Από το αρχείο του KefaloniaPress – με αφορμή τη σημερινή επέτειο
Υπάρχουν επέτειοι που δεν χωρούν σε τυπικές αναφορές. Υπάρχουν ημερομηνίες που επιστρέφουν όχι μόνο μέσα από τα βιβλία της Ιστορίας, αλλά μέσα από τις μνήμες των ανθρώπων. Σήμερα, 59 χρόνια μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, αναδημοσιεύουμε από το αρχείο του KefaloniaPress μια αληθινή μαρτυρία από το Θιάκι, γιατί η δικτατορία δεν έμεινε έξω από τα νησιά μας. Μπήκε σε σπίτια, σε οικογένειες, σε παιδικές ψυχές.
Το κείμενο του Χρήστου Σκληρού, που είχε δημοσιευθεί στο KefaloniaPress το 2019, δεν είναι μια αφηρημένη ιστορική αναφορά. Είναι μια προσωπική μνήμη. Μια ιστορία γραμμένη από τη σκοπιά ενός παιδιού, που ξύπνησε μέσα στη νύχτα και είδε δύο χωροφύλακες να μπαίνουν στο σπίτι του για να πάρουν τον πατέρα του. Η εικόνα εκείνης της στιγμής —η αγωνία της μητέρας, η βουβή ένταση, ο φόβος που γέμισε το δωμάτιο— έμεινε ανεξίτηλη.
Γι’ αυτό και τέτοια κείμενα δεν ανήκουν στο χθες. Ανήκουν στη δημόσια μνήμη. Γιατί μας θυμίζουν ότι η δημοκρατία δεν χάθηκε κάποτε μόνο στα κέντρα εξουσίας. Χάθηκε και στις μικρές καθημερινές ζωές, εκεί όπου ο φόβος μπήκε χωρίς προειδοποίηση και έμεινε για χρόνια. Και γι’ αυτό έχει σημασία να ξαναδιαβάζονται τέτοιες μαρτυρίες, όχι ως επετειακή υποχρέωση, αλλά ως πράξη μνήμης.
Σήμερα, λοιπόν, δεν ανασύρουμε από το αρχείο ένα απλό παλιό κείμενο. Ανασύρουμε μια φωνή. Μια φωνή από το Θιάκι που μας θυμίζει ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους πρωταγωνιστές της. Γράφεται και από τα σπίτια που σκοτείνιασαν ξαφνικά. Από τα παιδιά που δεν κατάλαβαν αμέσως τι συνέβαινε, αλλά δεν το ξέχασαν ποτέ. Από τους ανθρώπους που έζησαν τον φόβο και τον κουβάλησαν μέσα τους για χρόνια.
Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο του Χρήστου Σκληρού, όπως είχε δημοσιευθεί στο KefaloniaPress το 2019.
Είχε γράψει:
21 η ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1967
Πέμπτη βράδυ 20 Απριλίου 1967. Η μάνα μας από το χωράφι κουρασμένη προσπαθεί να <<μαζέψει>> το φτωχικό μας σπίτι, να φροντίσει τον δίχρονο Γιαννάκη μας ,και να μαγειρέψει ότι υπάρχει. Ο πατέρας μας με το κάρο του γυρίζει στο σπίτι ενωρίτερα από τη συνηθισμένη του ώρα, κατάκοπος κι αυτός και το άλογό του ,ο Μπέμπης.
Το σπίτι μας μικρό, ένας χώρος για κουζίνα και ένας για τον ύπνο. Χρόνια δύσκολα μα εμείς γευόμασταν τις χαρές της παρέας, του σχολείου, της γειτονιάς και τη θαλπωρή της οικογένειας. Σχολείο πρωί και απόγευμα ,πετροπόλεμος ,μπάμ-μπάμ και κυνηγητό εκεί που σήμερα είναι η <<πολυκατοικία>> του Σταθάτου, μπάλα στο γηπεδάκι στο Λαγκάδι κάτω από το Γαρδελάκι. Φτώχεια έως πολλή φτώχεια μα οι πολλές παιδικές φωνές χρωμάτιζαν τη ζωή της γειτονιάς με τα χρώματα της αισιοδοξίας.
Ο πατέρας μας με τον Νίκο μας συγύρισαν τον Μπέμπη μας και καθίσαμε για φαγητό. Σχεδόν ψιθυριστά μας είπε πως απόψε θα κοιμηθεί στη κουζίνα και όχι μαζί μας. Μου φάνηκε παράξενο αλλά δεν ρώτησα γιατί. Στη παιδική μου ψυχή κάτι σκιρτούσε μα δε μπορούσα να καταλάβω αυτό που θα ακολουθούσε. Η μάνα μας έβαλε στο <<υπνοδωμάτιο>> να διαβάσουμε και να κοιμηθούμε.
Αργά τη νύχτα χτύπησε η πόρτα του σπιτιού μας. Ξύπνησα και ακούω <<Σπύρο πάμε>>. <<Είμαι έτοιμος παιδιά>> ακούω τη φωνή του πατέρα μας. Δυο χωροφύλακες ,ο Βασίλης και ο Σπύρος ήταν στην εξώπορτα! Το κλάμα μου βουβό και παρηγοριά η αγκαλιά της μάνας.
Δεν θα αναφέρω λεπτομέρειες για όσα ακολούθησαν τα επόμενα επτά χρόνια. Δεν θα σταθώ στο πως επηρέασαν τη ζωή μου, τη ψυχή μου και τις απόψεις μου για τη πολιτική όλα αυτά που βίωσα στη παιδική μου ηλικία. Θα αναφέρω μόνο θέσεις του για τη ζωή και τη πολιτική που μας κληροδότησε ο πατέρας μας ως απαύγασμα της πολυτάραχης ζωής του:
-Το καλύτερο πολίτευμα είναι η Δημοκρατία, αυτή η Αστική δημοκρατία με τα ελαττώματά της και τις αδυναμίες της.
-Ο Εμφύλιος πόλεμος είναι ο φρικτότερος των πολέμων.
-Μη διακρίνετε ποτέ τους ανθρώπους ανάλογα με το τι κόμμα ακολουθούν, ποιόν Θεό πιστεύουν ή πόσα χρήματα έχουν. Καλοί και κακοί άνθρωποι υπάρχουν παντού και δεν φορούν ταμπέλα.
-Να φροντίζετε να είσαστε χρήσιμοι στη κοινωνία.
Με αφορμή τη σημερινή μέρα μου ήρθαν στη μνήμη όλα αυτά. Πέρασαν πολλές δεκαετίες για να κατασιγάσουν τα πάθη του εμφυλίου πολέμου. Κάθε προσπάθεια να αναστηθούν η φρασεολογία και οι εκατέρωθεν εμμονές του, είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Γιατί αν δεν αποτύχει, το τίμημα για τη κοινωνία θα είναι οδυνηρό.
Χρήστος Σκληρός
Από το αρχείο του KefaloniaPress – Πρώτη δημοσίευση: 21/04/2019
Φωτογραφία: O Χρήστος Σκληρός με τον πατέρα του