Στην Κεφαλονιά του 2025, τα παράθυρα δεν μένουν κλειστά μόνο στα σπίτια των χωριών· κλείνουν και στις ζωές χιλιάδων ηλικιωμένων που μένουν μόνοι, χωρίς οικογενειακή φροντίδα, χωρίς συναισθηματική υποστήριξη, πολλές φορές χωρίς λόγο ύπαρξης. Κάποιοι είναι τυπικά και ουσιαστικά μόνοι μην έχοντας την οικονομική δυνατότητα για “γυναίκα”, κάποιοι και με “γυναίκα” να τους φροντίζει πάλι μοναξιά νιώθουν.
Την ίδια στιγμή, πάνω από 4.000 κατοικίες στο νησί παραμένουν κλειστές, εγκαταλελειμμένες ή αχρησιμοποίητες, σε περιοχές όπου οι υποδομές υπάρχουν αλλά η ανθρώπινη παρουσία φθίνει.
Μπορούμε να φανταστούμε ένα νησί όπου οι άδειοι τοίχοι ξαναζωντανεύουν με κουβέντα, συντροφιά και ασφάλεια; Όπου η μοναξιά της τρίτης ηλικίας μετατρέπεται σε κοινότητα;
Αυτή ακριβώς είναι η ουσία του μοντέλου συγκατοίκησης ηλικιωμένων που ξεκινά πιλοτικά στην Αθήνα και θα μπορούσε να εφαρμοστεί με τόλμη και προσαρμογή στην Κεφαλονιά, ως απάντηση στην τριπλή κρίση του τόπου: γήρανση πληθυσμού, εγκατάλειψη της υπαίθρου, αναξιοποίητη κατοικία.
Μια δημογραφική ωρολογιακή βόμβα
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της απογραφής 2021, που ήδη σας έχουμε παρουσιάσει, η Κεφαλονιά καταγράφει ποσοστά γήρανσης ανώτερα του εθνικού μέσου όρου.
Στους τέσσερις Δήμους της Π.Ε. το 34% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, ενώ σε πολλά χωριά το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 50%. Παράλληλα, τα Αγροτικά Ιατρεία είτε υπολειτουργούν είτε έχουν εγκαταλειφθεί πλήρως . Άλλωστε ο ίδιος ο Δήμος Αργοστολίου έλαβε βαθμολογία 2,5/10 στη σχετική αξιολόγηση για τις υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας .
Η μοναξιά μετατρέπεται σε μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας: οδηγεί σε κατάθλιψη, ταχύτερη γνωστική έκπτωση, αυξημένες πτώσεις και εισαγωγές σε νοσοκομεία. Στις γυναίκες, η εικόνα είναι πιο ανησυχητική: η γυναικεία χηρεία και μοναχικότητα στην ύπαιθρο είναι τόσο συχνή που αντιμετωπίζεται ως «φυσιολογική» – κι όμως είναι κοινωνική αποτυχία.
Η αθέατη περιουσία: Χιλιάδες κλειστά σπίτια
Την ίδια στιγμή, χιλιάδες μετασεισμικά σπίτια παραμένουν κλειστά. Άλλα λόγω κληρονομικών προβλημάτων, άλλα επειδή οι κληρονόμοι έχουν εγκαταλείψει το νησί. Άλλα παραμένουν χωρίς ρεύμα και νερό, ενώ οι ιδιοκτήτες αναζητούν αγοραστές από το εξωτερικό. Ταυτόχρονα, νέα βίλες ξεφυτρώνουν στις πλαγιές, στα λαγκάδια και στις παραλίες αλλά δεν προσφέρονται για διαμονή ντόπιων – πόσο μάλλον για ευάλωτους ηλικιωμένους.
Η αντίφαση είναι κραυγαλέα: κάποιοι πουλάνε τη γη και τα σπίτια στους ξένους, ενώ οι δικοί μας άνθρωποι μεγαλώνουν μόνοι.
Το μοντέλο της συγκατοίκησης: Ευρώπη, Αθήνα… και Κεφαλονιά;
Στη Σουηδία και στη Δανία, μοντέλα co-housing για άτομα άνω των 65 έχουν μειώσει τις ανάγκες για ιδρυματική φροντίδα κατά 40%. Στην Ισπανία, οι «ενεργές κοινότητες ηλικιωμένων» ενισχύονται με πόρους της Ε.Ε. Στην Αθήνα, το πρόγραμμα της ΜΚΟ «ΦιλόΙΤΕΧΝΗΣ ΦιλοΣΟΦΙΑΣ» ξεκινά πιλοτικά τη συγκατοίκηση ηλικιωμένων: άτομα της ίδιας ηλικίας και συμβατότητας μένουν μαζί, με ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη, και μοιράζονται έξοδα και φροντίδα. Γιατί όχι και στην Κεφαλονιά;
♣ Αξίζει να σημειώσουμε ότι η πρόταση της συγκατοίκησης ηλικιωμένων δεν έρχεται να υποκαταστήσει την ευθύνη του κράτους, των δήμων και της περιφέρειας για ποιοτικές δημόσιες δομές φροντίδας, με επαρκές προσωπικό και υποδομές. Αντιθέτως, αποτελεί μια συμπληρωματική επιλογή, για όσους και όσες δεν επιθυμούν να ενταχθούν σε ιδρύματα ή κλειστές μονάδες, αλλά επιλέγουν να ζήσουν σε κοινότητα, με αυτονομία, ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Προτάσεις του Think Tank για πιλοτικό πρόγραμμα συγκατοίκησης
-
Καταγραφή κλειστών σπιτιών και ηλικιωμένων σε ανάγκη
-
Μέσω των Δήμων, των ΚΑΠΗ και των κοινωνικών λειτουργών, μπορεί να γίνει άμεσα.
-
-
Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας αντιστοίχισης συγκατοίκων
-
Όπως συμβαίνει με τις πλατφόρμες εύρεσης εργασίας, με κοινωνικά και ψυχολογικά κριτήρια.
-
-
Κίνητρα σε ιδιοκτήτες για παραχώρηση σπιτιών που μένουν κλειστά και αναξιοοίητα
-
Μείωση ΕΝΦΙΑ, φορολογικές απαλλαγές, συμβολική μίσθωση για κοινωνικό σκοπό.
-
-
Πλαίσιο υγειονομικής και ψυχολογικής στήριξης
-
Μέσω Κέντρων Υγείας, τηλεϊατρικής, και ενίσχυσης με ψηφιακές εφαρμογές παρακολούθησης.
-
-
Ενσωμάτωση σε χρηματοδοτούμενα προγράμματα
-
ΕΣΠΑ 2021-2027, Ταμείο Ανάκαμψης, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, ιδρύματα.
-
Ένας διαφορετικός τρόπος να “κάνουμε τουρισμό”
Η Κεφαλονιά έχει εθιστεί στον τουρισμό των αριθμών. Όμως ο πραγματικός πολιτισμός ενός τόπου φαίνεται από το πώς φέρεται στους πιο ευάλωτους. Όταν οι επισκέπτες αντικρίζουν χωριά με ζωντανούς ανθρώπους, όχι έρημους δρόμους και σιωπή, τότε βλέπουν ένα νησί που σέβεται τον εαυτό του. Το κοινόβιο της τρίτης ηλικίας δεν είναι “φιλανθρωπία” – είναι κοινωνική και οικονομική καινοτομία.
Από τη μοναξιά στη φροντίδα – Από την εγκατάλειψη στην κοινότητα
«Δεν είναι το γήρας που σκοτώνει, είναι η εγκατάλειψη», λένε οι Κοινωνιολόγοι. Στην Κεφαλονιά έχουμε όλα τα εργαλεία για να μετατρέψουμε αυτή την απειλή σε ελπίδα.
Τα κλειστά σπίτια μπορούν να ξανανοίξουν. Οι άνθρωποι μπορούν να ξαναζήσουν με αξιοπρέπεια. Και το νησί μπορεί να καινοτομήσει, όχι μόνο στους αριθμούς, αλλά στην ουσία: με αλληλεγγύη, πρόνοια και κοινότητα.
