Η διάσωση σημαντικών μνημείων της Κεφαλονιάς και η πορεία από τη μελέτη έως την αποκατάστασή τους βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στο Πνευματικό Κέντρο Κουρκουμελάτων, με οικοδεσπότη το Ίδρυμα Γεωργίου και Μάρης Βεργωτή.
Παρουσιάστηκε το έργο της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) στην Κεφαλονιά, με ιδιαίτερη αναφορά στη Μονή Σισσίων, τη Μονή Αγίων Φανέντων και την οικία Βαλλιάνου. Καθοριστική στην προσπάθεια υπήρξε η χορηγική συμβολή του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου, οι οποίοι χρηματοδότησαν το κόστος των μελετών που απαιτήθηκαν για την επιστημονική και τεχνική τεκμηρίωση των παρεμβάσεων.
Στο επίκεντρο της εκδήλωσης:
• Το Παλαιό Καθολικό της Ιεράς Μονής Σισσίων
• Η Ιερά Μονή Αγίων Φανέντων και το παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου
• Η ιστορική οικία Βαλλιάνου στις Κεραμειές
• Η συνολική δράση της ΕΛΛΕΤ για την πολιτιστική κληρονομιά της Κεφαλονιάς
• Οι δυνατότητες ανάπτυξης «Μονοπατιών Πολιτισμού» στο νησί
Γεράσιμος Βεργωτής: Η προστασία της κληρονομιάς είναι ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές
Ο πρόεδρος του Ιδρύματος Γεωργίου και Μάρης Βεργωτή, Γεράσιμος Βεργωτής, καλωσόρισε τους προσκεκλημένους και αναφέρθηκε στη σημασία που έχει για την Κεφαλονιά η διάσωση μνημείων τα οποία παρέμειναν για δεκαετίες πληγωμένα από τους σεισμούς και τον χρόνο.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Μονή Σισσίων, αλλά και στη συνεργασία με την ΕΛΛΕΤ και τους ανθρώπους που στήριξαν οικονομικά την εκπόνηση των αναγκαίων μελετών.
Παράλληλα, συνέδεσε τη σημερινή προσπάθεια με την ιστορική διαδρομή του Ιδρύματος και την προσφορά του Γεωργίου Βεργωτή μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1953.
Τότε, σημαντικό μέρος της περιουσίας του διατέθηκε για την ανοικοδόμηση του χωριού και τη δημιουργία πνευματικών και κοινωφελών υποδομών, σε μια προσπάθεια να ανακτηθεί κάτι από την Κεφαλονιά που είχε χαθεί κάτω από τα ερείπια.
Ο Μητροπολίτης Κεφαλληνίας για τις παρεμβάσεις στα εκκλησιαστικά μνημεία
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κεφαλληνίας κ. Δημήτριος χαιρέτισε -μέσω γραφτού μηνύματος που διάβασε ο Ηγούμενος της Μονής Σισσίων Αρχιμανδρίτης Γεράσιμος Χαραλαμπάτος – την πρωτοβουλία και εξέφρασε τις ευχαριστίες της τοπικής Εκκλησίας για τη συμβολή στην προστασία σημαντικών εκκλησιαστικών μνημείων.
Λυδία Καρρά-Ποταμιάνου: Η μακρά διαδρομή της ΕΛΛΕΤ
Η ιδρύτρια και πρόεδρος της ΕΛΛΕΤ, Λυδία Καρρά-Ποταμιάνου, μίλησε με ιδιαίτερη συγκίνηση για την Κεφαλονιά, αναφερόμενη και στους προσωπικούς οικογενειακούς δεσμούς της με το νησί.
Παρουσίασε τη φιλοσοφία και τη μακρά διαδρομή της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, η οποία δημιουργήθηκε με βασικό στόχο την ενεργή προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στην παρουσίασή της αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις παρεμβάσεις για την προστασία της Πλάκας, του Μαραθώνα και του ποταμού Ερασίνου, στην εκπαίδευση και υποστήριξη νέων αρχιτεκτόνων αναστηλωτών, καθώς και στη μακρόχρονη παρουσία της ΕΛΛΕΤ στον δημόσιο διάλογο για την προστασία του περιβάλλοντος.
Ελένη-Άννα Χλέπα: Πώς ξαναστήθηκε το παζλ της Μονής Σισσίων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναλυτική αναφορά της Ελένης-Άννας Χλέπα στο Παλαιό Καθολικό της Ιεράς Μονής Σισσίων και στην επιστημονική διαδρομή που οδήγησε στη μελέτη αποκατάστασής του.
Πρόκειται για μονόχωρη ξυλόστεγη βασιλική, με ιστορία που ανάγεται στον 13ο αιώνα, ενώ σημαντικά τμήματα της μνημειακής μορφής της συνδέονται με τον 18ο αιώνα και ειδικότερα με την περίοδο 1725-1726.
Η αρχιτεκτονική του μνημείου παρουσιάζει αναγεννησιακές και μανιεριστικές επιρροές, ενώ βασική αρχή της μελέτης ήταν η διατήρηση των ιστορικών του φάσεων και του αυθεντικού κατασκευαστικού χαρακτήρα του.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι ανασκαφικές εργασίες του 2017.
Τι αποκάλυψε η έρευνα στα Σίσσια:
• Περίπου 70 διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη
• Περίπου 100 λαξευμένους λίθους
• Στοιχεία που επέτρεψαν τη σχεδόν πλήρη ανασύσταση του θυρώματος
• Νέα δεδομένα για την αρχική μορφή και τις κατασκευαστικές φάσεις του ναού
Η πρόταση αποκατάστασης περιλαμβάνει και την ανάκτηση της λεγόμενης «ουρανίας», της χαρακτηριστικής διακοσμημένης οροφής, ώστε το μνημείο να ανακτήσει στοιχεία της ιστορικής του φυσιογνωμίας χωρίς να δημιουργείται μια τεχνητή εικόνα του παρελθόντος.
Γιώργος Νίνος: Η μεγάλη πρόκληση των Αγίων Φανέντων
Τη μελέτη για το Καθολικό της Ιεράς Μονής Αγίων Φανέντων και το παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου παρουσίασε ο Γιώργος Νίνος.
Το Καθολικό, που χρονολογείται από το 1633, είναι μονόχωρη ξυλόστεγη βασιλική με ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων η σπάνια εξωτερική τριπλή κόγχη.
Στο παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου, που ανάγεται στον 17ο αιώνα, διατηρούνται ακόμη τοιχογραφίες, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο την ανάγκη προστασίας του συνόλου.
Οι σεισμοί του 1953 προκάλεσαν σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή των κτισμάτων.
Η μελέτη αποκατάστασης, που εκπονήθηκε το 2015, προβλέπει στερέωση και ενίσχυση των λιθοδομών, νέα ξύλινη στέγη, προστασία των τοιχογραφιών και των δαπέδων και επανένταξη αυθεντικών αρχιτεκτονικών μελών που βρίσκονταν διάσπαρτα στον χώρο.
Κωνσταντίνος Κουτσαδέλης: Η προσπάθεια στην Κεφαλονιά από το 2013
Ένα ευρύτερο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον πλαίσιο έδωσε στην εκδήλωση η παρουσίαση του Κωνσταντίνου Κουσταδέλη, ο οποίος παρουσίασε τη συνολική προσπάθεια της ΕΛΛΕΤ για τη διάσωση μνημείων και χαρακτηριστικών κτισμάτων της Κεφαλονιάς.
Η οργανωμένη αυτή διαδρομή ξεκινά από το 2013 και στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό στην οικονομική συνδρομή του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου, καθώς και άλλων δωρητών, ώστε να μπορούν να εκπονούνται οι απαραίτητες επιστημονικές μελέτες.
Στα παραδείγματα έργων που προχώρησαν εντάσσονται οι δύο μεγάλες παρεμβάσεις στις Μονές Σισσίων και Αγίων Φανέντων.
Και μνημεία που δεν κατάφεραν να προχωρήσουν
Ο Κωνσταντίνος Κουτσαδέλης δεν περιορίστηκε, ωστόσο, σε μια παρουσίαση μόνο των επιτυχημένων παρεμβάσεων.
Αναφέρθηκε και σε περιπτώσεις όπου υπήρξε ενδιαφέρον και προεργασία, χωρίς όμως η προσπάθεια να φτάσει μέχρι σήμερα στην επιθυμητή εξέλιξη.
Στις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν περιλαμβάνονται:
• Η ιστορική οικία Βαλλιάνου στις Κεραμειές
• Εκκλησιαστικά μνημεία στην περιοχή του Ληξουρίου
• Το Αρχοντικό Πολύκαλου
• Κτίσματα στα Βλαχάτα
Η αναφορά αυτή ανέδειξε μια πλευρά της προστασίας των μνημείων που συνήθως δεν είναι ορατή στο ευρύ κοινό: από τη στιγμή που εντοπίζεται ένα κτίσμα που αξίζει να σωθεί μέχρι την πραγματική αποκατάστασή του μεσολαβεί συχνά μια μακρά και δύσκολη διαδρομή.
Μελέτες, ιδιοκτησιακά ή διοικητικά ζητήματα, εγκρίσεις και χρηματοδότηση μπορούν να καθορίσουν εάν ένα μνημείο θα περάσει τελικά από την πρόθεση στη διάσωση.
Η «μικρή» αρχιτεκτονική της Κεφαλονιάς που χάνεται
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο της παρουσίασης του Κωνσταντίνου Κουτσαδέλη αφορούσε την αξία της ανώνυμης παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του νησιού.
Γιατί την ιστορική φυσιογνωμία της Κεφαλονιάς δεν συγκροτούν μόνο τα μεγάλα μοναστήρια, τα αρχοντικά και τα αναγνωρισμένα μνημεία.
Τη συγκροτούν και τα παλιά σπίτια, τα μικρά αγροτικά κτίσματα και όλα εκείνα τα αρχιτεκτονικά ίχνη που έχουν απομείνει από την προσεισμική Κεφαλονιά.
Στην ίδια λογική, ο Κωνσταντίνος Κουτσαδέλης συνέδεσε την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με το σημερινό αναπτυξιακό και τουριστικό μοντέλο του νησιού, υπογραμμίζοντας την ανάγκη μιας περισσότερο ολιστικής προσέγγισης που θα συνδέει πολιτισμό, αρχιτεκτονική, φυσικό τοπίο και τουρισμό.
Κατερίνα Στεμπίλη: Τα «Μονοπάτια Πολιτισμού» και η Κεφαλονιά
Μια διαφορετική διάσταση έδωσε η Κατερίνα Στεμπίλη, παρουσιάζοντας το πρόγραμμα «Μονοπάτια Πολιτισμού» της ΕΛΛΕΤ.
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα επιλογής, σηματοδότησης και ανάδειξης περιπατητικών διαδρομών, το οποίο εφαρμόζεται ήδη σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας.
Η φιλοσοφία του προγράμματος είναι να συνδέει το φυσικό τοπίο με τα μνημεία, την τοπική ιστορία και τις κοινότητες, δημιουργώντας παράλληλα ένα εργαλείο ήπιας και βιώσιμης ανάπτυξης.
Παρουσιάστηκαν παραδείγματα από τη Σαλαμίνα και τις Σπέτσες, ενώ η συζήτηση άνοιξε και για τις δυνατότητες εφαρμογής μιας αντίστοιχης προσέγγισης στην Κεφαλονιά.
Ένα δίκτυο που θα μπορούσε να συνδέσει μοναστήρια, παλιά μονοπάτια, οικισμούς, ιστορικά σημεία και το ιδιαίτερο φυσικό τοπίο του νησιού.
Η βράβευση του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου
Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης ήταν η τιμητική αναγνώριση της προσφοράς του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου από το Ίδρυμα Γεωργίου και Μάρης Βεργωτή.
Η βράβευση αφορούσε τη συμβολή τους στη χρηματοδότηση του κόστους των μελετών που απαιτήθηκαν για να μπορέσουν σημαντικά μνημεία της Κεφαλονιάς να περάσουν από την πρόθεση διάσωσης σε ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο σχέδιο αποκατάστασης.
Στο κλείσιμο της βραδιάς, ο Γεράσιμος Βεργωτής και ο Αθανάσιος Μαρτίνος αντάλλαξαν ευχαριστίες, με κοινό σημείο αναφοράς τη σημασία της συνεργασίας και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας για τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ποιοι παραβρέθηκαν στην εκδήλωση
Την εκδήλωση παρακολούθησαν εκπρόσωποι της πολιτικής και αυτοδιοικητικής ζωής, άνθρωποι του πολιτισμού και των γραμμάτων, εκπρόσωποι φορέων, καθώς και πολλοί άλλοι Κεφαλονίτες και Ληξουριώτες (όπως ανέφερε στον χαιρετισμό του ο Γεράσιμος Βεργωτής), που έδωσαν το «παρών» στο Πνευματικό Κέντρο Κουρκουμελάτων.
Μεταξύ άλλων παραβρέθηκαν ο βουλευτής Κεφαλονιάς και Ιθάκης Παναγής Καππάτος, ο Αντιπεριφερειάρχης Σωτήρης Κουρής, η Αντιπεριφερειάρχης Ελένη Παπαναστασάτου, η Αντιδήμαρχος Κρυσταλλία Μιχαλάτου, ο Αντιδήμαρχος Διονύσης Κωνσταντάτος και η ειδική σύμβουλος της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων Βικτωρία Αλεξανδράτου.
Παρόντες ήταν επίσης η πρόεδρος του Χαροκοπείου Στάμω Σκλαβουνάκη, η εκδότρια της «Κεφαλονίτικης Προόδου» Αμαλία Βουτσινά, ο διευθυντής του Casa Museo Τάκης Τόκκας, ο πρόεδρος της Εταιρείας Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών Παύλος Μπουχάγιερ , πρόεδρος του Λυκείου Ελληνίδων/ Αργοστολίου Ευρώπη Μοσχονά Μαρακουδάκη , ο πρόεδρος της Κοινότητας Μουσάτων Γεράσιμος Μινέτος.
Την εκδήλωση συντόνισε η Σοφία Ελένη Αθανασάτου Διοικητική Διευθύντρια στο Ίδρυμα Γεωργίου και Μάρης Βεργωτή.
Επίσης το Ιδρυμα Βεργωτή κάλυψε με χορηγία του τα ταξίδια, τη διαμονή και κάθε έξοδο της ομάδας της ΕΛΛΕΤ.
Η Κεφαλονιά έχει ακόμη πολλά να σώσει
Η διάσωση ενός μνημείου δεν ξεκινά όταν εμφανίζονται τα συνεργεία και οι σκαλωσιές. Προηγούνται χρόνια έρευνας, τεκμηρίωσης, αρχιτεκτονικών και στατικών μελετών, εγκρίσεων και αναζήτησης χρηματοδότησης.
Και για την Κεφαλονιά το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Σε ένα νησί που μέσα σε λίγα λεπτά, τον Αύγουστο του 1953, έχασε ένα τεράστιο μέρος του αρχιτεκτονικού του αποθέματος, ό,τι απέμεινε έχει πλέον διαφορετική αξία.
Η αποκατάσταση αυτών των μνημείων δεν αφορά μόνο πέτρες και τοίχους.
Αφορά μικρά κομμάτια της ιστορικής εικόνας της Κεφαλονιάς που κατάφεραν να φτάσουν μέχρι σήμερα — και το αν θα καταφέρουν να φτάσουν και στις επόμενες γενιές.
Η διαχρονική καταγραφή του KefaloniaPress
Για το KefaloniaPress η προστασία της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού αποτελεί εδώ και χρόνια σταθερό πεδίο δημοσιογραφικού ενδιαφέροντος. Μέσα από άρθρα, ιστορικά αφιερώματα και επιτόπια ρεπορτάζ, έχουμε αναδείξει μνημεία της προσεισμικής Κεφαλονιάς και αρχιτεκτονικούς θησαυρούς που διασώθηκαν από τους σεισμούς του 1953, παρακολουθώντας παράλληλα την πορεία των μελετών και των έργων αποκατάστασης. Καθοριστικός σε αυτό είναι ο ρόλος και τα άρθρα του Τάκη Τόκκα.
Για όλα σχεδόν τα μνημεία που παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση στα Κουρκουμελάτα, το αρχείο του KefaloniaPress περιλαμβάνει σειρά δημοσιευμάτων και ρεπορτάζ από διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Η συστηματική αυτή καταγραφή δεν αποτελεί μόνο μέρος του δημοσιογραφικού μας αρχείου· αποτυπώνει και τη διαδρομή των ίδιων των μνημείων, από την εγκατάλειψη και τις πρώτες προσπάθειες διάσωσης έως τις μελέτες, τις παρεμβάσεις και, όπου αυτές προχώρησαν, την αποκατάστασή τους.
Ελένη Δ. Χιόνη
==
Πηγή: Παρουσιάσεις και ομιλίες στην εκδήλωση του Ιδρύματος Γεωργίου και Μάρης Βεργωτή και της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), στο Πνευματικό Κέντρο Κουρκουμελάτων.
Περισσότερες φωτογραφίες στη σελίδα μας στο facebook