Έξι ειδικές αναπτυξιακές προτεραιότητες για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη περιλαμβάνει η έκθεση του βουλευτή Παναγή Καππάτου για τη νησιωτικότητα.
Η έκθεση, έκτασης 136 σελίδων, γράφτηκε με αφορμή τη συνεδρίαση της Υποεπιτροπής Νησιωτικών Περιοχών της Βουλής στις 27 Μαΐου 2026. Στη συνεδρίαση συζητήθηκαν η μελέτη του ΟΟΣΑ για τις νησιωτικές οικονομίες και οι ελληνικές θέσεις για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά, την οποία η Κομισιόν υιοθέτησε λίγες μέρες αργότερα, στις 10 Ιουνίου. Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου αφορά τη γενική εθνική και ευρωπαϊκή εικόνα. Το 23ο κεφάλαιο, όμως, είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη. Σε αυτό εστιάζουμε εδώ.
Οι προτάσεις αφορούν την ακτοπλοϊκή συνδεσιμότητα, τη δημογραφική βιωσιμότητα της Ιθάκης, τη λειτουργία των υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης, την προστασία των φυσικών πόρων και των υποδομών, την τοπική οικονομία και τον συντονισμό των αρμόδιων φορέων.
Το Think Tank του KefaloniaPress ζήτησε από το βουλευτή το πλήρες κείμενο της έκθεσής του για να το παρουσιάσουμε στο διάλογο για την ανάπτυξη της Κεφαλονιάς.
Στη συνέχεια παρουσιάζουμε αναλυτικά τις προτάσεις, όπως καταγράφονται στην έκθεση που παραχώρησε ο βουλευτής, μαζί με τις πρώτες ενέργειες και τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα που προσδιορίζει ο ίδιος ενώ στο τέλος του κειμένου επισυνάπτουμε το πλήρες κείμενο της έκθεσης.
Οι έξι προτεραιότητες της έκθεσης
- Ολοκληρωμένη αξιολόγηση της ακτοπλοϊκής συνδεσιμότητας.
- Ειδική μέριμνα για τη νησιωτική κλίμακα και τη δημογραφική βιωσιμότητα της Ιθάκης.
- Ενίσχυση της λειτουργικότητας των υγειονομικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών.
- Προστασία φυσικών πόρων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών.
- Παραγωγική διαφοροποίηση και ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.
- Διαμόρφωση ολοκληρωμένου πλαισίου προτεραιοτήτων για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη.
Η αφετηρία των προτάσεων
Η έκθεση αντιμετωπίζει την Κεφαλονιά και την Ιθάκη ως δύο νησιά με διαφορετικά πληθυσμιακά, γεωγραφικά και διοικητικά χαρακτηριστικά, για τα οποία ο σχεδιασμός των αναπτυξιακών παρεμβάσεων χρειάζεται να στηρίζεται στις ιδιαίτερες τοπικές συνθήκες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ιθάκη, όπου, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός ανέρχεται σε 2.774 κατοίκους, μειωμένος κατά 14,1% σε σχέση με το 2011.
Πριν από την εξειδίκευση παρεμβάσεων, ο κ. Καππάτος προτείνει τη συγκέντρωση επικαιροποιημένων στοιχείων για τις μεταφορές, τις δημόσιες υπηρεσίες, τη στέγαση, τις υποδομές, τη δημογραφική εξέλιξη, την επιχειρηματικότητα και τις διαθέσιμες χρηματοδοτικές δυνατότητες.
1. Ολοκληρωμένη αξιολόγηση της ακτοπλοϊκής συνδεσιμότητας
Η πρώτη πρόταση αφορά τη συστηματική αξιολόγηση των υφιστάμενων ακτοπλοϊκών συνδέσεων της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης, με ιδιαίτερη έμφαση στη χειμερινή περίοδο και στις ανάγκες των μόνιμων κατοίκων.
Η αξιολόγηση προτείνεται να εξετάζει τη συχνότητα και την αξιοπιστία των δρομολογίων, τη διάρκεια των μετακινήσεων, τη μεταφορά αγαθών και τη λειτουργική σύνδεση των θαλάσσιων με τις χερσαίες συγκοινωνίες.
Ξεχωριστή σημασία αποδίδεται στις μετακινήσεις για πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και διοίκησης, καθώς και για επαγγελματικούς λόγους. Στο αντικείμενο της αξιολόγησης εντάσσονται επίσης η διανησιωτική εξυπηρέτηση και η δυνατότητα αξιοποίησης εναλλακτικών διαδρομών.
Σύμφωνα με την έκθεση, στόχος δεν είναι μια αποσπασματική απαίτηση αύξησης δρομολογίων, αλλά η δημιουργία αντικειμενικού πλαισίου για την ιεράρχηση προβλημάτων και τη διατύπωση τεκμηριωμένων εισηγήσεων.
Η διαδικασία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, τους εμπλεκόμενους λιμενικούς φορείς, την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και τους τέσσερις Δήμους.
Προτεινόμενο πρώτο βήμα: Συγκέντρωση στοιχείων τουλάχιστον ενός πλήρους ετήσιου κύκλου για προγραμματισμένα και πραγματοποιηθέντα δρομολόγια, ακυρώσεις, συχνότητα εξυπηρέτησης και ανάγκες μετακίνησης.
Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: Τεκμηριωμένες προτάσεις βελτίωσης της συνδεσιμότητας, με προτεραιότητα στις πραγματικές ανάγκες των μόνιμων κατοίκων.
2. Ειδική μέριμνα για τη νησιωτική κλίμακα και τη δημογραφική βιωσιμότητα της Ιθάκης
Η δεύτερη πρόταση αφορά ειδικά την Ιθάκη και την ανάγκη προσαρμογής των δημόσιων πολιτικών στο πληθυσμιακό και γεωγραφικό της μέγεθος.
Η έκθεση καταγράφει τη μείωση του μόνιμου πληθυσμού κατά 14,1% μεταξύ των απογραφών 2011 και 2021, διευκρινίζοντας ότι η μεταβολή αυτή δεν αρκεί από μόνη της για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τα αίτιά της.
Προτείνεται περαιτέρω ανάλυση της ηλικιακής διάρθρωσης, της φυσικής κίνησης του πληθυσμού, των μετακινήσεων, της απασχόλησης και των συνθηκών μόνιμης εγκατάστασης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, στη λειτουργία των εκπαιδευτικών δομών, στη στέγαση εργαζομένων κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών και στην αξιοπιστία των μεταφορικών συνδέσεων. Προτείνεται επίσης η εξέταση των τεχνικών και διοικητικών δυνατοτήτων του Δήμου Ιθάκης ως προς την προετοιμασία και την υλοποίηση αναπτυξιακών παρεμβάσεων.
Η αποτύπωση των αναγκών θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τη συνεργασία του Δήμου, της Περιφέρειας, των συναρμόδιων υπουργείων και των τοπικών κοινωνικών και παραγωγικών φορέων, ώστε να επιλεγεί περιορισμένος αριθμός προτεραιοτήτων με σαφή κοινωνική και αναπτυξιακή σημασία.
Η έκθεση αναφέρεται επίσης στην προηγούμενη συμμετοχή της Ιθάκης σε πρωτοβουλίες του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών ως εμπειρία που μπορεί να αξιοποιηθεί για την οργάνωση της διαβούλευσης, χωρίς να θεωρεί ότι έχει ήδη εγκριθεί συγκεκριμένο τοπικό πρόγραμμα έργων.
Προτεινόμενο πρώτο βήμα: Δημιουργία επικαιροποιημένου τοπικού προφίλ δημογραφικών, στεγαστικών, διοικητικών και κοινωνικών αναγκών.
Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: Διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτεραιοτήτων για την ενίσχυση της δυνατότητας μόνιμης εγκατάστασης και παραμονής των κατοίκων στην Ιθάκη.
3. Ενίσχυση της λειτουργικότητας των υγειονομικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών
Η τρίτη πρόταση αφορά τη λειτουργία των υφιστάμενων δημόσιων δομών υγείας και εκπαίδευσης στα δύο νησιά.
Ο συντάκτης εισηγείται τη συστηματική καταγραφή των πραγματικών αναγκών στελέχωσης και λειτουργίας, σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς. Η καταγραφή προτείνεται να καλύπτει τις οργανικές και λειτουργικές ανάγκες, τις εποχικές μεταβολές και τις σημαντικότερες δυσκολίες εξυπηρέτησης.
Στην ίδια διαδικασία περιλαμβάνονται οι στεγαστικές ανάγκες του προσωπικού. Όπου διαπιστώνεται ότι η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών δυσχεραίνει τη στελέχωση υπηρεσιών, προτείνεται να εξεταστούν κατάλληλες λύσεις στέγασης, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Η έκθεση εξετάζει επίσης τη συμπληρωματική αξιοποίηση της τηλεϊατρικής, των ψηφιακών εκπαιδευτικών εφαρμογών και άλλων τεχνολογικών εργαλείων. Διευκρινίζει ότι η χρήση τους πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές τεχνικές δυνατότητες των δομών και δεν μπορεί να υποκαθιστά αδιακρίτως την αναγκαία φυσική παρουσία προσωπικού.
Προτεινόμενο πρώτο βήμα: Κατάρτιση επικαιροποιημένου πίνακα αναγκών προσωπικού, υποδομών και στέγασης ανά δημόσια δομή, με στοιχεία των αρμόδιων υπηρεσιών.
Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: Καλύτερος προγραμματισμός των αναγκών και ανάπτυξη εφαρμόσιμων λύσεων στελέχωσης και λειτουργικής υποστήριξης.
4. Προστασία φυσικών πόρων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών
Η τέταρτη πρόταση αφορά την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τη λειτουργία κρίσιμων υποδομών της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης.
Προτείνεται η συστηματική αποτύπωση της κατάστασης των δικτύων ύδρευσης, των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων, των βασικών ενεργειακών εγκαταστάσεων και των σημαντικότερων δημόσιων κτιρίων.
Η αξιολόγηση προτείνεται να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των μόνιμων κατοίκων, τις επιβαρύνσεις της τουριστικής περιόδου και τη δυνατότητα αντιμετώπισης έκτακτων γεγονότων. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη διαχείριση των υδατικών πόρων και στη μείωση των απωλειών των δικτύων, όπου αυτές τεκμηριώνονται.
Για την επιλογή συγκεκριμένων έργων η έκθεση προτείνει τεχνικές μελέτες, αξιολόγηση του κύκλου ζωής των εγκαταστάσεων και σύγκριση εναλλακτικών λύσεων.
Λόγω της ιδιαίτερης γεωλογικής φυσιογνωμίας των δύο νησιών, εισηγείται τη συνεκτίμηση της σεισμικής επικινδυνότητας στον σχεδιασμό και στη συντήρηση κρίσιμων υποδομών, καθώς και την αξιολόγηση της αντισεισμικής επάρκειας δημόσιων εγκαταστάσεων όπου αυτό απαιτείται από τις αρμόδιες τεχνικές υπηρεσίες.
Στις δυνατότητες που εξετάζονται περιλαμβάνεται και η ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων και υποδομών, εφόσον οι σχετικές επενδύσεις είναι τεχνικά και οικονομικά κατάλληλες.
Προτεινόμενο πρώτο βήμα: Κατάρτιση επικαιροποιημένου μητρώου κρίσιμων υποδομών και των αναγκών συντήρησης ή αναβάθμισής τους.
Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: Βελτίωση της ασφάλειας, της αξιοπιστίας και της μακροχρόνιας λειτουργικότητας των βασικών υποδομών.
5. Παραγωγική διαφοροποίηση και ενίσχυση της τοπικής οικονομίας
Η πέμπτη πρόταση αφορά την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας μέσω της καλύτερης σύνδεσης του τουρισμού με άλλους παραγωγικούς κλάδους.
Η έκθεση αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο του τουρισμού στην οικονομική δραστηριότητα της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης και προτείνει τη διερεύνηση συνεργατικών παρεμβάσεων μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων, τοπικών παραγωγών, αγροδιατροφικών μονάδων και άλλων φορέων της επιχειρηματικότητας.
Οι συνεργασίες αυτές προτείνεται να εξεταστούν ως δυνατότητα μεγαλύτερης αξιοποίησης τοπικών προϊόντων και δημιουργίας πρόσθετης οικονομικής αξίας.
Στις κατευθύνσεις της πρότασης περιλαμβάνονται η ενίσχυση της προβολής ποιοτικών τοπικών προϊόντων, η ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας και η ανάπτυξη μορφών τουρισμού που μπορούν να υποστηρίξουν δραστηριότητα πέρα από την περίοδο της υψηλότερης εποχικής ζήτησης.
Ο βουλευτής επισημαίνει ότι οι σχετικές πρωτοβουλίες πρέπει να αξιολογούνται με βάση πραγματικά οικονομικά δεδομένα και τις συνθήκες της αγοράς. Προτείνεται επίσης η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων και η βελτίωση της πρόσβασης των μικρών επιχειρήσεων σε κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η προσπάθεια θα μπορούσε να υποστηριχθεί από το Επιμελητήριο Κεφαλληνίας και Ιθάκης, τους Δήμους, την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και τους αρμόδιους αναπτυξιακούς φορείς.
Προτεινόμενο πρώτο βήμα: Αποτύπωση των βασικών παραγωγικών κλάδων, των αναγκών των μικρών επιχειρήσεων και των δυνατοτήτων ανάπτυξης συνεργατικών αλυσίδων αξίας.
Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: Ενίσχυση της τοπικής προστιθέμενης αξίας, μεγαλύτερη παραγωγική διαφοροποίηση και δημιουργία σταθερότερων ευκαιριών απασχόλησης.
6. Διαμόρφωση ολοκληρωμένου πλαισίου προτεραιοτήτων για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη
Η έκτη πρόταση αφορά τη διερεύνηση της δυνατότητας κατάρτισης κοινού πλαισίου συντονισμού και αναπτυξιακών προτεραιοτήτων για τα δύο νησιά, με σαφή διαφοροποίηση των αναγκών τους.
Η έκθεση προτείνει συνεργασία της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, των Δήμων Αργοστολίου, Ληξουρίου, Σάμης και Ιθάκης, του Επιμελητηρίου Κεφαλληνίας και Ιθάκης και των αρμόδιων κοινωνικών και παραγωγικών φορέων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην καταγραφή των αναγκών κάθε Δήμου και στην αποφυγή οριζόντιων επιλογών που δεν λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές διαφοροποιήσεις.
Για κάθε προτεινόμενη παρέμβαση εισηγείται να καταγράφονται το αντικείμενο, ο αρμόδιος φορέας, η υφιστάμενη κατάσταση, η ανάγκη τεχνικών μελετών, ο βαθμός ωριμότητας και οι δυνητικές χρηματοδοτικές δυνατότητες.
Το πλαίσιο θα μπορούσε να αξιοποιήσει εργαλεία ολοκληρωμένης χωρικής ανάπτυξης και ευκαιρίες της επόμενης ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής περιόδου, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Η πραγματική χρηματοδότηση οποιασδήποτε παρέμβασης απαιτεί ξεχωριστή αξιολόγηση της επιλεξιμότητας, της τεχνικής ωριμότητας και της διαθεσιμότητας πόρων.
Η έκθεση διευκρινίζει ότι το κοινό πλαίσιο δεν προορίζεται να υποκαταστήσει τα υφιστάμενα επιχειρησιακά προγράμματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ούτε αποτελεί νέο αυτοτελές χρηματοδοτικό πρόγραμμα.
Προτεινόμενο πρώτο βήμα: Διαμόρφωση κοινού πίνακα τοπικών αναγκών και δυνητικών παρεμβάσεων, σε συνεργασία με τους τέσσερις Δήμους και την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων.
Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: Καλύτερος συντονισμός, αποτελεσματικότερη προετοιμασία έργων και τεκμηριωμένη ιεράρχηση των τοπικών αναπτυξιακών προτεραιοτήτων.
Το προτεινόμενο πλαίσιο προετοιμασίας και υλοποίησης
Στο επόμενο κεφάλαιο της έκθεσης παρουσιάζεται ενδεικτικό πλαίσιο υλοποίησης και αξιολόγησης, με διάκριση ανάμεσα στην προετοιμασία, τις πιλοτικές εφαρμογές και τις παρεμβάσεις που απαιτούν μεγαλύτερο χρόνο ωρίμανσης.
Για την πρώτη φάση, με ενδεικτικό ορίζοντα τους πρώτους έξι μήνες από ενδεχόμενη έναρξη εφαρμογής, προτείνεται η συστηματική καταγραφή αναγκών, υφιστάμενων χρηματοδοτήσεων και της κατάστασης σημαντικών έργων. Η διαδικασία θα πρέπει να αξιοποιεί κατά προτεραιότητα υφιστάμενες διοικητικές και επιστημονικές δομές, αποφεύγοντας την εκπόνηση νέων μελετών όταν υπάρχουν ήδη κατάλληλα και επικαιροποιημένα στοιχεία.
Οι χρονικές αναφορές αποτελούν ενδεικτικό προγραμματισμό της έκθεσης και όχι ήδη εγκεκριμένα κυβερνητικά ή αυτοδιοικητικά χρονοδιαγράμματα.
Η διάκριση ανάμεσα στη μελέτη του ΟΟΣΑ και στις τοπικές εισηγήσεις
Στην έκθεση διευκρινίζεται ότι οι έξι ειδικές προτεραιότητες για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη αποτελούν εισηγήσεις του συντάκτη της έκθεσης και όχι ειδικά πορίσματα της μελέτης του ΟΟΣΑ για τα δύο νησιά.
Δεν παρουσιάζονται ως αποφασισμένα, δημοπρατημένα ή χρηματοδοτικά εξασφαλισμένα έργα. Η περαιτέρω εξειδίκευσή τους προϋποθέτει συνεργασία με τους αρμόδιους δημόσιους και αυτοδιοικητικούς φορείς και επαρκή τεχνική, κοινωνική και οικονομική τεκμηρίωση.

