Τσιμέντο, κάγκελα, λίγα παγκάκια, μπασκέτες όπου υπάρχουν. Το Kefalonia Press πήγε στις αυλές Δημοτικών Σχολείων στο Αργοστόλι και έκανε το πιο απλό: ρώτησε τα ίδια τα παιδιά τι θα ήθελαν να αλλάξει.
Για τα σχολεία έχουμε γράψει εκατοντάδες φορές. Για αίθουσες, κτίρια, επισκευές, σεισμική ασφάλεια, θέρμανση, τουαλέτες, προβλήματα που χρονίζουν.
Για την αυλή, όμως;
Για εκείνα τα λίγα λεπτά που ανοίγει η πόρτα της τάξης και τα παιδιά βγαίνουν έξω έχουμε γράψει ελάχιστα.
Η αφορμή για να κοιτάξουμε αυτή τη φορά προς τα έξω και όχι μέσα στις σχολικές αίθουσες ήρθε από τον Πόρο. Ο διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου έθεσε δημόσια το πρόβλημα της κατάστασης της αυλής και της ασφάλειας των μαθητών.
Ξεκινήσαμε λοιπόν να βλέπουμε σχολικές αυλές.
Και πολύ γρήγορα προέκυψε ένα δεύτερο ερώτημα:
Πριν συνεχίσουμε, μια απαραίτητη σημείωση
Για αυτό το ρεπορτάζ μιλήσαμε με παιδιά Δημοτικού. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν παρουσία και με τη συγκατάθεση των γονέων.
Δεν τους ζητήσαμε να αξιολογήσουν τεχνικά τις εγκαταστάσεις των σχολείων τους. Τους κάναμε πολύ πιο απλές ερωτήσεις.
Τι κάνετε στο διάλειμμα; Τι σας αρέσει στην αυλή σας; Τι δεν σας αρέσει; Και αν μπορούσατε να τη φτιάξετε όπως θέλετε, πώς θα ήταν;
Οι απαντήσεις τους είχαν περισσότερο ενδιαφέρον απ’ όσο περιμέναμε.
Τι είδαμε εμείς
Οι αυλές που επισκεφθήκαμε ήταν γενικά καθαρές και περιποιημένες. Σε κάποιες έχουν γίνει όμορφες παρεμβάσεις με χρώματα και γεωμετρικά σχέδια στο δάπεδο. Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που επαναλαμβάνεται: πολύ τσιμέντο που σε πολλές μεριές είχε λακκούβες, “ραφές” και μεγάλη φθορά.
Και γύρω του η απαραίτητη περίφραξη με κάγκελα. Τσιμέντο με τρύπες και κάγκελα.
Οι δυνατότητες που προσφέρονται στα παιδιά διαφέρουν από σχολείο σε σχολείο. Δεν υπάρχουν παντού μπασκέτες ή εστίες ποδοσφαίρου, ούτε αρκετοί χώροι όπου μπορούν απλώς να καθίσουν. Και κάπως έτσι συνειδητοποιήσαμε ότι φωτογραφίζαμε τις αυλές ως ενήλικες.
Ενώ επρεπε να τις κοιτάξουμε από χαμηλότερα.
Γιάννης, 11 ετών: «Παίζουμε, τρώμε, γελάμε»
Ο Γιάννης είναι 11 ετών και πηγαίνει στην ΣΤ΄ Δημοτικού.
Τον ρωτήσαμε τι κάνουν τα παιδιά όταν βγαίνουν στο προαύλιο. Η απάντησή του ήταν ολόκληρη η ουσία του διαλείμματος μέσα σε τρεις λέξεις:
Μετά του δώσαμε νοερά μια άδεια αυλή.
«Φτιάξ’ την όπως θέλεις».
Και ο Γιάννης άρχισε.
Πρώτα έβαλε δέντρα
Θέλει περισσότερα δέντρα και πραγματική σκιά.
Έχει μάλιστα και προτίμηση: πλατάνια.
«Μ’ αρέσουν τα πλατάνια… και καλό ίσκιο κάνουν και φέρνουν μια δροσιά».
Και γύρω από τα δέντρα;
Παγκάκια.
Για να μπορούν τα παιδιά να κάθονται στη σκιά και να τρώνε στο διάλειμμα.
Δεν του υποδείξαμε καμία από αυτές τις απαντήσεις.
Ήταν η αυλή όπως την έφτιαχνε ο ίδιος στο μυαλό του.
Μετά ζωγράφισε… δρόμους
Η επόμενη ιδέα μάς ξάφνιασε.
Ο Γιάννης θα ήθελε μέσα στην αυλή ένα μικρό πάρκο κυκλοφοριακής αγωγής.
Δρόμους και διαβάσεις ζωγραφισμένες στο δάπεδο, σήματα και χώρο όπου τα παιδιά θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν ποδήλατα και παράλληλα να μαθαίνουν.
Η αυλή, δηλαδή, να μην είναι μόνο ο χώρος όπου περιμένεις να τελειώσει το διάλειμμα.
Να μπορεί να γίνει και παιχνίδι και μάθημα.
Και μετά κοίταξε κάτω
Ο Γιάννης μίλησε για λακκούβες όπου συγκεντρώνεται νερό όταν βρέχει, για ανομοιομορφίες του δαπέδου και για σημεία όπου οι ρίζες έχουν ανασηκώσει το έδαφος.
Πέφτουν παιδιά;
«Ναι, πέφτουν».
Αυτό που ζητά δεν είναι κάποιο συγκεκριμένο τεχνικό υλικό.
Ζητά ένα δάπεδο που, όταν ένα παιδί πέσει, να μην τραυματίζεται τόσο εύκολα.
Και επιμένει ότι οι πτώσεις δεν είναι κάτι σπάνιο στην καθημερινότητα της αυλής.
Αναρρίχηση, κρίκοι, μονόζυγο – αλλά όχι μόνο για εκείνον
Τώρα η φανταστική αυλή αρχίζει να γεμίζει.
Ο Γιάννης προσθέτει έναν μικρό τοίχο αναρρίχησης, κρίκους με σχοινιά και μονόζυγο.
Και τότε κάνει κάτι που μας έκανε εντύπωση.
Σκέφτεται τα μικρότερα παιδιά.
Προτείνει ακόμη και μια τραμπάλα ή κάτι περισσότερο παιδικό.
Γιατί, όπως εξηγεί, διαφορετικά πράγματα χρειάζεται ένα παιδί της Α΄ Δημοτικού και διαφορετικά ένα παιδί της ΣΤ΄.
Η αυλή του πρέπει να χωράει όλους.
Ο Γιάννης έφτασε μέχρι τις βρύσες
Στην αυλή του θα επισκεύαζε και τις βρύσες.
Θα προτιμούσε να λειτουργούν με μηχανισμό που πατιέται και κλείνει αυτόματα, επειδή έχει παρατηρήσει παιδιά να αφήνουν το νερό να τρέχει.
Σκέφτεται την οικονομία του νερού, αλλά και κάτι ακόμη πολύ καθημερινό: μερικές φορές η πίεση είναι τόσο δυνατή που, όταν ανοίξει απότομα η βρύση, το παιδί γίνεται μούσκεμα.
Και δεν τελειώσαμε.
Θέλει καλύτερο βόλεϊ, επισκευασμένες μπασκέτες και δύο τραπέζια πινγκ πονγκ.
Για τη γυμναστική;
Ναι.
Αλλά και για το διάλειμμα.
Γεράσιμος, Δ΄ Δημοτικού: «Για να μην χτυπάς πολύ»
Ο Γεράσιμος είναι μικρότερος. Πηγαίνει στην Δ΄ Δημοτικού σε άλλο σχολείο της πόλης.
Η δική του περιγραφή είναι πολύ πιο λιτή.
Στην αυλή του υπάρχουν δέντρο και μία μπασκέτα.
Του αρέσει η αυλή του;
Ναι.
Το τσιμέντο τού αρέσει;
«Όχι, γιατί θα φας τα μούτρα».
Έχουν πέσει παιδιά;
Ναι.
Έχει πέσει κι εκείνος;
«Ναι».
Τον ρωτήσαμε πώς θα έφτιαχνε τη δική του αυλή.
Η απάντηση ήταν σχεδόν ακαριαία: χορτάρι ή τεχνητό γρασίδι, περισσότερα δέντρα, ποδόσφαιρο, μπασκέτα.
Και επιστρέφει μόνος του στο έδαφος:
Δεν ξέρουμε αν το χορτάρι είναι η κατάλληλη τεχνική λύση.
Ούτε ζητήσαμε από ένα παιδί της Δ΄ Δημοτικού να κάνει τη δουλειά του μηχανικού.
Το ρωτήσαμε πώς θα ήθελε να νιώθει στην αυλή του.
Και αυτό ακριβώς μας απάντησε.
«Όλοι οι φίλοι μου θέλανε ένα γήπεδο»
Ο Γεράσιμος θέλει ποδόσφαιρο.
Και μας εξηγεί ότι δεν είναι μόνο δική του επιθυμία:
«Όλοι μου οι φίλοι θέλανε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου».
Όμως η κουβέντα δεν μένει στα αγόρια.
Μιλώντας για όσα μπορούν να κάνουν τα παιδιά στο διάλειμμα, ο Γεράσιμος αναφέρει και κάτι που εύκολα θα μπορούσε να μας είχε διαφύγει:
και μιλά για γυμναστική και χορό.
Μια παιδική παρατήρηση που γεννά ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα:
Μήπως η σχολική αυλή πρέπει να δίνει περισσότερες επιλογές από μία μπάλα και μία μπασκέτα;
Τρέχουν για να προλάβουν ένα παγκάκι
Ο Γεράσιμος μάς περιέγραψε και μια σκηνή που πιθανότατα επαναλαμβάνεται καθημερινά.
Στην αυλή υπάρχουν παγκάκια και χαμηλά σημεία όπου κάθονται. Για την παρέα του, μας λέει, οι θέσεις φτάνουν.
Μόνο που, όταν βγαίνουν στο διάλειμμα, τρέχουν για να τις προλάβουν.
Και κάποια παιδιά: «δεν προλαβαίνουν».
Μια λεπτομέρεια ίσως.
Αλλά οι σχολικές αυλές αποτελούνται ακριβώς από τέτοιες μικρές καθημερινές λεπτομέρειες.
Τσιμέντο και κάγκελα
Στη συζήτηση τέθηκε και η εικόνα που δημιουργεί μια αυλή περιφραγμένη με κάγκελα και καλυμμένη κυρίως από τσιμέντο.
Η φράση «σαν φυλακές» τέθηκε από τον ενήλικα στη συζήτηση και ο Γεράσιμος συμφώνησε:
«Είναι. Με το τσιμέντο».
Το διευκρινίζουμε γιατί έχει σημασία να αποδίδονται στα παιδιά μόνο όσα πραγματικά είπαν.
Φυσικά ένα σχολείο χρειάζεται ασφαλή περίφραξη.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού: στο πώς μπορεί να βιώνει ένα παιδί έναν χώρο όταν τα κυρίαρχα στοιχεία του είναι η σκληρή επιφάνεια και η περίφραξη.
Και τότε μίλησαν οι γονείς
Στις συζητήσεις μας οι γονείς έφεραν τις δικές τους αναμνήσεις.
Θυμήθηκαν αυλές με σκάμμα για άλματα, κρίκους και μονόζυγα.
«Δεν υπήρχε σχολείο χωρίς σκάμμα… Είχαμε κρίκους, είχαμε μονόζυγα».
Και έθεσαν το ερώτημα: Πού πήγαν όλα αυτά;
Δεν θα απαντήσουμε πρόχειρα. Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν εξαφανίστηκαν λόγω προδιαγραφών ασφαλείας, αλλαγής της αντίληψης για τις σχολικές αυλές ή για άλλους λόγους.
Αυτό είναι ένα από τα ερωτήματα που αφήνει ανοιχτά το ρεπορτάζ.
Τελικά, πόσο γνωρίζουμε τις σχολικές αυλές των παιδιών μας;
Ξεκινήσαμε αυτό το ρεπορτάζ εξαιτίας ενός ζητήματος ασφάλειας στον Πόρο. Καταλήξαμε να αναρωτιόμαστε για κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Επί χρόνια η δημόσια συζήτηση για τις σχολικές υποδομές περιστρέφεται —και δικαιολογημένα— γύρω από τα κτίρια: αίθουσες, στέγες, θέρμανση, τουαλέτες, επισκευές, σεισμική προστασία.
Για την αυλή μιλάμε πολύ λιγότερο.
Κι όμως, για ένα παιδί η αυλή δεν είναι ο κενός χώρος γύρω από το σχολικό κτίριο. Το είπε καλύτερα από όλους ο 11χρονος Γιάννης:
«Παίζουμε, τρώμε, γελάμε».
Τρία ρήματα. Ολόκληρο το διάλειμμα.
Η συζήτηση μόλις άνοιξε
Δεν ζητήσαμε από τα παιδιά να μας δώσουν τεχνικές λύσεις. Τα ρωτήσαμε τι θέλουν.
Και αυτά μας μίλησαν για δέντρα και σκιά. Για χορτάρι και ασφαλέστερο έδαφος. Για παγκάκια. Για ποδόσφαιρο και μπάσκετ. Για πινγκ πονγκ, αναρρίχηση και γυμναστική. Για πράγματα που θα μπορούν να κάνουν τα μικρότερα παιδιά. Ακόμη και για βρύσες που δεν σπαταλούν νερό και για τα κορίτσια χώρο για σπαγγάτο.
Δεν ξέρουμε ακόμη ποιες από αυτές τις ιδέες μπορούν ή πρέπει να εφαρμοστούν.
Ξέρουμε όμως κάτι που ίσως έπρεπε να έχουμε κάνει νωρίτερα:
Και τώρα που τα ακούσαμε, έρχεται το επόμενο ερώτημα.
Τι είναι πραγματικά μια σύγχρονη, ποιοτική σχολική αυλή;
Αυτό θα είναι το επόμενο ρεπορτάζ της έρευνας του Kefalonia Press.
