπου.
Τα δημογραφικά στοιχεία προέρχονται από την Απογραφή Πληθυσμού–Κατοικιών 2021 της ΕΛΣΤΑΤ.
