του ειδικού συνεργάτη, καθηγητή Τουριστικής Οικονομίας (*)
Τι συμβαίνει φέτος στην Κεφαλονιά; Ενώ οι αφίξεις φαίνονται σταθερές, η τοπική αγορά βιώνει έντονες διακυμάνσεις στα έσοδα. Οι επαγγελματίες δηλώνουν αδυναμία προγραμματισμού, φόβο και εξάντληση. Το Think Tank καταγράφει και προσπαθεί να αναλύσει ένα οικονομικό φαινόμενο που ίσως προαναγγέλλει βαθύτερες αλλαγές στον τουρισμό του νησιού στο άμεσο μέλλον.
Ένα νέο φαινόμενο γεννιέται στην Κεφαλονιά
Το καλοκαίρι του 2025 καταγράφεται στην Κεφαλονιά ένα φαινόμενο πρωτόγνωρο για τη σύγχρονη τουριστική ιστορία του νησιού: αστάθεια της ζήτησης εντός της υψηλής περιόδου, όχι ανά εβδομάδα ή μήνα, αλλά ανά ημέρα. Επιχειρηματίες από όλους τους τουριστικά σχετιζόμενους κλάδους (εστίαση, εμπόριο, ναυλώσεις, διαμονή, μεταφορές) περιγράφουν την κατάσταση ως «σεζόν-ακορντεόν»: μια μέρα γεμάτο ταμείο, την επόμενη σιγή — σαν να έχουμε ξαφνικά Φεβρουάριο.
Δεν πρόκειται απλώς για χαμηλή πληρότητα ή για μείωση της μέσης κατανάλωσης, φαινόμενα γνωστά και αντιμετωπίσιμα. Αυτό που παρατηρείται φέτος είναι ενδοεβδομαδιαία ή ακόμα και ενδοημερήσια διακύμανση της τουριστικής ζήτησης σε σημείο που καθιστά αδύνατο τον οικονομικό προγραμματισμό για τους επαγγελματίες και ιδιαίτερα επικίνδυνη την κατάσταση για όσους εξαρτώνται από σταθερές ροές εισοδήματος για να καλύψουν υποχρεώσεις (μισθούς, προμηθευτές, ασφαλιστικές εισφορές, εφορία, ενοίκια).
Αβεβαιότητα αντί για προβλεψιμότητα: Το πραγματικό κόστος
Η τουριστική οικονομία βασίζεται στην προβλεψιμότητα. Όταν οι αφίξεις και οι κρατήσεις διαμορφώνουν ένα σταθερό μοτίβο, οι επιχειρήσεις μπορούν να:
-
οργανώνουν το προσωπικό τους με ρεαλισμό,
-
κάνουν προμήθειες χωρίς ρίσκο υπεραποθέματος,
-
εξοφλούν υποχρεώσεις χωρίς δανεισμό ή καθυστερήσεις,
-
και επενδύουν σε υπηρεσίες ποιότητας.
Φέτος στην Κεφαλονιά, παρατηρούμε το αντίθετο: ημέρες αιχμής με αυξημένη ζήτηση (π.χ. Τρίτη και Τετάρτη) να εναλλάσσονται με ημέρες απονεύρωσης (π.χ. Πέμπτη έως Σάββατο), χωρίς να υπάρχει κάποιος σταθερός ρυθμός ή προβλέψιμη αιτία (καιρικές συνθήκες, τοπικά συμβάντα).
Το αποτέλεσμα: η τοπική αγορά λειτουργεί με κρίσεις πανικού και στιγμιαία ξεσπάσματα αντί για ομαλή καμπύλη ζήτησης.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Οι επαγγελματίες της Κεφαλονιάς μιλούν με πραγματικό άγχος:
-
«Δεν ξέρω τι να παραγγείλω για αύριο. Μπορεί να χρειαστώ 80 μερίδες ή 20».
-
«Πήρα δύο άτομα προσωπικό και μετά από δύο μέρες δεν είχα να τους δώσω μεροκάματο».
-
«Μπήκα στη σεζόν με χρέη και δεν μπορώ να τακτοποιήσω καμία υποχρέωση. Δεν έχω εικόνα τι θα έχει το ταμείο αύριο».
Αυτή η οικονομική ανασφάλεια επιφέρει και δευτερογενείς συνέπειες:
-
Αναστολή επενδύσεων: οι επιχειρήσεις δεν βελτιώνουν υπηρεσίες, δεν κάνουν αγορές, δεν ανανεώνουν εξοπλισμό.
-
Περιορισμός τοπικών συνεργασιών: οι επαγγελματίες στρέφονται σε «σίγουρες» λύσεις από μεγάλες αλυσίδες, αναζητούν φθηνούς προμηθευτές κόβοντας τους μικρούς τοπικούς παραγωγούς.
-
Ανασφάλεια εργαζομένων: σε ένα σύστημα ήδη προβληματικό ως προς τις συμβάσεις και τα ωράρια, η αβεβαιότητα επιτείνει τις συνθήκες επισφάλειας σε ένα εργασιακό περιβάλλον που καταγγέλθηκε απο τα Συνδικάτα ως μεσαιωνικό.
-
Πού οφείλεται η αστάθεια; Οι ερωτήσεις που (πρέπει να) τίθενται
Το φαινόμενο της καθημερινής διακύμανσης της τουριστικής ζήτησης στην Κεφαλονιά προκαλεί προβληματισμό και δεν έχει ακόμα επαρκώς μελετηθεί. Η οικονομική επιστήμη δεν μπορεί — και δεν πρέπει — να προσφέρει βιαστικές απαντήσεις σε φαινόμενα που εξελίσσονται χωρίς στατιστική τεκμηρίωση και χωρίς δυνατότητα σύγκρισης με παλαιότερες χρονιές σε επίπεδο λεπτομέρειας (ημέρας, κατηγορίας καταλύματος, τοπικής κατανάλωσης κ.λπ.).
Οι ερωτήσεις που ανακύπτουν είναι κρίσιμες:
-
Μήπως έχει μεταβληθεί ριζικά η συμπεριφορά του ταξιδιώτη και δεν υπάρχει πλέον καμπύλη σταθερής ζήτησης;
-
Μήπως η εξάρτηση από last-minute κρατήσεις και online πλατφόρμες έχει δημιουργήσει ένα ασταθές οικοσύστημα, ευάλωτο σε κάθε είδους εξωτερικό ερέθισμα;
-
Μήπως οι μεταβολές στις καιρικές συνθήκες ή τα έκτακτα γεγονότα (π.χ. πυρκαγιές σε άλλες περιοχές, αεροπορικά προβλήματα, γεωπολιτική νευρικότητα) επηρεάζουν τη ροή σε πραγματικό χρόνο;
-
Μήπως η αποσύνδεση του τουρισμού από την τοπική οικονομία έχει κάνει την αγορά λιγότερο ευέλικτη και πιο ευάλωτη σε κλυδωνισμούς που παλαιότερα απορροφούνταν;
Οι οικονομολόγοι του τουρισμού καλούνται να ερευνήσουν αυτά τα ερωτήματα με συστηματικό τρόπο. Όμως μέχρι τότε, η τοπική αγορά ήδη βιώνει το φαινόμενο — και πληρώνει το κόστος της αβεβαιότητας.
-
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επίσημοι αριθμοί αφίξεων για τον Μάιο και Ιούνιο του 2025, αν και δεν δείχνουν σημαντική μείωση, δεν αντανακλούν την οικονομική αποτύπωση στην τοπική αγορά. Το φαινόμενο της «αναιμικής κατανάλωσης» ανά επισκέπτη ή της ετεροχρονισμένης παρουσίας (3ήμερες αποδράσεις, αντί για εβδομαδιαίες διαμονές) μετατρέπει τους αριθμούς σε στατιστική ψευδαίσθηση.
Είναι αναστρέψιμο το φαινόμενο;
Το φαινόμενο της αστάθειας δεν είναι απλώς συγκυριακό — είναι δομικό και απειλεί να γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό των τουριστικών αγορών που δεν στηρίζονται σε τοπικά δίκτυα παραγωγής και κατανάλωσης. Αν ο επισκέπτης δεν συνδεθεί με τον τόπο, αν δεν φάει τοπικό φαγητό, αν δεν αγοράσει τοπικά προϊόντα, αν δεν παρατείνει τη διαμονή του με αφορμή πολιτιστικά ή άλλα σημαντικά και ευχάριστα γεγονότα, τότε η οικονομική συμβολή του στο νησί θα μειώνεται, ακόμα και αν οι αφίξεις αυξάνονται.
Αν δεν αλλάξει το υπόδειγμα, τα φαινόμενα αστάθειας θα ενταθούν. Αντί για ανάπτυξη, θα έχουμε συσσώρευση ρίσκου για τους μικρούς επαγγελματίες — και αυτό είναι το αντίθετο της βιώσιμης τουριστικής οικονομίας.
Τι πρέπει να γίνει;
Ο οικονομολόγος του τουρισμού δεν είναι μάντης. Δεν μπορεί να υποδείξει μαγικές λύσεις, ούτε να σχεδιάσει από το γραφείο του την επόμενη μέρα της τοπικής οικονομίας.
Αυτό που μπορεί — και οφείλει — να κάνει είναι να θέσει τις σωστές ερωτήσεις, να εντοπίσει τους κινδύνους και τις δυνατότητες, να μεταφράσει την εμπειρία της αγοράς σε δομική ανάλυση, και να προσφέρει εργαλεία σκέψης.
Η απόφαση για το πού θα πάει η Κεφαλονιά δεν ανήκει στους ειδικούς. Ανήκει στην τοπική κοινωνία, στους επαγγελματίες, στους θεσμούς. Και αυτή η απόφαση δεν μπορεί να περιμένει.
Το μέλλον δεν είναι βέβαιο — αλλά μπορούμε να το διαμορφώσουμε
Η τουριστική Κεφαλονιά βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα καθοριστικό σταυροδρόμι. Θα παραμείνει έκθετη στις διακυμάνσεις μιας ασύνδετης, εξωγενούς αγοράς — με τουρίστες που έρχονται και φεύγουν χωρίς να αφήνουν αποτύπωμα — ή θα επιλέξει να οικοδομήσει ένα νέο, πιο σταθερό, τοπικά ενσωματωμένο μοντέλο;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι θεωρητική, ούτε ιδεολογική. Είναι οικονομικά υπαρξιακή. Από αυτήν θα κριθεί ποιοι θα επιβιώσουν στην αγορά, ποιοι θα μπορέσουν να επενδύσουν, ποιοι θα κρατήσουν τους εργαζομένους τους, ποιοι θα συνεχίσουν να ζουν στο νησί.
Ο οικονομολόγος δεν είναι μάγος. Δεν προσφέρει συνταγές ούτε εγγυήσεις. Ο ρόλος του είναι να διατυπώνει με ακρίβεια το πρόβλημα, να φωτίζει τις δυναμικές, να εντοπίζει τα ρίσκα και τις δυνατότητες. Τη λύση δεν θα τη δώσει εκείνος. Θα τη συνδιαμορφώσει η τοπική αγορά, οι επιχειρηματίες, οι φορείς, οι πολίτες.
Αν όμως ένα πράγμα είναι σαφές, είναι αυτό:
Όσο συνεχίζουμε να μετράμε την τουριστική επιτυχία με αριθμούς αφίξεων, χωρίς να ακούμε το τι συμβαίνει στα ταμεία των επαγγελματιών, τόσο θα χάνουμε την ουσία.
Η πραγματική πρόκληση είναι να περάσουμε από μια οικονομία όγκου σε μια οικονομία αξίας. Και αυτό, στην περίπτωση της Κεφαλονιάς, δεν είναι απλώς αναπτυξιακή επιλογή. Είναι ανάγκη επιβίωσης.
* Σε συνεργασία με την Ομάδα του Think Tank
