Κάθε χρόνο, λίγο πριν μπει για τα καλά το καλοκαίρι, η Κεφαλονιά κοιτάζει με μεγαλύτερη ανησυχία τους λόγγους, τα πεύκα, τα ξερά χόρτα, τους αγροτικούς δρόμους και τις αυλές που γεμίζουν εύφλεκτη ύλη. Και κάθε χρόνο επανέρχεται το ίδιο ερώτημα: μπορεί ένα σπίτι να προστατευθεί ουσιαστικά όταν η φωτιά φτάσει κοντά του; Η απάντηση δεν είναι θεωρητική. Υπάρχουν παραδείγματα από το εξωτερικό που δείχνουν ότι η ανθεκτικότητα μιας κατοικίας δεν είναι θέμα τύχης, αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών, σωστής πρόληψης και προετοιμασίας.
Ένα από αυτά τα παραδείγματα ήταν το γνωστό πλέον «σπίτι που δεν κάηκε» στη Χαβάη, θέμα που είχε απασχολήσει έντονα τη διεθνή ειδησεογραφία και είχε παρουσιαστεί και στο KefaloniaPress στα τέλη του 2023. Η εικόνα ενός σπιτιού που παρέμεινε όρθιο, όταν γύρω του όλα είχαν καταστραφεί, δεν είχε τότε αξία μόνο ως εντυπωσιακή φωτογραφία. Είχε κυρίως αξία ως μάθημα πρόληψης.
Το παλιό εκείνο ρεπορτάζ εξηγούσε ότι το συγκεκριμένο σπίτι είχε αποκτήσει χαρακτηριστικά που αύξαναν σημαντικά την αντοχή του στη φωτιά: μη εύφλεκτη στέγη, προσεγμένο σχεδιασμό στον περιβάλλοντα χώρο και περιορισμό της καύσιμης ύλης πολύ κοντά στην κατοικία. Το ίδιο κείμενο αναφερόταν επίσης σε πρακτικές που εφαρμόζονται στην Καλιφόρνια, όπως η δημιουργία της λεγόμενης «Ζώνης 0» – δηλαδή μιας άμεσης περιμέτρου γύρω από το σπίτι όπου απομακρύνονται ή περιορίζονται δραστικά όλα τα εύφλεκτα υλικά. Πρόκειται για μια λογική που βασίζεται σε απλές αλλά κρίσιμες παρατηρήσεις: πολλές κατοικίες δεν χάνονται επειδή τις «καταπίνει» άμεσα το μέτωπο, αλλά επειδή ανάβουν από κάρβουνα, σπίθες και φλόγες που βρίσκουν πρόσφορο υλικό στις στέγες, στις αυλές, στις ξύλινες κατασκευές και στη βλάστηση που ακουμπά σχεδόν στους τοίχους.
Για την Κεφαλονιά, το θέμα αυτό δεν είναι καθόλου θεωρητικό. Το νησί μπαίνει κάθε χρόνο στην αντιπυρική περίοδο με γνωστές αδυναμίες: δύσβατες περιοχές, αγροτικά και ημιορεινά σπίτια μέσα ή δίπλα σε βλάστηση, οικισμούς με περιορισμένη πρόσβαση, εγκαταλειμμένα οικόπεδα, καλαμιές, αυλές με ξύλα, παλιά υλικά και απεριποίητες περιφράξεις. Σε τέτοιες συνθήκες, η προστασία μιας κατοικίας δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο γρήγορα θα φτάσει ένα πυροσβεστικό όχημα. Εξαρτάται και από το πόσο έτοιμο είναι το ίδιο το σπίτι να αντισταθεί στα πρώτα κρίσιμα λεπτά.
Αυτό είναι ίσως και το πιο χρήσιμο μήνυμα για τους κατοίκους του νησιού: η αντιπυρική προστασία δεν αρχίζει όταν φανούν οι πρώτοι καπνοί στον ορίζοντα. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, με μικρές παρεμβάσεις που συχνά φαίνονται ασήμαντες, αλλά μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για ένα σπίτι στην Κεφαλονιά;
- Καθαρισμός ξερών χόρτων, φύλλων και υπολειμμάτων βλάστησης γύρω από το σπίτι.
- Απομάκρυνση εύφλεκτων αντικειμένων από την άμεση περίμετρο της κατοικίας.
- Έλεγχος σε στέγες, υδρορροές και γωνίες όπου μπορούν να συσσωρευτούν ξερά υλικά.
- Προσοχή σε ξύλινες κατασκευές, πέργκολες, αποθήκες και φράχτες που εφάπτονται στο κτίριο.
- Συντήρηση προσβάσεων ώστε να υπάρχει δυνατότητα γρήγορης επέμβασης αν χρειαστεί.
- Σαφής μέριμνα για οικόπεδα και αυλές που μένουν ακαθάριστα για μεγάλο διάστημα.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο από τη διεθνή εμπειρία είναι ότι η επιτυχία δεν βασίζεται μόνο στα μεγάλα έργα, αλλά συχνά στη σχολαστικότητα. Στο παλαιότερο άρθρο του KefaloniaPress γινόταν αναφορά και στη στρατηγική «σπίτι έξω» που εφαρμόζεται στην κομητεία Μαρίν της Καλιφόρνιας, με αξιολόγηση κατοικιών και παρεμβάσεις στο άμεσο περιβάλλον τους. Αυτή η λογική έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για νησιά όπως η Κεφαλονιά, όπου η πρόληψη δεν μπορεί να εξαντλείται μόνο σε γενικές οδηγίες, αλλά χρειάζεται να φτάνει στην αυλή, στον τοίχο, στη στέγη και στο πρώτο μέτρο γύρω από κάθε σπίτι.
Η συζήτηση αυτή έχει και μια δεύτερη, εξίσου σοβαρή διάσταση: δεν αφορά μόνο τις κατοικίες, αλλά και τη συνολική αντοχή των οικισμών. Σε ένα νησί με τουριστική πίεση, διάσπαρτη δόμηση, εξοχικά, αγροικίες και περιοχές με δύσκολη πρόσβαση, η φωτιά δεν απειλεί μόνο μια περιουσία. Απειλεί ζωές, διαδρομές διαφυγής, υποδομές, παραγωγική γη και τελικά την ίδια την εικόνα ασφάλειας που χρειάζεται ο τόπος για να λειτουργήσει.
Γι’ αυτό και αξίζει να ξαναδιαβαστεί σήμερα η ιστορία του «σπιτιού που δεν κάηκε». Όχι ως εξωτικό παράδειγμα από μια μακρινή καταστροφή, αλλά ως πρακτικό μάθημα για έναν τόπο που κάθε καλοκαίρι ξέρει πόσο εύκολα μια σπίθα μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη. Η Κεφαλονιά δεν έχει την πολυτέλεια να βλέπει τα διεθνή παραδείγματα μόνο με θαυμασμό. Έχει λόγο να τα μεταφράσει σε τοπική προετοιμασία.
Η πρόληψη δεν έχει τη θεαματικότητα της φωτιάς. Δεν γράφει μεγάλα πλάνα, δεν φέρνει εικόνες πανικού και δεν γίνεται πρώτο θέμα την ώρα της καταστροφής. Κι όμως, εκεί κρίνεται συχνά αν ένα σπίτι θα σωθεί ή θα χαθεί. Και ίσως το πιο χρήσιμο ερώτημα πριν από κάθε καλοκαίρι να μην είναι «τι θα γίνει αν ξεσπάσει φωτιά;», αλλά «τι έχουμε κάνει ήδη ώστε να μη χαθούν όσα μπορούν να σωθούν;»
Αλέξης Παπάς για το Kefaloniapress
Γραφει Σοφία Χρήστου
Αν υπήρχε κατηγορία «ανεξήγητη εικόνα της χρονιάς», αυτό το σπίτι στη Χαβάη θα είχε πολλές πιθανότητες να κερδίσει το πρώτο βραβείο.
Γυρίζοντας πίσω στον Αύγουστο του 2023, η ξύλινη οικία της οικογένειας Μιλίκιν έγινε viral, καθώς ήταν η μόνη που δεν κάηκε στη γειτονιά.
Για του λόγου το αληθές, το σπίτι, το Ι.Χ., ακόμη και το γκαζόν έμειναν ανέγγιχτα, ενώ όλα τα υπόλοιπα ακίνητα τριγύρω έγιναν στάχτη.
Τα διεθνή μέσα έσπευσαν να αναζητήσουν τότε τα αίτια που η φωτιά «έκανε τα στραβά μάτια» στο 100 χρονών σπίτι.
Σύμφωνα με τους Los Angeles Times, στο σπίτι είχε πρόσφατα τοποθετηθεί μεταλλική στέγη βαρέος τύπου, ενώ το γκαζόν δεν έφτανε μέχρι τους τοίχους του σπιτιού, καθώς περιμετρικά είχαν τοποθετηθεί πέτρινα χαλίκια.
Οι τροποποιήσεις αυτές, όπως και η απομάκρυνση κάθε καύσιμης ύλης, είχαν ως αποτέλεσμα το σπίτι να γίνει πιο ανθεκτικό στις φλόγες.
Το παράδειγμα της κομητείας Μαρίν
Μία παρόμοια στρατηγική ονόματι «σπίτι έξω» ακολουθεί και μία ολόκληρη κομητεία στην Καλιφόρνια, καθώς οι κάτοικοι εκεί αναγκάστηκαν να πάρουν δραστικά μέτρα μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στη «Χώρα του Κρασιού» το 2017.
Τα βήματα που ακολούθησε η κομητεία Μαρίν μετά την καταστροφική φωτιά ήταν πολύ συγκεκριμένα. Οι αρμόδιοι κάλεσαν τις υπηρεσίες πυρόσβεσης και διαχείρισης γης από τη γειτονική κομητεία που δοκιμάστηκε από τις φωτιές και ρώτησαν τους ιθύνοντες ποια ήταν τα βήματα που ακολούθησαν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το πέρασμα της πυρκαγιάς. Στη συνέχεια προχώρησαν στη σύσταση της Αρχής Πρόληψης Πυρκαγιών της κομητείας Μαρίν, η οποία με τη σύμφωνη γνώμη των κατοίκων θα χρηματοδοτούνταν μέσω φόρων αγροτεμαχίου ύψους 0,10 δολαρίων/τετραγωνικό για τις μονοκατοικίες και 75 δολάρια/κατοικία για τις πολυκατοικίες.
Στρατηγική «σπίτι έξω»
Μιλώντας στην «Κ» ο εκτελεστικός διευθυντής της Αρχής Πρόληψης Πυρκαγιών του Μαρίν της Καλιφόρνια και επί τριάντα χρόνια πυροσβέστης, Μαρκ Μπράουν, εξηγεί τι σημαίνει η βασική στρατηγική με ονομασία «σπίτι έξω» που ακολουθεί από το 2018 η κομητεία και ποιες ενέργειες γίνονται πριν ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος.
Οπως αναφέρει, η στρατηγική τους εκτείνεται σε τρεις τομείς: Πρώτον, σπίτια από άφλεκτα υλικά. Δεύτερον, σωστή διαμόρφωση του τοπίου που περιβάλλει το σπίτι και τρίτον, ενημέρωση για τους κινδύνους.
30.000 αξιολογήσεις σπιτιών τον χρόνο
Απομακρύνουμε τη βιομάζα γύρω από τα σπίτια, προσπαθούμε οι διαδρομές εκκένωσης να είναι ασφαλείς, ακόμη και υπό συνθήκες πυρκαγιάς, ενώ δημιουργούμε διαδρόμους καύσιμης ύλης.
«Το πιο σημαντικό είναι πως κάνουμε ετησίως πάνω από 30.000 αξιολογήσεις σπιτιών, ενώ μέσω ενός προγράμματος απομακρύνουμε τη βιομάζα γύρω από τα σπίτια. Προσπαθούμε οι διαδρομές εκκένωσης να είναι ασφαλείς, ακόμη και υπό συνθήκες πυρκαγιάς. Δημιουργούμε διαδρόμους καύσιμης ύλης κατά μήκος της άγριας αστικής διασύνδεσης (WUI) για να βοηθήσουμε στη μείωση της έντασης της φωτιάς. Αυτό δίνει στους κατοίκους μας περισσότερο χρόνο για να εκκενώσουν υπό ασφαλέστερες συνθήκες και παρέχει πρόσβαση στους πυροσβέστες μας», εξηγεί ο κ. Μπράουν προσθέτοντας πως πολλές ώρες αφιερώνονται και στη δημόσια εκπαίδευση των κατοίκων.
Σχεδιασμός κατοικίας
Τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν σε ένα σπίτι είναι το Α και το Ω για να γλιτώσει από τη φωτιά.
Εκτός όμως από την προστασία της ανθρώπινης ζωής που είναι αδιαπραγμάτευτη, σημαντικό για την Αρχή Πρόληψης Πυρκαγιών είναι και η διάσωση της περιουσίας. Σε αυτό βασικό ρόλο παίζει ο σχεδιασμός των σπιτιών.
«Τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν σε ένα σπίτι είναι το Α και το Ω για να γλιτώσει από τη φωτιά. Eνα τέτοιο σπίτι πρέπει να διαθέτει μη εύφλεκτες στέγες, κλειστές μαρκίζες ή αεραγωγούς ανθεκτικούς στην πυρκαγιά. Επίσης το σπίτι θα πρέπει να διαθέτει τη λεγόμενη “Ζώνη 0”, δηλαδή να μην έχει καθόλου εύφλεκτα υλικά σε απόσταση 2 μέτρων από το σπίτι, συμπεριλαμβανομένων και των περιφράξεων», αναφέρει ο κ. Μπράουν.
Ως προς τον σχεδιασμό του τοπίου, αυτός θα πρέπει να στοχεύει στον περιορισμό της ανάπτυξης της φωτιάς. Εν προκειμένω το σχέδιο που ακολουθείται είναι ο κάθετος και οριζόντιος περιορισμός της φωτιάς ιδίως στη ζώνη από 2 έως 10 μέτρα μακριά από το σπίτι.
Κάθετος και οριζόντιος περιορισμός φωτιάς
«Λέγοντας κάθετος και οριζόντιος περιορισμός της φωτιάς, εννοούμε τη σωστή απόσταση μεταξύ των φυτών καθώς και το κλάδεμα των δέντρων και την απομάκρυνση της καύσιμης ύλης του εδάφους κάτω από τα δέντρα», επισημαίνει ο κ. Μπράουν.
Εκτός των παραπάνω, σημαντικό είναι πως αυλές από «σκληρά υλικά», όπως σκυρόδεμα ή πέτρa, μπορούν να περιορίσουν την ανάπτυξη της πυρκαγιάς.
Ως προς τον σχεδιασμό του τοπίου το σχέδιο που ακολουθείται είναι ο κάθετος και οριζόντιος περιορισμός της φωτιάς, ιδίως στη ζώνη από 2 έως 10 μέτρα μακριά από το σπίτι.
«Τα παραπάνω είναι πολύ βασικές οδηγίες αλλά δεν φτάνουν. Οι κάτοικοι θα πρέπει να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή αν υπάρχει κάποια φωτιά σε κοντινή απόσταση και να είναι προετοιμασμένοι να εκκενώσουν τον χώρο σε περίπτωση που υπάρξουν εντολές», εξηγεί ο κ. Μπράουν τονίζοντας πως η δύναμη μιας κοινότητας είναι το άθροισμα των μερών της.
«Αν όλοι κάνουν το καθήκον τους, τότε θα προσαρμοσθούν στα δεδομένα και θα αυξήσουν τις πιθανότητες να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους», καταλήγει.