Το άρθρο που ακολουθεί βασίζεται σε ανάρτηση του Γεράσιμου Βαλσάμη στο Facebook — μια συγκλονιστική καταγραφή που δεν αφήνει περιθώριο για παρερμηνείες. Πρόκειται για την τεκμηριωμένη φωνή ενός ανθρώπου που γνωρίζει εκ των έσω την ιστορία, την πορεία και την κατάρρευση του Κεφαλληνιακού Ιδρύματος Ερευνών «ΕΥΔΟΞΟΣ».
Μιλάμε για έναν επιστημονικό θησαυρό μοναδικό στην Ελλάδα και σπάνιο για ολόκληρη την Ευρώπη, εγκατεστημένο εδώ, στην Κεφαλονιά. Και όμως: παρακολουθούμε την εγκατάλειψή του χωρίς καμία αντίδραση, χωρίς μια κινητοποίηση, χωρίς έστω μια ελάχιστη προσπάθεια διάσωσης. Το σκάνδαλο της σιωπηρής καταστροφής του «ΕΥΔΟΞΟΥ» δεν αφορά μόνο την Περιφέρεια ή την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Αφορά όλους μας.
Σε μια εποχή που η επιστημονική έρευνα προβάλλεται ως απαραίτητη προϋπόθεση εθνικής επιβίωσης, η ιστορία του Κεφαλληνιακού Ιδρύματος Ερευνών (ΚΙΕ) «ΕΥΔΟΞΟΣ» μοιάζει με κατηγορητήριο. Όχι μόνο για την ανικανότητα της Πολιτείας να διαφυλάξει ένα στρατηγικό εργαλείο γνώσης, αλλά και για τη βαθύτερη μας ανεπάρκεια να σεβαστούμε τα παιδιά της επιστήμης σε ένα νησί που βλέπει τα άστρα μα δε μπορεί πια να τα μελετήσει.
Το Ζενίθ: 2005–2009 – Όταν η Κεφαλονιά μιλούσε με τα άστρα
Ο «ΕΥΔΟΞΟΣ», χτισμένος στο Αργοστόλι με πεδίο δράσης το παρατηρητήριο του Αίνου, υπήρξε ενεργό μέλος του Παγκόσμιου Δικτύου Ετερογενών Τηλεσκοπίων (HTN), συνεργάστηκε με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) στο φιλόδοξο πρόγραμμα QSPACE υπό το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, και εντάχθηκε σε πλειάδα ευρωπαϊκών και διεθνών ερευνητικών συνεργασιών.
Το ΚΙΕ συμμετείχε ενεργά σε:
-
e-learning προγράμματα της ΕΕ,
-
συνεργασίες με το Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής του Δημόκριτου,
-
και παιδαγωγικά προγράμματα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.
Οργάνωσε με επιτυχία διεθνή επιστημονικά συνέδρια όπως:
-
το “Advanced Technologies in Education” (2004),
-
το 7ο Συνέδριο της Ελληνικής Αστρονομικής Εταιρείας (2005),
-
το 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο “Heliospheric Network Workshop” των NASA/ESA και της Ακαδημίας Αθηνών (2008).
Ήταν μια εποχή που το όνομα «ΕΥΔΟΞΟΣ» ακουγόταν δίπλα σε εκείνα των μεγάλων ευρωπαϊκών και αμερικανικών ερευνητικών κέντρων.
Η Περιδίνηση: 2010–2019 – Χρόνια επιβίωσης μέσα στη μνημονιακή ξηρασία
Από το 2010 και έπειτα, το ΚΙΕ εισήλθε σε φάση τροχιακής περιδίνησης, παλεύοντας να επιβιώσει με μηδενικούς πόρους, αμφίβολη πολιτική βούληση και εχθρικό διοικητικό περιβάλλον. Το γεγονός ότι κατάφερε να επιβιώσει χάρη στις προσπάθειες του τότε Περιφερειάρχη Θόδωρου Γαλιατσάτου και μελών του Δ.Σ., μαρτυρά την αξία και την επιμονή μιας μικρής ομάδας ανθρώπων που πίστευαν ακόμα ότι τα άστρα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προορισμός.
Η Κατακρήμνιση: 2019–2025 – Όταν η επιστήμη έγινε κοπριά
Η περίοδος της πλήρους απαξίωσης ξεκινά με τη διοίκηση της Ρόδης Κράτσα-Τσαγκαροπούλου ως Περιφερειάρχη και Προέδρου του ΚΙΕ. Σε συνέντευξή της στον Inkefalonia 89,2 το 2023, η ίδια παραδέχεται δημοσίως:
«Ο ΕΥΔΟΞΟΣ είναι μεγάλη ντροπή για όλους μας […] Δεν πήρε ποτέ επί 10 χρόνια τους πόρους που του οφείλει η Περιφέρεια».
Η δημόσια παραδοχή ενός «εγκλήματος» δεν συνοδεύτηκε ποτέ από πράξεις αποκατάστασης.
Η συνέχεια με τη διοίκηση του Ιωάννη Τρεπεκλή δεν διέφερε ουσιαστικά: από τη συγκρότηση του νέου Δ.Σ. του ΚΙΕ τον Φεβρουάριο του 2024 έως τις συνεδριάσεις του Ιουλίου, η κατάσταση δεν άλλαξε ούτε στο ελάχιστο. Το μόνο που πολλαπλασιάστηκαν ήταν οι υποσχέσεις — τα «θα» που όπως καυτηριάζει η επιστολή-μαρτυρία, έγιναν η «καρφωμένη βελόνα» του κρατικού γραμμοφώνου.
Και όσο οι λέξεις ανακυκλώνονται, ο «ΕΥΔΟΞΟΣ» ρημάζει.
Ένα ερειπωμένο άστρο, μια ματωμένη μνήμη
Σήμερα, το ΚΙΕ δεν είναι παρά ένας στόχος βανδαλισμών, λεηλασιών, παραβιάσεων. Όλοι οι χώροι του μετατράπηκαν σε καταυλισμούς αιγών, με τόνους κοπριάς μέσα στις αίθουσες που κάποτε φιλοξενούσαν διεθνείς συνέδρους, ερευνητές και φοιτητές. Η εικόνα θυμίζει περισσότερο βοσκητήριο της εγκατάλειψης παρά επιστημονικό ίδρυμα.
Οι κτιριακές του υποδομές βρίσκονται σε πλήρη κατάρρευση, χωρίς στοιχειώδη φύλαξη, χωρίς ηλεκτροδότηση, χωρίς ελπίδα.
Τι ζητά ο «ΕΥΔΟΞΟΣ» σήμερα; Τίποτα λιγότερο από το αυτονόητο: τα οφειλόμενα.
Η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων οφείλει στο ΚΙΕ ποσά από το 2010 μέχρι σήμερα, τα οποία δεν είναι χρήματα της ΠΙΝ αλλά θεσμικά εκχωρημένοι πόροι. Κι όμως, ακόμη κι αυτό το ελάχιστο δεν έχει αποδοθεί. Ποια άλλη μορφή επιστημονικής βεβήλωσης θα μπορούσε να αποδώσει καλύτερα την κατάσταση;
Η Κεφαλονιά που ονειρεύτηκε τον ουρανό, σήμερα κοιτάζει τα χαλάσματα
Το νησί που ανέδειξε έναν από τους πρώτους τηλεχειριζόμενους σταθμούς αστρονομικών παρατηρήσεων στη Μεσόγειο, σήμερα βλέπει την τεχνογνωσία, τις μνήμες, το όραμα να σαπίζουν μέσα σε κουφάρια κτιρίων.
Το ΚΙΕ «ΕΥΔΟΞΟΣ» δεν είναι πια ενεργό – είναι ζωντανός νεκρός. Και η Ελλάδα οφείλει μια εξήγηση. Αν όχι για την κατάντια, τότε τουλάχιστον για την ελπίδα που πρόδωσε.
ΥΓ. Στον επίλογο αυτού του πικρού χρονικού, μένουν να ακουστούν όχι άλλα «θα», αλλά οι στίχοι του Μιχάλη Μπουρμπούλη, που ακούστηκαν κάποτε ως προφητεία:
«Τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα,
μου τα ‘πες με το πρώτο σου το γάλα…
κι ενώ κοιτάς τα αρχαία σου τα κάλλη,
το ίδιο ψέμα πάντα κουβαλάς.»
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Στις 25 Μαϊου 2023, ο νυν Αντιπεριφερειάρχης Σωτήρης Κουρής, ως Περιφερειακός Σύμβουλος κατέθεσε ερώτηση στο Περιιφερειακό Συμβούλιο για την κατάσταση στον ΕΥΔΟΞΟ.. Απαντήσεις δεν πήρε αλλά ούτε και έδωσε ο ίδιος ως Αντιπεριφερειαρχης δυο χρόνια μετά..
ΣΩΤΗΡΗΣ ΚΟΥΡΗΣ : Επερώτηση στο Π.Σ. για την κατάσταση στο Αστεροσκοπείο του ΑΙΝΟΥ “ΕΥΔΟΞΟΣ”
