Η εικόνα από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής εχει παγώσει το χρόνο.
Σε αυτήν αποτυπώνεται η στιγμή όπου η ζωή και ο θάνατος απέχουν μόλις λίγα δευτερόλεπτα. Οι Έλληνες κρατούμενοι, μέλη του ΚΚΕ, παρατεταγμένοι μπροστά στον τοίχο του εκτελεστικού αποσπάσματος, στέκονται όρθιοι, χωρίς κίνηση, χωρίς πανικό. Στη δεξιά πλευρά του κάδρου διακρίνεται η γραμμή των γερμανικών όπλων. Στην αριστερή πλευρά, τα σώματα των καταδικασμένων που περιμένουν την τελική διαταγή.
Το στιγμιότυπο δεν καταγράφει απλώς μια εκτέλεση.
Καταγράφει το τελευταίο βλέμμα μιας γενιάς προς την ελευθερία.
Η εκτέλεση της Πρωτομαγιάς του 1944
Την 1η Μαΐου 1944, οι γερμανικές κατοχικές αρχές εκτέλεσαν 200 κρατούμενους κομμουνιστές και αντιστασιακούς στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Η εκτέλεση αποτέλεσε αντίποινα για τη δράση της ελληνικής αντίστασης και ειδικότερα για την ενέδρα ανταρτών κοντά στους Μολάους Λακωνίας, όπου σκοτώθηκε Γερμανός στρατηγός.
Οι περισσότεροι από τους εκτελεσθέντες ήταν πολιτικοί κρατούμενοι που βρίσκονταν ήδη φυλακισμένοι από τη δικτατορία Μεταξά και είχαν παραδοθεί στους Γερμανούς μετά την Κατοχή.
Η Καισαριανή έγινε έτσι ένας από τους πιο ισχυρούς συμβολικούς τόπους μνήμης της ελληνικής αντίστασης.
Να υπενθυμίσουμε ότι ανάμεσα στους 200 πατριώτες ήταν και δυο Κεφαλονίτες: ο Παντελής Ζησιμάτος και ο Κώστας Τζωρτζάτος.
Η συλλογή που κινδύνευε να χαθεί
Οι φωτογραφίες προέρχονται από τη συλλογή του Χέρμαν Χόιερ, υπολοχαγού της Βέρμαχτ που υπηρετούσε στην Ελλάδα την περίοδο της Κατοχής.
Μετά τον πόλεμο το αρχείο πέρασε σε ιδιώτες και κατέληξε σε Βέλγο συλλέκτη, ο οποίος το έβγαλε σε ηλεκτρονική δημοπρασία.
Το ελληνικό κράτος παρενέβη για να αποκτήσει το υλικό, καταβάλλοντας 100.000 ευρώ, ώστε να επιστρέψει στην Ελλάδα ένα από τα πιο συγκλονιστικά φωτογραφικά τεκμήρια της Κατοχής.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, η συλλογή περιλαμβάνει 13 φωτογραφίες από την ημέρα της εκτέλεσης, οι οποίες αποτελούν μοναδική ιστορική μαρτυρία.
Η εικόνα ως μαρτυρία
Στη φωτογραφία δεν υπάρχουν κραυγές.
Δεν υπάρχουν κινήσεις.
Μόνο μια παγωμένη σιωπή.
Τα σώματα των μελλοθανάτων σχηματίζουν μια γραμμή ανθρώπων που γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί. Στέκονται με την πλάτη στον τοίχο, απέναντι από τα πολυβόλα.
Η στιγμή πριν από τη βολή.
Αυτή ακριβώς η στιγμή είναι που κάνει την εικόνα τόσο συγκλονιστική. Γιατί δεν δείχνει τον θάνατο – δείχνει την αξιοπρέπεια πριν από αυτόν.
Ο τόπος μνήμης
Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής παραμένει σήμερα ένας από τους πιο φορτισμένους τόπους της ελληνικής ιστορικής μνήμης.
Κάθε Πρωτομαγιά πραγματοποιούνται τελετές μνήμης για τους 200 εκτελεσθέντες, ενώ ο χώρος έχει μετατραπεί σε μνημείο της εθνικής αντίστασης.
(Η φωτογραφία δόθηκε στη δημοσιότητα σήμερα 5 Μαρτίου 2023 από την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη).