Εν ολίγοις
*Τα παιδιά στο επίκεντρο της Εορτής της Ελληνικής Παιδείας
*Μια μαθητική παράσταση που ξεπέρασε τις προσδοκίες
*Η παιδεία ως βίωμα, όχι ως τυπική επέτειος
*Συνεργασία εκπαιδευτικών με αποτέλεσμα υψηλού επιπέδου
Χθες Παρασκευή 30 Ιανουαρίου, με αφορμή τη μνήμη των Τριών Ιεραρχών, η Εορτή της Ελληνικής Παιδείας και των Ελληνικών και Χριστιανικών Γραμμάτων στο Αργοστόλι μετατράπηκε σε μια ζωντανή εμπειρία, με πρωταγωνιστές τους μαθητές και τις μαθήτριες του 2ου Δημοτικού Σχολείου. Η πρωτοβουλία ανήκε στη Μητρόπολη Κεφαλληνίας και προσωπικά στον Μητροπολίτη Δημήτριο, ο οποίος –με τη ματιά του παιδαγωγού– αντιμετωπίζει τη συγκεκριμένη ημέρα όχι ως τυπικό θεσμό, αλλά ως ουσιαστικό σταθμό παιδείας και αξιών. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο θέατρο ΚΕΦΑΛΟΣ.
Η μαθητική παράσταση αιφνιδίασε ευχάριστα το κοινό. Όχι μόνο για την αρτιότητα και τη σκηνική της συνοχή, αλλά κυρίως για το βάθος με το οποίο τα παιδιά προσέγγισαν τα νοήματα της ελληνικής παιδείας και της ορθόδοξης παράδοσης. Με καθαρό λόγο, εσωτερικό ρυθμό και σεβασμό στο περιεχόμενο, απέδειξαν ότι ακόμη και σε μικρές ηλικίες μπορεί να υπάρξει ποιότητα, μέτρο και ουσία.
Τον συντονισμό και την παρουσίαση της εκδήλωσης είχε η εκπαιδευτικός Σοφία Μαραβέγια , με σταθερότητα, καθαρή ροή και εμφανή παιδαγωγική φροντίδα. Πίσω από τη σκηνή, όμως, βρισκόταν μια ολόκληρη ομάδα εκπαιδευτικών που συνεργάστηκε με μεράκι, επαγγελματισμό και κοινό όραμα.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η παρουσία της Διευθύντριας του σχολείου, Ζέφης Τσοκαναρίδου, η οποία επιβεβαίωσε ότι η εκπαιδευτική ηγεσία δεν είναι θέμα τίτλου, αλλά στάσης.
Θα πρέπει να αναφέρουμε τους συντελεστές της παράστασης:
Ζέφη Τσοκαναρίδου – Κείμενα
Σοφία Μαραβέγια – Επιμέλεια εκτέλεσης
Ελένη Γραικούση – Παρουσίαση προγράμματος
Σταματία Βινιεράτου, Ιωάννα Δεμίρη, Μάρθα Σακκά – Υποστήριξη ροής
Λαμπρογιάννης Πεφάνης – Μουσική επιμέλεια
Αθανασία Βλάχου – Θεατρική συμμετοχή
Μαρία Μασταγκά, Παρασκευή Ραποτίκα, Κατερίνα Μοσχοπούλου, Φωτεινή Βλαχούλη – Γενική υποστήριξη
Το αποτέλεσμα δικαίωσε απόλυτα τη συλλογική προσπάθεια. Θερμά συγχαρητήρια.
Στον λόγο του, ο Μητροπολίτης Κεφαλληνίας Δημήτριος στάθηκε με έμφαση στον ρόλο των δασκάλων και στην ανάγκη ύπαρξης φωτισμένων εκπαιδευτικών, ικανών όχι απλώς να μεταδίδουν γνώση, αλλά να διαμορφώνουν ανθρώπους με ήθος, κρίση και κοινωνική ευθύνη. Υπογράμμισε ότι η παιδεία δεν είναι πληροφορία, αλλά στάση ζωής – και ότι τα παιδιά πρέπει να τη δέχονται με τρόπο που να την κάνουν δική τους.
Συνεχάρη τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, το 2ο Δημοτικό Σχολείο Αργοστολίου –που για δεύτερη φορά ανέλαβε τη διοργάνωση– καθώς και όλους τους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού για τη διαρκή προσφορά τους.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους εκπρόσωποι της πολιτικής, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των θεσμών, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της παιδείας ως κοινό τόπο αναφοράς : ο βουλευτής του Νομού Παναγής Καππάτος, ο δήμαρχος Αργοστολίου Θεόφιλος Μιχαλάτος, o Αντδήμαρχος Διονύσης Κωνταντάτος, ο δημοτικός Σύμβουλος της Ισχυρής Κεφαλονιάς Αγγελος Κωνσταντάκης, ο πρ. Αντιδήμαρχος Βαγγέλης Κεκάτος με τη σύζυγό του Άννα, ο Δ/ντης Α’βαθμιας Εκπαίδευσης Γιώργος Αλεξανδράτος , ο δ/ντης β’βαθμιας Εκπαίδευσης Μιλτιάδης Μελισσάς , ο διοικητής της ΔΙ.Π.Υ.Ν. του Νομού Πύραρχος Π.Σ. Χρήστος Σπυρίδης , ιερείς και πλήθος κόσμου.
Στη συνέχεια παραθέτουμε την ομιλία της Τσοκαναρίδου Ζέφη, Διευθύντριας του 2ου Δημοτικού Σχολείου Αργοστολίου.
30/1/2026 ΘΕΑΤΡΟ ΚΕΦΑΛΟΣ
ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ
ΟΜΙΛΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ 2ου ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ ΤΣΟΚΑΝΑΡΙΔΟΥ ΖΕΦΗΣ :
ΤΙΤΛΟΣ: «ΠΕΡΙ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΟΠΩΣ ΔΕΙ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΑΣ ΑΝΑΤΡΕΦΕΙΝ ΤΑ ΤΕΚΝΑ»: Μία σύνδεση της πραγματείας του Ιωάννη Χρυσοστόμου περί αγωγής παιδιών, με την ανατροφή των τριών Ιεραρχών από τις μητέρες τους.
Η σημερινή μέρα είναι αφιερωμένη στη μνήμη των τριών Πατέρων της Ορθοδοξίας των μελιρρύτων ποταμών της σοφίας, που συνέβαλαν καθοριστικά στην πνευματική αφύπνιση του ελληνισμού και του χριστιανισμού.
Δίκαια καθιερώθηκαν Προστάτες των Γραμμάτων και της Παιδείας, διότι οι διαπρεπείς Ιεράρχες μας, θεμελίωσαν το πρότυπο της ελληνοχριστιανικής αγωγής το οποίο σφράγισε την ελληνική συνείδηση με την ισχυροποίηση δύο κύριων συστατικών της εθνικής μας αυτογνωσίας, του ομόγλωσσου και του ομόθρησκου.
Συνεπαρμένοι από το πνευματικό κάλλος και το μέγα ηθικό ανάστημά τους, αναρωτιόμαστε, πώς ανατράφηκαν από τους γονείς και κυρίως από τις μητέρες τους, ώστε να εξελιχθούν σε λαμπρές προσωπικότητες; Το ερώτημα μπορεί να απαντηθεί μετά από μελέτη των συγγραμμάτων τους περί διαπαιδαγώγησης των νέων, εκ της οποίας προκύπτει η σύνδεση ανάμεσα στις απόψεις τους και στα βιώματα από την ανατροφή τους.
Το κείμενο «Περί κενοδοξίας και όπως δει τους γονέας ανατρέφειν τα τέκνα» που άφησε παρακαταθήκη ο Ιωάννης Χρυσόστομος αντιπροσωπεύει ιδεολογικά και τους τρεις Ιεράρχες, διότι οι αντιλήψεις τους για τη χριστιανική αγωγή εκπορεύονταν από την ανατροφή που έλαβαν από τις μητέρες τους η οποία ήταν ταυτόσημη, βάσει του κοινού ιδεώδους αγωγής που ενστερνίζονταν η Εμμέλεια, η Νόννα και η Ανθούσα.
Οι τρεις Πατέρες που εντρύφησαν στη μελέτη της αρχαιοελληνικής γραμματείας, μετουσίωσαν υπό το πρίσμα της χριστιανικής διδασκαλίας τις ακαδημαϊκές γνώσεις τους και δημιούργησαν μία αρμονική σύζευξη χριστιανικού ήθους και κλασικής μόρφωσης. Συστήνουν μεν τη θύραθεν παιδεία ως απαραίτητο εφόδιο για κάθε νέο, αλλά θεωρώντας την απολύτως στείρα χωρίς τη χριστιανική ηθική και τη συνεπακόλουθη ψυχοπνευματική ολοκλήρωση του ατόμου.
Η έννοια της αγωγής, κατά τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, θεμελιώνεται στον προορισμό του ανθρώπου να μοιάσει στη χάρη του Δημιουργού και για αυτό τη θεωρεί υψίστη. «Της τέχνης ταύτης ουκ έστιν άλλη μείζων». «Τι γαρ ίσον του ρυθμίσαι ψυχήν και διαπλάσαι νέου διάνοιαν;». Η αγωγή λοιπόν είναι τέχνη με μεγάλη αναμορφωτική δύναμη: «η άμορφος ψυχή, εύμορφος γενέσθαι δύναται». Ο παιδαγωγός καλείται να την υπηρετεί ως τέχνη και με τις ικανότητές του, να συμβάλλει στην καλλιέργεια του νέου ανθρώπου ως ψυχοσωματική ενότητα που προορίζεται να μοιάσει στον Δημιουργό του. Το έπαθλον της καλής παιδείας είναι η μετάληψη αγιότητας, η απόκτηση αγάπης, ταπεινοφροσύνης, εγκράτειας, φιλανθρωπίας, μακροθυμίας.
Ο Ιωάννης επισημαίνει τον καθοριστικό ρόλο των γονέων για τη σωστή άσκηση της τέχνης της αγωγής. Τους αποκαλεί συνδημιουργούς του Θεού που ανατρέφουν και καλλωπίζουν ψυχές και τους προτρέπει να γίνουν οι γλύπτες και οι ζωγράφοι που θα φτιάξουν όμορφα δημιουργήματα.
Απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρηστή διαπαιδαγώγηση θεωρεί την ηθική ζωή των γονέων, αφού όπως λέει η μεγάλη κληρονομιά που αφήνουν στα παιδιά τους είναι «η ευσέβεια η μένουσα και μη δαπανώμενη».
Υπογραμμίζει ότι η βούληση των γονέων να καλλιεργήσουν την αρετή στα παιδιά τους, καρποφορεί μόνο όταν παράγουν, με τη δική τους αταλάντευτη χρηστοήθεια, το επιθυμητό πρότυπο.
Τονίζει εμφατικά, ότι η αγωγή θα αποβεί ανεπαρκής χωρίς την προϋπόθεση της ενεργού συνειδητότητας των γονέων στην προσωπική τους στάση, συμβατή με αρετή και υψηλά φρονήματα, απαλλαγμένη από ευτελείς αξίες κι επιδιώξεις.
Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος της νόθευσης της διαπαιδαγώγησης από «κενοδοξία» δηλαδή από ματαιοδοξία κι εγωισμό. Όπως κατέγραψε ο Άγιος Ιωάννης, «η κενοδοξία, όψιν γαρ έχει μόνην λαμπράν, τα δε ένδον αυτής ουκέτι κενά μόνον, αλλά και ατιμίας ανάμεσα και ωμής γέμει τυραννίδας», δηλαδή, η έπαρση, έχει όμορφη όψη, το εσωτερικό της όμως, δεν είναι μόνο κούφιο, αλλά και γεμάτο από ατιμία και ωμή τυραννικότητα.
Αν η αγωγή ενδυθεί τη ματαιοφροσύνη, η εκπαίδευση εκκολάπτει άτομα χωρίς ενσυναίσθηση, διαμορφώνει προσωπικότητες αυταρχικές, τυραννικές, που επιβάλλουν μονομερώς τη θέλησή τους, αγνοώντας τους άλλους και γι’ αυτόν τον λόγο ο Ιεράρχης μας, αποδοκιμάζει τους γονείς που πορεύονται και συγχρόνως καθοδηγούν τα παιδιά τους με υλόφρονες, ματαιόδοξους στόχους. Οι εγωκεντρικές επιδιώξεις, λέγει, δεν μπορεί να είναι η κινητήρια δύναμη της πνευματικής ανάπτυξης των παιδιών. Και βέβαια θεωρεί θεμιτό να εκπαιδεύονται τα παιδιά για την ευημερία της διαβίωσης, χωρίς όμως αυτή η εκπαίδευση να γίνεται αυτοσκοπός, αλλά να είναι το υπόβαθρο της πνευματικής τελειοποίησής τους. Να επιδιώκουν να επιτύχουν στη ζωή, όχι με όραμα «να γίνουν επί γης ευδόκιμοι» αλλά «εν ουρανώ ευδόκιμοι». Έγραψε: «ουδαμόθεν την διαστροφήν γίγνεσθαι των παίδων αλλ΄εκ της περί τα βιωτικά μανίας». Επιμένει ολόψυχα, ότι δεν αρκεί η εξασφάλιση υλικών αγαθών για να αναθρέψουν οι γονείς τα παιδιά αλλά πρωτίστως με δικό τους συνειδητό παράδειγμα ενάρετου χριστιανικού βίου, με σεμνότητα κι εγκράτεια, να φροντίσουν για την καλλιέργεια ανόθευτης αρετής των παιδιών τους.
Γι’ αυτό και αναγνωρίζει με ποιοτικά κριτήρια τον τίτλο του γονέα: «Όχι το τεκνοποιείν αλλά το ανατρέφειν τέκνα δίνει το ουσιαστικό περιεχόμενο στον τιμητικό ρόλο «Γονέας». Αναγνωρίζει εκείνους που θεωρούν υψίστης σημασίας την αγωγή της ψυχής, πέρα από τη φροντίδα της σωματικής ευεξίας. Που δεν κουράζονται να επιθεωρούν καθημερινά, προτερήματα και ελαττώματα, ποια να προσθέσουν και ποια να εξαλείψουν, κατά τη σμίλεψη της ψυχής των παιδιών. Που συμπαραστέκονται σαν φύλακες άγγελοι, γιατί «η νεότητα», λέει «μοιάζει με άλογο αδάμαστο, επιρρεπές στην πτώση. Τα νεαρά άτομα διακρίνονται από απερισκεψία και αστάθεια. Κατά συνέπεια, για να βρει την ειρηνική της πορεία η ψυχή του παιδιού, χρειάζεται νόμους. Και είναι οι γονείς που καλούνται να ορίσουν τους νόμους, να θέσουν τα όρια και τις κυρώσεις για να τιθασεύσουν τις ορμές, τα τυφλά ένστικτα, τις παράλογες επιθυμίες και τις βλαβερές τάσεις των νεαρών». Μάλιστα, τους εφιστά την προσοχή, για τον έλεγχο στις πύλες των αισθήσεων των παιδιών, απ’ όπου εισέρχονται εικόνες, ακούσματα και ιδέες που απειλούν να διαβρώσουν το έργο της ηθικής εξύψωσης του παιδιού.
Ο Άγιος Πατέρας κατακεραυνώνει όσους καυχιούνται για τη ρηχή επιφανειακή φροντίδα. «Νόμισον, αγάλματα χρυσά έχειν επί τας οικίας, τα παιδία». Υπονοεί κι εδώ, οι γονείς να μην τα ανατρέφουν κενόδοξα, ασπαζόμενοι μάταιες αξίες. Αντίθετα. Να φροντίσουν για τις βαθύτερες ανάγκες των τέκνων τους, επιμελούμενοι τον άριστο στολισμό της ψυχή τους.
Οι απόψεις του Ιωάννη Χρυσόστομου για την αγωγή των παιδιών, παραμένουν διαφωτιστικές και αξιοποιήσιμες μετά από 1700 χρόνια. Η διαπίστωση ότι το έργο του γονέα και κάθε παιδαγωγού είναι αναποτελεσματικό χωρίς υπέρβαση και μόχθο, ισχύει και σήμερα. Παραμένει όμως, εξίσου ακατάλυτη, η σημασία της χριστιανικής αγωγής, ως θεματοφύλακας αξιών μέσα από τις οποίες οι γονείς θα αναδείξουν άξια τέκνα.
Με προσήλωση προς μία ολοκληρωμένη ηθική και πνευματική εξύψωση, διαπαιδαγώγησαν τα παιδιά τους η Εμμέλεια, η Νόννα και η Ανθούσα, οι τρεις μητέρες των Ιεραρχών, οι οποίες είχαν κοινή ιδεολογική αφετηρία και ταυτόσημο προσανατολισμό αγωγής.
Τρεις διαφορετικές φυσιογνωμίες, αλλά με την ίδια αφοσίωση στα χριστιανικά ιδεώδη και με όμοια, τα κύρια γνωρίσματά τους, όπως, σεμνότητα, ευγένεια, ταπεινοφροσύνη, καρτερία, δοτικότητα.
Με ένα ακόμη κοινό προσόν, εκείνο της ακεραιότητας χαρακτήρα, της συνέπειας μεταξύ λόγου και έργων, με το οποίο έστρεψαν αβίαστα τα παιδιά τους προς το επιθυμητό υπόδειγμα συμπεριφοράς.
Για τη μητέρα του Εμμέλεια ο Μέγας Βασίλειος ομολογεί: «Ἐκ παιδὸς ἔλαβον ἔννοιαν περὶ Θεοῦ παρὰ τῆς μακαρίας μητρός μου» και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σημείωσε: «Η Εμμέλεια καταγόταν από γένος ένδοξο και αρχοντικό, αλλά από τα πλούτη και τη λαμπρή καταγωγή της δεν επηρεαζόταν. Αγωνιζόταν να ζήσει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και τον λόγο του Θεού».
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει για την Εμμέλεια ότι υπήρξε πολύτεκνος και καλλίτεκνος. Της εδόθη η χάρις της πολυπαιδίας και της ευτεκνίας.
Μητέρα μακαρία! Φιλανθρωπότατη! Ενέπνευσε με το παράδειγμά της τα εννέα τέκνα της να αφοσιωθούν σε ευγενή έργα.
Όταν η αγία Εμμέλεια εκοιμήθη ο Γρηγόριος ο Θεολόγος την αποχαιρέτισε με λόγια όπως:
«Η Εμμέλεια απέθανε. Ποίος το είπε;
Αυτή βεβαίως τόσων και τέτοιων παιδιών
προσέφερε φως εις την ζωήν..
Ιδού, μοναδική μεταξύ των ανθρώπων!
Αυτό είναι το ιερόν βραβείον
της ευσεβείας σου,
ω ευγενεστάτη όλων,
η τιμή των παιδιών σου
να γίνουν ουρανοπολίτες».
Η Νόννα, η μητέρα του Γρηγορίου είχε βαθιά θεολογική καλλιέργεια και αδαμάντινο χαρακτήρα.
Ο Άγιος, σημείωσε για τη μητέρα του: «Βλαστὸς ἐκ ῥίζης ἱεράς καὶ εὐσεβοῦς η Νόννα, ήταν το εγκαλλώπισμα και η χαρά της οικογένειας». Κι επίσης σχολίασε: «Άλλη φημίζεται για κόπους της μέσα στο σπίτι, άλλη για σύνεση ή ομορφιά, άλλη για προσευχές, άλλη για ελεημοσύνη, για έργα ευσεβείας ή περίθαλψη πτωχών. Η Νόννα καλοτυχίζεται για όλα αυτά μαζί».
Η αγία Νόννα μεγάλωσε τα τρία παιδιά της με την αγία Γραφή στα γόνατα και με τη φροντίδα να βασιλεύει στο σπίτι της, η ειρήνη του Θεού και υπεράφθονη αγάπη. Επιθυμούσε να αναδείξει, «ενάρετους ανθρώπους», «χριστοφόρους ναούς», «αθλητάς επουρανίους».
Ο Άγιος Γρηγόριος, έχοντας λάβει το υπέρλαμπρο φως ευσεβείας από τη μητέρα του Νόννα, μας συμβουλεύει: «Πρώτα να γίνεις φως και μετά να φωτίσεις το παιδί σου».
Η αγία Νόννα έζησε ως νοσταλγός του ουρανού. Μιλούσε για «τον απύθμενο ωκεανό της θείας ωραιότητας και μετάγγιζε τον πόθο της για την αιωνιότητα.
Η μητέρα του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Ανθούσα λεγόταν και μέσα στην καρδιά της άνθιζαν οι χριστιανικές αρετές. Καταγόταν από εύπορη κι ευγενή οικογένεια και διακρινόταν για τη μεγάλη πίστη κι αγάπη της στον αληθινό Θεό.
Από πολύ μικρή μυήθηκε στα διδασκαλία του Ιησού και σ όλη της τη ζωή έλαμπε από το χριστιανικό μεγαλείο που ένιωθε βαθιά στη ψυχή της.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος έγραψε για την Ανθούσα, ότι, ως χριστιανή χήρα μητέρα, αληθώς τεκνοτρόφησε και ήταν η προστατευτική φτερούγα για τη σωτηρία του. Υπέμενε τα πάντα αντλώντας δύναμη από την πίστη της και επαναλάμβανε διαρκώς ότι δεν υπάρχει πιο μεγάλη περιουσία, πιο ανέκφραστος πλούτος, από την αρετή.
Την Ανθούσα θαύμασε πολύ και ο μεγάλος ρητοροδιδάσκαλος του Ιωάννη, ο Λιβάνιος, (φανατικός ειδωλολάτρης). ο οποίος κάποια στιγμή αναφώνησε εγκωμιαστικά: «Αλήθεια! Τι είδους γυναίκες υπάρχουν μεταξύ των Χριστιανών»!
Η Ανθούσα ένιωσε τη μεγαλύτερη ευτυχία όταν ο Ιωάννης σε ηλικία 21 ετών, βαπτιζόμενος, ασπάστηκε επίσημα τον Χριστιανισμό. Έζησε ειρηνικά άλλα δύο χρόνια κι «εκοιμήθη εν Κυρίω» σε ηλικία 43 ετών.
Οι πάνσοφοι και θεοφόροι Ιεράρχες μας, ευτύχησαν να ανατραφούν με αγάπη και σεβασμό, από ευσεβείς χριστιανές μητέρες και να λάβουν «μετάληψη αγιότητας».
Η αγωγή τους, διαποτισμένη από σεμνότητα, ήθος και διανοητική εμβάθυνση, σε πλήρη αντίθεση με την «κενοδοξία» γονέων που καταδίκασε ο Ιωάννης Χρυσόστομος, ήταν εκμαγείο άξιων τέκνων ικανών να πορευτούν στη ζωή, αυτόνομα, με ευθυκρισία, τόλμη και υψηλές ιδέες.
Οι Άγιες Εμμέλεια, Νόννα και Ανθούσα έγιναν σύμβολα μητρικής ανατροφής στη χριστιανική παράδοση, Εορτάζονται και σε ιδιαίτερες ημερομηνίες, αλλά και τιμώμενες από κοινού, κάθε πρώτη Κυριακή μετά την εορτή της Υπαπαντής. (Φέτος, στις 8 Φεβρουαρίου)
Και ολοκληρώνω με την ευχή, το παράδειγμά τους να φωτοβολεί αστείρευτα στους αιώνες.. ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ
Ρεπορτάζ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Παντελής Ιωαννίδης
