Απαγορεύεται ρητά η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή, αποθήκευση, μετάδοση, διανομή, έκδοση, εκτέλεση, «μεταφόρτωση» (download), μετάφραση, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά χωρίς τη ρητή προηγούμενη έγγραφη συναίνεση του kefaloniapress.gr
Σε απόσταση αναπνοής από το Αργοστόλι και συγκεκριμένα από το Δημοτικό Στάδιο Ανδρέας Βεργωτής, βρίσκεται εγκαταλελειμμένος και ξεχασμένος ένας πολιτιστικός θησαυρός, που λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν την ύπαρξή του στην περιοχή. Έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα και την ομάδα πεζοπορίας του Χαράλαμπου Βασιλάτου, η οποία ανέβασε σχετικές φωτογραφίες. Πρόκειται για το παλιό πετρόκτιστο Υδραγωγείο της πόλης στον Κούταβο, του οποίου την ιστορία θα επιχειρήσουμε να ξεδιπλώσουμε σήμερα με αφορμή τις φωτογραφίες που ανάρτησαν ο Χαράλαμπος Βασιλάτος κι ο Γεράσιμος Νεόφυτος και μέσα από τις οποίες το συγκεκριμένο μνημείο της τοπικής μας κληρονομιάς βγήκε από την αφάνεια.
Γράφει η Μαρία Μαρκάτου-Αλυσανδράτου
Να επισημανθεί αρχικά ότι το Υδραγωγείο δεν χτίστηκε επί Αγγλοκρατίας και συγκεκριμένα επί του τοποτηρητή Charles James Napier, καθώς τέτοια πληροφορία δεν μας δίνει κανένας ιστορικός, ερευνητής ή περιηγητής που βρέθηκε στην περιοχή όπως για παράδειγμα ο Γερμανός Γεωγράφος Ιωσήφ Παρτς κατά την πενταετή παραμονή του στο νησί μας (1885-1890). Λογικό, αν σκεφτούμε ότι ο Κούταβος τα χρόνια της Αγγλοκρατίας είναι ένας απέραντος κι επικίνδυνος βάλτος, του οποίου η αποξήρανση επιχειρήθηκε πολλές φορές και μετά την Ένωση μέχρι την υλοποίησή της. Σχετικά με τον Κούταβο και την ιστορία του μπορεί κάποιος να ενημερωθεί στον παρακάτω σύνδεσμο.
Πριν συνεχίσω οφείλω να επισημάνω ότι το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού οδοιπορικού είναι βασισμένο στην ενδελεχή έρευνα του αείμνηστου Αγγελο-Διονύση Δεμπόνου(1922-2021), ο οποίος μέσα από πρωτογενές υλικό κατέγραψε με λεπτομέρειες την απαρχή και την εξέλιξη της ύδρευσης στην πόλη του Αργοστολίου, στα βιβλία του που απαριθμούνται στο τέλος του άρθρου.
Ο δεύτερος τοποτηρητής του νησιού ο Charles James Napier έμεινε εδώ από το 1822 ως το 1830 κι είναι εκείνος που αντιλαμβανόμενος την επικινδυνότητα της κατάστασης αναθέτει στον φίλο και συνεργάτη του μηχανικό John P. Kennedy να εκπονήσει μελέτη για την αποξήρανση του Κουτάβου αλλά αυτό το σχέδιο έμεινε ανεκτέλεστο και φυσικά δεν προέβη σε καμιά κατασκευή υποδομών στην περιοχή.
Άποψη του έλους Κουτάβου το 1903, σε φωτογραφία των Victor Berard και Fred Boissonnas
Ο πρώτος δήμαρχος που συνέλαβε την αρχική ιδέα της κατασκευής Υδραγωγείου ήταν ο Γεράσιμος Παναγή Δρακόπουλος (1883-1887) και (1887-1891) ώστε να αντιμετωπίσει οριστικά και μακροπρόθεσμα το πρόβλημα ύδρευσης του Αργοστολίου.
Σκέφτηκε τότε να χρησιμοποιήσει ανεκμετάλλευτα χρήματα του Λιμενικού Ταμείου και στις 11 Φεβρουαρίου 1887 στέλνει στον τύπο μια ανακοίνωση με αριθμό πρωτοκόλλου 111 ενημερώνοντας τους πολίτες ότι κάλεσε τον επιθεωρητή του μηχανικού τμήματος δημοσίων έργων του υπουργείου Εσωτερικών κ. Σούλη να υποβάλλει μελέτη για την κατασκευή Υδραγωγείου στον Κούταβο όπου εντοπίζονται αρκετές πηγές νερού.
Απόσπασμα από το βιβλίο του Αγγελο-Διονύση Δεμπόνου, Η Γένεση και τα Πάθη μιας Πολιτείας, σελ.36
Τα χρόνια στα οποία αναφερόμαστε το Αργοστόλι είχε μεγάλο πρόβλημα με το νερό, που αντιμετώπιζε μέχρι τότε με αρτεσιανά πηγάδια και στέρνες ενώ ο Κούταβος ως βάλτος κοντά στην πόλη, ταλαιπωρούσε με την ελονοσία τους κατοίκους σε μόνιμη βάση. Η μελέτη αυτή τελικά εγκαταλείπεται ως πολύ δαπανηρή και τον Ιανουάριο του 1889 ο δήμαρχος αναθέτει στο νομομηχανικό Γεωργιάδη να συντάξει νέα έκθεση. Εν τω μεταξύ, οι έρευνες για την αναζήτηση κατάλληλου προς πόσιν νερού έχει αποδώσει καρπούς κι εντός του Κουτάβου ανακαλύπτεται το πολύτιμο για το Αργοστόλι αγαθό.
Αυτό, το οποίο είχε ξεδιψάσει πολλές φορές τον Γερμανό Γεωγράφο Ιωσήφ Παρτς κατά την περιήγηση του στον Κούταβο και τα ερείπια της Αρχαίας Κράνης σε σημείο που αναρωτιόταν γιατί οι κάτοικοι δεν το διοχέτευαν στα σπίτια τους την στιγμή μάλιστα που οι πηγές βρίσκονταν τόσο κοντά στην πόλη.
Τελικά στις 28 Φεβρουαρίου 1890 ο δήμαρχος Δρακόπουλος καταθέτει στο δημοτικό συμβούλιο σχέδιο για την διανομή των υδάτων στο Αργοστόλι.
Άποψη του Κουτάβου προσεισμικά(Κοργιαλένειο Ιστορικό και Λαογραφικο Μουσείο)
Το νερό που αναβλύζει από ρωγμές ασβεστολιθικού πετρώματος βρίσκεται κοντά στο παλιό εκκλησάκι του Αη Γιάννη, είναι επιφανειακό στα 80-100 μέτρα απόσταση από την θάλασσα και 75 εκατοστά από την επιφάνεια της. Η έκθεση ανάλυσής του από το Χημείο του Πανεπιστημίου Αθηνών στις 15 Ιουνίου 1890 μιλάει για διαυγές νερό με καλή γεύση, κατάλληλο προς πόσιν παρότι περιείχε 32 γραμμάρια χλώριο ανά 100 λίτρα και την εποχή εκείνη πόσιμο κρίνεται το νερό που περιέχει μόνο 5.
Η υψηλή επίσης περιεκτικότητα του σε χλωριούχο νάτριο θεωρείται από τους ειδικούς ότι θα ελαττωθεί αισθητά αν διασφαλιστεί η μη διείσδυση του θαλασσινού νερού στην πηγή. Αυτός ίσως είναι ο λόγος ότι πολλοί το θεωρούσαν υφάλμυρο και γλυφό. Σύμφωνα με αυτήν την έκθεση των καθηγητών Α. Χρηστομάνου και Α.Δαμβέργη, το νερό των πηγών του Κουτάβου αποφασίσθηκε επίσημα να διοχετευθεί στην πόλη.
Η έκθεση ανάλυσης του νερού από το βιβλίο του Αγγελο-Διονύση Δεμπόνου, Η Γένεση και τα Πάθη μιας Πολιτείας, σελ.41-42
Στις 24 Ιουνίου 1890, καταφτάνουν στο Αργοστόλι οι επιθεωρητές του μηχανικού Σούλης και Σάουρωτ ώστε να γνωμοδοτήσουν για την κατασκευή του Υδραγωγείου και να επικυρώσουν τον προϋπολογισμό, που εν των μεταξύ έχει συντάξει ο νομομηχανικός κ. Γεωργιάδης. Ο δήμαρχος Γεράσιμος Δρακόπουλος πριν αποχωρήσει οικειοθελώς από την κούρσα των δημοτικών εκλογών τον Ιούλιο του 1891, προλαβαίνει να αγοράσει τα κτήματα στον Κούταβο όπου θα ανεγερθεί το Υδραγωγείο. Προλαβαίνει επίσης να ξεκινήσει τα έργα για το μηχανοστάσιο, το αντλιοστάσιο διαστάσεων 9.50χ6.00 περίπου μέτρα, το λεβητοστάσιο και κάποιους βοηθητικούς χώρους. Θα προμηθευτεί ταυτόχρονα τους πρώτους σωλήνες χυτοσιδήρου από την Λιέγη του Βελγίου, οι οποίοι αρχίζουν να τοποθετούνται στους δρόμους του Αργοστολίου.
Τοποθέτηση σωλήνων ύδρευσης μεταγενέστερη του χρονικού πλαισίου στο οποίο αναφερόμαστε
Τα χρόνια περνούν, οι πηγές καθαρίζονταν τακτικά με σκοπό να περιοριστεί η εισροή θαλασσινού νερού και δυο δήμαρχοι εναλλάσονται μετά τον Δρακόπουλο.
Ο Παναγής Βινιεράτος Κομποθέκρας(1866-1870),(1870-1874),(1881-1883) και (1891-1895) στην τελευταία του θητεία το 1894 παίρνει δάνειο 150.000 δραχμών προς αποπεράτωση του Υδραγωγείου κι ο Σπύρος Ραζής Λουκάτος(1895-1899) και (1899-1903) βάζει στόχο να ηλεκτροφωτίσει το Αργοστόλι και να ολοκληρώσει όλα τα έργα της ύδρευσης.
Ξεκινούν οι εκβραχισμοί στην περιοχή που θα κατασκευαστεί το Υδραγωγείο, στην συνέχεια του μονοπατιού που οδηγούσε στο εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας, η οποία αναφέρεται στο Πρακτικό της Λατινικής Επισκοπής του 1264.
Η Αγία Τριάδα ανήκε σε κλάδο της Βυζαντινής οικογένειας των Φωκά, που φέρεται να εγκαταστάθηκε στο νησί μας τον 12ο αιώνα και σύμφωνα με το Πρακτικό της Λατινικής Επισκοπής, κατέχουν εκείνη την εποχή χωράφια στην περιοχή του Κουτάβου και διάφορες ακόμα εκκλησίες ενώ αναφέρονται συχνά στις συμβολαιογραφικές πράξεις του Ραφαήλ Πινιατώρου, ο οποίος ήταν από τους πρώτους νοτάριους στο Αργοστόλι.
Τα ερείπια της Αγίας Τριάδας στην περιοχή (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Λίγα λεπτά από τον επαρχιακό δρόμο μετά την στροφή της Νερομάνας, πίσω κι επάνω αριστερά στον λοφίσκο ακριβώς από το νυν υδραγωγείο και μετά την ερειπωμένη από τότε Αγία Τριάδα, κατασκευάζεται η δεξαμενή.
Τα ερείπια του παλιού Υδραγωγείου, Αύγουστος 2026 (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Για τα δεδομένα της εποχής θεωρήθηκε τεράστια, αποτελούμενη από δυο χώρους 800 κυβικών μέτρων. Μετά από εκβραχισμούς, οι τεχνίτες Πέτρος Σάρλος Ζαχαράτος, Γεράσιμος Σβορώνος Τσιγάντες, Σαράντης Αυγουστάτος και Γρηγόριος Τσιγάντες ανύψωσαν την δεξαμενή με σταυρολίθους, 30 μέτρα τον πυθμένα της επάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, συνολικού ύψους 8 μέτρων κι ωφέλιμου 4 μέτρων, όπως μας ενημερώνει ο Αγγελο-Διονύσης Δεμπόνος.
Οι δυο αίθουσες του Υδραγωγείου,αριστερά και δεξιά του διαδρόμου(φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Στον χώρο που γίνονται τα έργα για την ύδρευση η περιοχή εξακολουθεί να είναι βάλτος παρά τις κατά καιρούς παρεμβάσεις για αποξήρανση κι όλοι όσοι εργάστηκαν για την δεξαμενή αρρώστησαν στην συνέχεια από ελονοσία, όπως πληροφορούμαστε από την ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ φ.7 16/11/1900.
Το 1896 έρχεται στο νησί ο μηχανικός Π.Πρωτοπαπαδάκης προσκαλεσμένος του Μαρίνου Κοργιαλένιου για να ερευνήσει και να καταθέσει μια νέα μελέτη για την αποξήρανση. Στην δυσμενή έκθεση που καταθέτει προτείνει απερίφραστα τα έργα να σταματήσουν κι η δεξαμενή να κατασκευαστεί σε άλλο μέρος.
Tα κυκλικά ανοίγματα του Υδραγωγείου(φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Να θυμίσουμε εδώ, ότι ο Πρωτοπαπαδάκης ήταν ο άνθρωπος που εργάστηκε ως Διευθυντής των Έργων Τομής του Ισθμού της Κορίνθου το 1882 αλλά έγινε γνωστός περισσότερο για την πολιτική του σταδιοδρομία. Ως πρωθυπουργός στη συμμαχική κυβέρνηση Γούναρη-Στράτου το 1922, μετά την Μικρασιατική καταστροφή καταδικάστηκε σε θάνατο για εχάτη προδοσία και τουφεκίστηκε στο Γουδί στις 15 Νοεμβρίου 1922 μαζί με τους συνεργάτες του.
Η εισήγηση του Πρωτοπαπαδάκη δεν γίνεται δεκτή και τα έργα ολοκληρώνονται όσον αφορά την κτιριακή υποδομή. Τελείωσε το μηχανοστάσιο, μπήκαν οι σωληνώσεις που ξεκινούσαν από την δεξαμενή και διέσχιζαν την παραλία και φυσικά ολοκληρώθηκε η δεξαμενή, η οποία κατασκευάστηκε εσωτερικά από λαξευμένης πέτρας τοίχους και καμάρες για να μοιράζεται το βάρος κι η καταπόνηση του οικοδομήματος από την πίεση του νερού κι η κατασκευή να αντέχει πολύ περισσότερο.
Εσωτερική άποψη του Υδραγωγείου (φωτογραφία Γεράσιμου Νεόφυτου)
Στο επάνω μέρος δημιουργούνται κυκλικά ανοίγματα με λαξευμένους γωνιόλιθους για την αποσυμπίεση και τον εξαερισμό της δεξαμενής και τοποθετούνται περίτεχνα διακοσμητικά φουρούσια, εκ των οποίων κάποια είναι διασκορπισμένα στην περιοχή, άλλα φαίνεται ότι έχουν αφαιρεθεί προσεκτικά και κλαπεί και κάποια εξακολουθούν σε πείσμα των καιρών να επιτελούν τον σκοπό τους και να κοσμούν το Υδραγωγείο.
Τα διασκορπισμένα φουρούσια και τα ανοίγματα στο ψηλότερο σημείο του Υδραγωγείου, σε φωτογραφίες των Γερασίμου Νεόφυτου και Χαράλαμπου Βασιλάτου
Το 1899, στο μηχανουργείο Βασιλειάδη στον Πειραιά παραγγέλνονται κι οι ανυψωτικές μηχανές του Υδραγωγείου έναντι 59.700 δραχμών και τον Ιούνιο του 1900, ο δήμαρχος Σπύρος Ραζής Λουκάτος είναι έτοιμος να τις τοποθετήσει όταν η αντιπολίτευση του δήμου φέρνει πάλι στο προσκήνιο την ακαταλληλότητα του χώρου της δεξαμενής όσον αφορά την στατικότητά της, την απόσταση από την πόλη και το νοσογόνο περιβάλλον του Κουτάβου.
Αυτό για την αντοχή της ήταν το μόνο που αποδείχτηκε σε βάθος χρόνου ότι δεν ευσταθούσε καθώς 30 σχεδόν χρόνια μετά την κατασκευή της δεξαμενής και συγκεκριμένα στις 20 Ιουνίου 1927, οι μηχανικοί Χ. Γούναρης και Α. Γεωργαλάς στην έκθεση τους προς το δημοτικό συμβούλιο για την βελτίωση της ύδρευσης του Αργοστολίου χαρακτηρίζουν την δεξαμενή ‘’τεχνικώς κατασκευασμένη άρτια κι οικοδομημένην με περισσή επιμέλεια’’.
Λεπτομέρεια του άνω τμήματος του Υδραγωγείου (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Οι μηχανές μετά από πολλές καθυστερήσεις τοποθετούνται τελικά από τον Γεράσιμο Βουτσινά κι Ευάγγελο Κοντομίχαλο έναντι επιπλέον κόστους 300 δραχμών, στις 6 Μαϊου 1901. Την ίδια χρονική περίοδο φτιάχνεται επίσης η καμινάδα και διορίζεται φύλακας αλλά η καπνοδόχος παρουσιάζει πρόβλημα κατά την δοκιμή και δεν τραβάει καθώς είναι μακριά από το μηχανοστάσιο.
Παραγγέλνονται τότε νέα ανταλλακτικά, ξεκινάει καινούριος κύκλος εργασιών κι ο δήμος παραγγέλνει επίσης 12 μαντεμένιες κρήνες για να μπούν σε κεντρικά σημεία της πόλης μόλις το νερό τρέξει στους σωλήνες.
Απομεινάρια του Υδραγωγείου εσωτερικά (φωτογραφία Γερασίμου Νεόφυτου)
Περνάει ένας ακόμα χρόνος με δοκιμές και διορθώσεις στο σύστημα και το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου 1902, ξεκινάει η λειτουργία του Υδραγωγείου με αποτέλεσμα το νερό να φτάσει επιτέλους στο Αργοστόλι και συγκεκριμένα στo κάτω τμήμα του. Στις Απανώστρατες δεν υπήρχε η δυνατότητα να ανέβει λόγω του χαμηλού υψόμετρου της δεξαμενής και του μη υπολογισμού του λεγόμενου πιεζομετρικού φορτίου.
Ταυτόχρονα διορίζεται ο πρώτος διευθυντής του Υδραγωγείου, ο Σπυρίδων Χαλικιάς με μισθό 275 δραχμές το μήνα.
Εσωτερική άποψη του Υδραγωγείου με τις τοξοειδείς καμάρες (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Επί δημαρχίας Σπύρου Κοσμετάτου Φωκά(1903-1907) και (1907-1914) το νερό στην δεξαμενή ανανεώνεται τρεις φορές την εβδομάδα κι αδειάζει τελείως κάθε δέκα ημέρες για την αποφυγή μολύνσεως.
Τοποθετούνται οι τέσσερις κρήνες δωρεάς του διακεκριµένου οινοπαραγωγού και µεγαλοεξαγωγέα σταφίδας Ερνέστου Τουλ (O’ Toole) και το 1906 υπογράφεται σύμβαση με την Ηλεκτρική Εταιρεία ώστε να αναλάβει εργολαβικά την άντληση του νερού.
Κατασκευάζεται τότε ένας μικρός χώρος δίπλα στο Υδραγωγείο για να μπει το υδρόμετρο με το οποίο θα χρεώνεται ο δήμος.
Τα δυο διαφορετικά σχέδια των κρηνών, του διακεκριμένου γλύπτη Γεωργίου Μπονάνου, που κόσμησαν το προσεισμικό Αργοστόλι
Το 1911 ο δήμαρχος Κοσμετάτος αποφασίζει να κατασκευάσει νέα δεξαμενή στη θέση Πατέρνα στο Αργοστόλι και σε ιδιόκτητο οικόπεδο του δήμου, ώστε να βοηθηθεί το Υδραγωγείο στον Κούταβο και να μπορέσει το νερό να φτάσει και στις Απανώστρατες.Τον Νοέμβριο του 1912 ξεκινάει κι η κατασκευή δρόμου από τα Λυκιαρδοπουλάτα προς Κούταβο με επίχωση της ακτής ώστε σταδιακά να δημιουργηθεί αμαξιτή οδός μέχρι την αρχή της γέφυρας όπου το βυρσοδεψείο των αδελφών Στίβα.
Το έργο ξεκινάει με την μεταφορά μπαζών και χώματος ώστε να δημιουργηθεί επίχωση επάνω στην οποία θα πατήσουν τα συνεργεία αλλά προχωράει με πολύ αργούς ρυθμούς κι όπως θα δούμε στην συνέχεια ο δρόμος ολοκληρώθηκε τελικά 19 χρόνια αργότερα κι είναι αυτός που σήμερα ονομάζουμε ο γύρος του Κουτάβου.
Τα περίτεχνα κυκλικά ανοίγματα με τα διακοσμητικά φουρούσια(φωτογραφία Γερασίμου Νεόφυτου)
Μέσα στο 1913 μπαίνουν τα πρώτα υδρόμετρα αλλά όχι σε όλες τις κατοικίες και το νερό παρέχεται για συγκεκριμένες ώρες κι όχι όλο το 24ωρο. Τρία χρόνια μετά και συγκεκριμένα το 1916, αποφασίζεται να κτιστεί δεύτερο υδραγωγείο στα Λυκιαρδοπουλάτα, που εν τω μεταξύ έχει βρεθεί νερό εξαιρετικής ποιότητας, το γνωστό σε όλους προσεισμικά, νερό της Σισιώτισσας. Τα χρόνια περνούν και φτάνοντας το 1920 η δεξαμενή του Υδραγωγείου και γενικά το σύστημα ύδρευσης δημιουργεί πολλά προβλήματα αφού μετά την πάροδο εικοσαετίας θεωρείται απηρχαιωμένο.
Γωνιακή άποψη του Υδραγωγείου (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Στις 10 Σεπτεμβρίου 1920 φτάνει στο Αργοστόλι η πετρελαιομηχανή που θα ανυψώνει το νερό 90 κ.μ την ώρα αλλά το νερό διαρρέει αφού η δεξαμενή έχει παρουσιάσει ρωγμές κι έχει να καθαριστεί από την εποχή του Κοσμετάτου, όπως μας πληροφορεί η εφημερίδα Τελώνιο φ.350 12/12/1925.Ίσως αυτή την εποχή να έγινε η προσθήκη τσιμέντου, που φαίνεται σε κάποια σημεία του Υδραγωγείου για να στεγανοποιηθεί η δεξαμενή και χαράκτηκε σε τοίχο του ημερομηνία που πιθανόν αναγράφει 1920 καθώς είναι δυσδιάκριτη.
Επάνω από τα αρχικά η σχετική ημερομηνία(φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Επί δημαρχίας Βασιλείου Βανδώρου (1925-1929) καλούνται πάλι στο Αργοστόλι οι υδρολόγοι μηχανικοί Χ. Γούναρης και Α.Γεωργαλάς να καταθέσουν τις προτάσεις τους για την βελτίωση της ύδρευσης στην πόλη. Στις 20 Ιουνίου 1927 την ώρα που οι δεξαμενές τρέχουν και δεν επισκευάζονται, μέσα 44 σελίδες προτείνουν ένα σύνολο έργων κόστους 4 εκατομμυρίων.
Απόσπασμα από την έκθεση Γούναρη-Γεωργαλά που βρίσκεται στο βιβλίο του Αγγελο-Διονύση Δεμπόνου, Η Γένεση και τα Πάθη μιας Πολιτείας, σελ.106
Αναφέρονται σε νέα μηχανοστάσια, αγωγούς, μηχανές και δίκτυο διανομής τονίζοντας πως τα αρτεσιανά δεν επαρκούν για την υδροδότηση της πόλης και το βάρος πρέπει να πέσει στον Κούταβο. Πρόκειται για την μελέτη, που κάνει ιδιαίτερη μνεία στην πολύ καλή κατασκευή του Υδραγωγείου όπως είδαμε παραπάνω.
Κι άλλη εξωτερική άποψη του Υδραγωγείου (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Την ίδια χρονιά, ο πλοίαρχος ενός γερμανικού πλοίου που βρίσκεται το λιμάνι, προτείνει να διαθέσει τον εξοπλισμό και τα συνεργεία του πληρώματος για να επισκευάσει την δεξαμενή αλλά δεν υπάρχουν πληροφορίες για το αν αυτό έγινε αποδεκτό. Κάποια στιγμή τα έργα χρηματοδοτούνται από το Βαλλιάνειο Κληροδότημα που κάποτε αποχωρεί και την θέση του στην χρηματοδότηση παίρνει το Κοργιαλένειο Κληροδότημα. Ωστόσο, τα απαιτούμενα έργα στο Υδραγωγείο δεν εκτελούνται, έχουν ήδη περάσει κοντά 30 χρόνια από την κατασκευή του και το σύστημα δημιουργεί συνεχώς προβλήματα στην υδροδότηση.
Άποψη του εξωτερικού τοίχου του Υδραγωγείου (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Το 1929 γίνονται κάποια έργα βάσει της μελέτης των Γούναρη-Γεωργαλά όσον αφορά τα αρτεσιανά στα Λικιαρδοπουλάτα αλλά τα υπόλοιπα στον Κούταβο δεν ολοκληρώνονται. Επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Γεράκη(1929-1934),(1934-1942) και (1945-1946) οι μικροεπισκευές δεν έχουν λύσει το πρόβλημα, το υδρόμετρο που είχε τοποθετηθεί έχει καταστραφεί και δεν δίνει πληροφορίες για το παρεχόμενο νερό, η δεξαμενή τρέχει και κάποια χρονική στιγμή εγκαταλείπεται έτσι ώστε η υδροδότηση γινόταν απευθείας από τον καταθλιπτικό αγωγό.
Εσωτερικά άποψη του Υδραγωγείου(φωτογραφία Γερασίμου Νεόφυτου)
Εν τω μεταξύ χρόνια τώρα την ανύψωση του νερού στην δεξαμενή μετά την Ηλεκτρική Εταιρεία έχουν κατά καιρούς αναλάβει διάφοροι εργολάβοι κι ένας από αυτούς ο Νικόλαος Ζαχαρίου καταθέτει στις 10 Σεπτεμβρίου 1929 μια έκθεση στον δήμαρχο όπου δίνει ξεκάθαρα την εικόνα της κατάστασης στο Υδραγωγείο και μιλάει για ετοιμόρροπα κτίρια, άχρηστες δεξαμενές και κατεστραμμένα υπόγεια του μηχανοστασίου.
Απόσπασμα από την έκθεση του Ζαχαρίου, που βρήκαμε στο βιβλίο του Αγγελο-Διονύση Δεμπόνου, Η Γένεση και τα Πάθη μιας Πολιτείας, σελ.120
Η έκθεση ταράζει τα νερά στο δημοτικό συμβούλιο κι ο δήμαρχος Κωνσταντίνος Γεράκης επιχειρεί να έρθει σε συνεννόηση με την Διαχειριστική Επιτροπή του Κοργιαλένειου Κληροδοτήματος ώστε το τελευταίο να συνεχίσει την χρηματοδότηση. Κάπου όμως μέσα στο 1932 επέρχεται οριστική ρήξη μεταξύ τους καθώς ο δήμαρχος επιμένει να έχει τον πρώτο λόγο στα εκτελούμενα έργα, πράγμα που απορρίπτει το Κληροδότημα αφού δεσμεύεται από την διαθήκη του Μαρίνου Κοργιαλένιου.
Όσο όμως κρατάει η διαμάχη σπάει ο υδραγωγός σωλήνας και το Αργοστόλι μένει χωρίς νερό για πέντε ημέρες. Ταυτόχρονα, όλα αυτά τα χρόνια το ενδιαφέρον στρέφεται πάντα προς τα αρτεσιανά των Λικιαρδοπουλάτων και του νερού της Σισιώτισσας που κάποιοι θεωρούν ότι μπορεί να τροφοδοτεί επαρκώς το Αργοστόλι, εγκαταλείποντας συνεχώς τις εγκαταστάσεις στον Κούταβο.
Τα Λυκιαρδοπουλάτα με τη λιμνούλα και το συντριβάνι αριστερά, την δεκαετία 1920(αρχείο Γ.Λαμπίρη)
Ευτυχώς που στις 12 Αυγούστου 1931 είχε δημοπρατηθεί η συνέχεια του περιφερειακού δρόμου Κουτάβου στον εργολάβο Ευάγγελο Μοντεσάντο αντί 450.000 δραχμών, που προχώρησε από το Υδραγωγείο μέχρι την γέφυρα.
Η κατασκευή του ξεκίνησε τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου και χρηματοδοτήθηκε από τους τόκους του Κοργιαλένειου Κληροδοτήματος. Πέρασε από το εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων και τους Μύλους φτάνοντας πολύ γρήγορα κι εύκολα στην είσοδο της γέφυρας όπου ένα χρόνο πριν είχε επιχωματωθεί το τμήμα απέναντι από το βυρσοδεψείο των αδελφών Στίβα.
Σε πρώτο πλάνο ο φρεσκοανοιγμένος περιφερειακός δρόμος Κουτάβου κι οι Μύλοι επάνω από την Λιμνοθάλασσα(Κοργιαλένειο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο)
Την ίδια εποχή η Φιλοδασική Ένωση, που ιδρύθηκε για να βοηθήσει στις προσπάθειες αποξήρανσης του Κουτάβου, ξεκίνησε να δενδροφυτεύει την ανατολική πλαγιά αλλά οι οικονομικές της δυνατότητες είναι περιορισμένες κι έτσι μέχρι το 1935 έχει καταφέρει να δενδροφυτεύσει ένα τμήμα ως τα όρια του Υδραγωγείου.
Άποψη της πρώτης επικλινούς δενδροφυτευμένης περιοχής
Αρχίζουν στην συνέχεια πάλι έργα και συμβάσεις επί συμβάσεων χωρίς να έχει εξασφαλιστεί ότι η ποσότητα των αρτεσιανών είναι ικανή να καλύψει τις ανάγκες της πόλης και χωρίς κανείς να εξασφαλίσει την συμπληρωματική κι απαιτούμενη ποσότητα από τις πηγές του Κουτάβου. Μοιραία η πόλη φτάνει σε σημείο λειψυδρίας και τότε μόνο ξαναθυμούνται το Υδραγωγείο και τον παραμελημένο Κούταβο. Επί της δεύτερης θητείας Γεράκη τερματίζεται οριστικά η προοπτική των Λικιαρδοπουλάτων και οι πηγές στον Κούταβο γίνονται πάλι ο βασικός υδροδότης του Αργοστολίου.
Τον Δεκέμβριο του 1938 και τον Φεβρουάριο του 1939 προκηρύσσεται δημοπρασία για την απολύμανση του νερού με προμήθεια μηχανημάτων χλωριώσεως κι αμμωνιώσεως αλλά πολύ σύντομα ο πόλεμος κι η κατοχή θα καταστρέψουν δίκτυα, σωληνώσεις και γενικά όσες προσπάθειες είχαν προηγηθεί για την ασφαλή κι επαρκή ύδρευση του Αργοστολίου.
Άποψη της νότιας ακτογραμμής του Κουτάβου με το πετρόκτιστο Υδραγωγείο να διακρίνεται αμυδρά αριστερά επάνω(Κοργιαλένειο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο)
Μερικά χρόνια αργότερα, οι καταστρεπτικοί σεισμοί του 1953 δίνουν το τελειωτικό χτύπημα στο δίκτυο ύδρευσης και μετά τους σεισμούς αυτό φτιάχνεται με νέες εγκαταστάσεις, μηχανήματα, αγωγούς και κτίρια. Το παλιό Υδραγωγείο όμως άντεξε την εγκατάλειψη και τις σεισμικές δονήσεις στην συνέχεια για να επιβεβαιώσει έτσι τους μηχανικούς Γούναρη και Γεωργαλά, οι οποίοι όπως προαναφέραμε μιλούσαν το 1927 για ένα αρίστης κατασκευής οικοδόμημα παρότι τότε είχαν ήδη περάσει 30 χρόνια από την λειτουργία του.
Λεπτομέρεια του Υδραγωγείου (φωτογραφία Γερασίμου Νεόφυτου)
Μετασεισμικά η πόλη ξανακτίζεται και μαζί της όλες οι βασικές υποδομές, έτσι το 1957 εκετελείται το νέο υδρευτικό σύστημα βασισμένο στην μελέτη του Υγειονολόγου Μηχανικού Γρηγορίου Π. Μαρκαντωνάτου. Το Αργοστόλι αριθμεί τότε περί τις 5.000 κατοίκους και συνεχίζει να υδρεύεται από τις πηγές του Κουτάβου όπως άλλωστε και σήμερα. Παρότι οι ιστορικές διαδρομές μας σταματούν με τους σεισμούς, ενδιαφέρον έχει η αναφορά του Μαρκαντωνάτου στο παλιό πετρόκτιστο Υδραγωγείο, το οποίο όπως αναφέρει, έπαθε ζημιές αλλά δεν κατέπεσε με αποτέλεσμα να λειτουργεί τότε ο ένας του θάλαμος καλυμένος προχείρως με ξύλινη στέγη και λαμαρίνες.
Λίγο αργότερα κατασκευάζεται το νέο υδραγωγείο στην θέση που το ξέρουμε όλοι σήμερα και το παλιό αφού επιτέλεσε τον σκοπό για τον οποίον φτιάχτηκε, το σκέπασε η λήθη.
Κι άλλη εξωτερική άποψη του Υδραγωγείου (φωτογραφία Χαράλαμπου Βασιλάτου)
Αύγουστος του 2026 σήμερα και χάρη στην ευαισθησία φυσιολατρών οι οποίοι επιμένουν να αναδεικνύουν τις ομορφιές και τα μνημεία του τόπου μας που συναντούν στο πέρασμά τους, το παλιό Υδραγωγείο βγήκε από την αφάνεια και προκάλεσε ανάμικτα συναισθήματα στους Αργοστολιώτες, οι περισσότεροι εκ των οποίων δεν γνώριζαν την ύπαρξή του.
Άποψη του Υδραγωγείου από τον Dean Elkome, οποίος μετά από την δημοσιοποίηση του άρθρου το επισκέφτηκε στον Κούταβο
Ένα τέτοιο οικοδομικό κομψοτέχνημα αποδεικνύει πως κάποιες κατασκευές αντέχουν στο χρόνο, την φθορά και την ερήμωση κι έχουν πολλά να διδάξουν και να αφηγηθούν αν σκύψει κάποιος προσεκτικά κι αφουγκραστεί την ιστορία τους. Έτσι και το πετρόκτιστο Υδραγωγείο επάνω στο λόφο, 126 χρόνια από την λειτουργία του, θυμίζει σε όλους μας ότι ήταν κάποτε η βασική πηγή ζωής για το Αργοστόλι κι αν μπορούσε να μας μιλήσει σίγουρα θα παραπονιόταν για την αδιαφορία μας να το συντηρήσουμε και να το αναδείξουμε ως κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Πηγές:
- Αγγελο-Διονύσης Δεμπόνος: -Η Γένεση και τα Πάθη μιας Πολιτείας, το Αργοστόλι αγωνίζεται, Αργοστόλι 1981
–Το χρονικό του σεισμού, Αργοστόλι 1976
–Κούταβος το χρονικό ενός βάλτου, Αργοστόλι 1999
2. Γούναρη-Γεωργαλά: Τεχνική Έκθεσις Έργων Υδρεύσεως πόλης Αργοστολίου, Εν Αθήναις 1927
3. Κοργιαλένειος Μαρίνος: Αντίγραφο Διαθήκης του, εκδοθείσας στο Λονδίνο το 1913
4. Λογοδοσία πεπραγμένων του δήμου Αργοστολίου κατά την δημοτική περίοδον από 1η Δεκεμβρίου 1925- 31 Αυγούστου 1929 υπό Βασιλείου Γ. Βανδώρου τέως δημάρχου
5. Λογοδοσία του δημάρχου Κρανίων Γ.Π Δρακόπουλου προς τους συνδημότας, Κεφαλληνία 1887
6. Λογοδοσία δημάρχου Σπύρου Γερ. Φ. Κοσμετάτου κατά την πρώτη δημαρχίαν του(1904-1907)
7. Μαρκάτου Δώρα: Διδακτορική Διατριβή Ο γλύπτης Γεώργιος Μπονάνος, Η ζωή και το έργο του
8. Μοσχόπουλος Γεώργιος: Ιστορία της Κεφαλονιάς Τόμος Β’, εκδ. Κέφαλος Αργοστόλι 1988
9. Πάρτς Ιωσήφ(Partsch): Κεφαλληνία και Ιθάκη-Γεωγραφική Μονογραφία 1892, Αναστατικές Εκδόσεις Δ.Καραβία Αθήνα 1982
10.Πρωτοπρεσβύτερος Δρ Ιωάννης Μεσολωράς: Το μετόχι της μονής Αγίου Γερασίμου στον Κούταβο, πληροφορίες από ανέκδοτες πηγές, Κεφαλληνιακά Χρονικά τόμος 21, Αργοστόλι 2021
11. Τσιτσέλης Ηλίας: Κεφαλληνιακά Σύμμικτα, τόμος Β΄, Αθήνα 1960
12. Charles James Napier: The Colonies treating of their value generally–of the Ionian Islands in particular … Strictures on the administration of Sir Frederick Adam, London 1833
13. ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ:
Εμπρός 1891
Εφημερίς Αργοστολίου 1900
Ζιζάνιον 1899,1906,1908
Τελώνιο 1925