Την 1η Αυγούστου, στο λιμάνι του Φισκάρδου, κατέπλευσε το σκάφος της πανελλαδικής ενημερωτικής εκστρατείας SEAL GREECE για την προστασία της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus – μία πρωτοβουλία των ΟΦΥΠΕΚΑ και MONK SEAL ALLIANCE
Η επίσκεψη εντάσσεται σε έναν ευρύτερο κύκλο ευαισθητοποίησης και καταγραφών που πραγματοποιούνται σε κρίσιμες περιοχές του Ιονίου, με στόχο τη χαρτογράφηση της παρουσίας του είδους και την ενίσχυση της συνύπαρξης ανθρώπινης δραστηριότητας και θαλάσσιας ζωής.
Το Kefalonia Press απηύθυνε ερωτήσεις στο Μιχαήλ Ξανθάκη Αναπληρωτή Προϊστάμενο του Ο.Φ.Υ.Π.Ε.Κ.Α. με αφορμή τη συνάντησή του με την Ambassador της εκστρατείας στο Ιόνιο τη θαλάσσια βιολόγο Nora Sophie Klasen και τον καπετάνιο του οικολογικού σκάφους Bonnie R, ζητώντας τεκμηριωμένες απαντήσεις για την πραγματική κατάσταση στην Κεφαλονιά, τις απειλές, τις ευκαιρίες και τις προϋποθέσεις για να αναδειχθεί το νησί σε πρότυπο βιώσιμης προστασίας της Monachus monachus.
Οι απαντήσεις που ακολουθούν φωτίζουν όχι μόνο το οικοσύστημα, αλλά και τη δυνατότητα μιας νέας, συμμετοχικής σχέσης των Κεφαλλονιτών με τη θαλάσσια ταυτότητά τους. Οι φωτογραφίες της φώκιας γύρω από την Κεφαλονιά είναι του Γεράσιμου Μπουχάγιερ.
- Η Κεφαλονιά θεωρείται πια ένα από τα «καταφύγια» της μεσογειακής
φώκιας στο Ιόνιο. Ποια είναι τα «κόκκινα» σημεία του νησιού για την
παρουσία της και τι δεδομένα έχετε συγκεντρώσει από παρατηρήσεις ή
καταγραφές;
Η Κεφαλονιά έχει καθιερωθεί ως ένα από τα σημαντικότερα «καταφύγια» της μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus) στο Ιόνιο, με πλήθος παρατηρήσεων και συστηματική παρακολούθηση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ.
«Κόκκινα» σημεία του νησιού για τη φώκια Monachus monachus στην Κεφαλονιά
- ΝΑ και ΝΔ Κεφαλονιά: Οι περιοχές του Όρμου Μούντας, Σκάλα, Κατελειός και τα παρακείμενα δυσπρόσιτα ακρωτήρια χαρακτηρίζονται ως πυρήνες παρουσίας της φώκιας. Σε αυτές εντοπίζονται πολλές θαλάσσιες σπηλιές, κατάλληλες για αναπαραγωγή, προστασία και ξεκούραση.
- Λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica): Εκτεταμένα λιβάδια που εκτείνονται από τον κόλπο του Αργοστολίου έως και τον Όρμο της Μούντας (προστατευόμενες περιοχές με κωδικούς GR2220004 και GR2220007), αποτελούν κρίσιμα ενδιαιτήματα όπου εντοπίζονται τακτικά ενήλικα και νεαρά άτομα.
- Δυτική και Βόρεια ακτή: Καταγράφονται επίσης παρατηρήσεις σε απομονωμένες σπηλιές της βόρειας/δυτικής ακτογραμμής (GR2220005), ιδίως κοντά στο Φισκάρδο και τον κόλπο της Αγίας Ευφημίας.
Δεδομένα και παρατηρήσεις του ΟΦΥΠΕΚΑ:
- Συστηματικές καταγραφές: Ο ΟΦΥΠΕΚΑ, σε συνεργασία με την ΜΚΟ «Αρχιπέλαγος – περιβάλλον και ανάπτυξη», έχει εγκαταστήσει δίκτυο παρατήρησης της φώκιας με κάμερες.
- Χαρτογράφηση κρίσιμων περιοχών: Σύνταξη ειδικών χαρτών με «κόκκινα σημεία» αναπαραγωγής (π.χ. σπηλιές).
- Συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα: Η Κεφαλονιά, διαθέτει θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές και επομένως συμμετέχει και στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη φώκια με παρακολούθηση, συχνές εκθέσεις και ενέργειες διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία.
- Στην Κεφαλονιά συνυπάρχουν θαλαμηγοί, κρουαζιερόπλοια, αλιευτικά,
τουριστικά σκάφη, φουσκωτά , ιστιοφόρα, σκάφη για θαλάσσια σπορ . Μπορεί πράγματι να υπάρξει μια νέα ισορροπία μεταξύ τουριστικής κίνησης και θαλάσσιας ζωής – κι αν ναι, πώς;
Στην Κεφαλονιά συνυπάρχουν πολλά και διαφορετικά είδη θαλάσσιων δραστηριοτήτων —όπως θαλαμηγοί, κρουαζιερόπλοια, αλιευτικά, τουριστικά σκάφη, φουσκωτά, ιστιοφόρα και σκάφη για θαλάσσια σπορ—, η αναζήτηση μιας νέας ισορροπίας μεταξύ τουριστικής ανάπτυξης και διατήρησης της θαλάσσιας ζωής είναι σήμερα το κεντρικό ζητούμενο. Η απάντηση στο αν μπορεί να υπάρξει πράγματι ισορροπία είναι θετική, αλλά απαιτεί συνέργειες, καινοτομία και σαφή θεσμικά μέτρα όπως:
- Θεσμοθέτηση και Εποπτεία Προστατευόμενων Περιοχών: Η ζωνοποίησή προστατευόμενων περιοχών επιτρέπει τη συνύπαρξη οργανωμένων ανθρώπινων δραστηριοτήτων και προστασίας σημαντικών οικοσυστημάτων: Απαγορεύεται ή ρυθμίζεται η αλιεία, ρυθμίζεται η ναυσιπλοΐα και ελέγχεται η ένταση της τουριστικής δραστηριότητας σε ευαίσθητες περιοχές.
- Οριοθέτηση και έλεγχος των τουριστικών δραστηριοτήτων: Η καθιέρωση συγκεκριμένων διαδρόμων και ζωνών για σκάφη ταχείας κυκλοφορίας, αλιευτικά, τουριστικά και υπερπολυτελή σκάφη εξασφαλίζει ασφάλεια και μειώνει τις συγκρούσεις συμφερόντων, προστατεύοντας παράλληλα τους βιοτόπους.
- Προώθηση βιώσιμων μορφών τουρισμού: Εναλλακτικές μορφές τουρισμού (θαλάσσιος αθλητικός τουρισμός, παρατήρηση θαλάσσιων θηλαστικών, κατάδυση κλπ.) εμπλουτίζουν το προσφερόμενο «τουριστικό προϊόν», χωρίς να απαιτούν εκτεταμένη αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος ή να προκαλούν συγκρούσεις με την αλιεία.
- Συμμετοχή τοπικής κοινωνίας & επαγγελματιών: Η συμμετοχή αλιέων, τουριστικών πρακτόρων, περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορέων διαχείρισης είναι αναγκαία για την κατάρτιση και τήρηση κανόνων, αλλά και για την κοινή ωφέλεια από τη βιωσιμότητα της θάλασσας.
- Συνεχής παρακολούθηση και επιτήρηση: Η χρήση τεχνολογικών μέσων για την επιτήρηση της ναυσιπλοΐας, του ελλιμενισμού, της αλιευτικής δραστηριότητας και της περιβαλλοντικής κατάστασης των περιοχών είναι απαραίτητη βάση για να τηρούνται οι προβλεπόμενοι κανόνες.
- Πώς μπορούν οι Κεφαλονίτες – ψαράδες, επαγγελματίες τουρισμού,
ναυτικοί – να γίνουν σύμμαχοι στην προστασία της φώκιας, χωρίς να
νιώσουν ότι περιορίζονται ή απειλούνται στις δραστηριότητές τους;
Για να γίνουν οι Κεφαλλονίτες—ψαράδες, επαγγελματίες τουρισμού, ναυτικοί—σύμμαχοι στην προστασία της μεσογειακής φώκιας χωρίς να νιώθουν ότι περιορίζονται ή απειλούνται, απαιτούνται συνδυασμένες στρατηγικές που ενισχύουν τη συμμετοχή, τη γνώση και τα κοινά οφέλη:
- Συμμετοχικός Σχεδιασμός και Συνδιαχείριση
– Συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων: Όλες οι ρυθμίσεις (ζώνες προστασίας, χρονικά όρια, επιτρεπόμενες τεχνικές αλιείας) πρέπει να σχεδιάζονται μέσα από διαβούλευση με τους τοπικούς αλιείς, τουριστικούς φορείς, και ναυτικούς, ώστε να εφαρμόζονται με συναίνεση.
– Ευέλικτα μέτρα: Ρυθμίσεις που αφήνουν περιθώριο δραστηριοποίησης, με εποχικές ή χωροταξικές διαφοροποιήσεις. Έτσι αποφεύγονται γενικές απαγορεύσεις που προκαλούν αντιδράσεις.
- Παροχή Κινήτρων και Αντισταθμιστικών Ωφελημάτων
– Αποζημιώσεις για ζημιές: Εάν οι φώκιες προκαλούν φθορά σε αλιευτικά εργαλεία ή μείωση ψαριάς, να προβλέπονται αποζημιώσεις ή τεχνική υποστήριξη (π.χ. ενίσχυση διχτυών).
– Οικονομικά & τουριστικά οφέλη: Προβολή της φώκιας ως brand για ήπιο τουρισμό (βόλτες παρατήρησης θηλαστικών, πιστοποιήσεις eco-label), ώστε τα τοπικά επαγγέλματα να ωφελούνται από τη διατήρηση του είδους.
- Κατάρτιση, Ευαισθητοποίηση & Συνεργασία
– Εκπαίδευση σε φιλικές πρακτικές: Προγράμματα της MOm, του ΟΦΥΠΕΚΑ και άλλων οργανώσεων παρέχουν κατάρτιση σε μεθόδους που μειώνουν τις συγκρούσεις μεταξύ φώκιας και επαγγελμάτων.
– Ενίσχυση της αναγνώρισης: Καμπάνιες ενημέρωσης και στενή συνεργασία φορέων, ώστε να αναδεικνύονται τα οφέλη και να λύνονται έγκαιρα τυχόν προβλήματα.
- Βιώσιμη Διαχείριση Φυσικών Πόρων
– Ζωνοποίηση δραστηριοτήτων: Ορισμός διαφορετικών ζωνών στη θάλασσα—για επαγγελματική αλιεία, τουρισμό και προστασία κύριων βιοτόπων της φώκιας—έτσι ώστε να μην υπάρχουν διαρκείς συγκρούσεις.
– Έλεγχος παράνομης αλιείας και ρύπανσης: Αυστηρή εποπτεία στις παράνομες δραστηριότητες που βλάπτουν το οικοσύστημα, με τη σύμπραξη των επαγγελματιών στην αναφορά περιστατικών.
- Ανάδειξη της Τοπικής Ταυτότητας και Υπευθυνότητας
– Ένταξη της φώκιας στην τοπική κουλτούρα: Η φώκια αναδεικνύεται ως φυσικό κεφάλαιο που ανήκει στην Κεφαλονιά και τους ανθρώπους της, δίνοντας πρόσημο υπερηφάνειας στη συμβίωση.
– Citizen science: Συμμετοχή ντόπιων στη συλλογή δεδομένων και στην παρακολούθηση του είδους ενισχύει την αίσθηση ρόλου και ευθύνης.
- Θα μπορούσε η Κεφαλονιά να αποτελέσει πρότυπο οικοτουριστικού
προορισμού στο Ιόνιο, με αιχμή την προστασία της μεσογειακής φώκιας; Τι
προϋποθέσεις χρειάζονται για να γίνει αυτό πράξη;
Η Κεφαλονιά μπορεί να αποτελέσει πρότυπο οικοτουριστικού προορισμού στο Ιόνιο με επίκεντρο την προστασία της μεσογειακής φώκιας, εφόσον ικανοποιηθούν ορισμένες βασικές προϋποθέσεις και εφαρμοστούν καλές πρακτικές που έχουν ήδη επισημανθεί σε εθνικές και ευρωπαϊκές στρατηγικές, όπως:
- Ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση θαλάσσιων περιοχών
– Θεσμοθέτηση προστατευόμενων περιοχών (όπως τα εθνικά θαλάσσια πάρκα), με συγκεκριμένες ζώνες όπου επιτρέπονται ή περιορίζονται ανθρώπινες δραστηριότητες (αλιεία, τουρισμός, θαλάσσια σπορ).
– Συστηματική παρακολούθηση πληθυσμών και σημαντικών βιοτόπων της φώκιας, με συμμετοχή τοπικών επιστημονικών και κοινωνικών φορέων.
- Ενεργή εμπλοκή και ωφέλεια τοπικών κοινοτήτων
– Συμμετοχικός σχεδιασμός: Οι επαγγελματίες, ψαράδες και τουριστικοί φορείς πρέπει να έχουν ρόλο στο σχεδιασμό των μέτρων και να απολαμβάνουν αντισταθμιστικά οφέλη (π.χ. οικοτουριστικές θέσεις εργασίας, πιστοποιήσεις eco-label, προβολή ντόπιων προϊόντων και υπηρεσιών).
– Προγράμματα κατάρτισης για υπεύθυνη συμπεριφορά και φιλικές πρακτικές προς τη φώκια και το θαλάσσιο περιβάλλον.
- Προβολή και βιωματική εμπειρία επισκεπτών
– Ανάπτυξη βιωματικών δράσεων όπως εκδρομές παρατήρησης φώκιας, εκπαιδευτικά κέντρα, ειδικές διαδρομές, ψηφιακές εφαρμογές ερμηνείας του οικοσυστήματος.
– Στρατηγικό marketing που θα συνδέει το brand της Κεφαλονιάς με τη βιώσιμη εμπειρία, τη φύση και την προστασία των θαλασσίων οργανισμών.
- Υποδομές με πράσινα πρότυπα
– «Πράσινη» αναβάθμιση μαρίνων, συστημάτων αγκυροβολιάς και τουριστικών καταλυμάτων σε προστατευόμενες περιοχές (π.χ. διαχείριση λυμάτων, μείωση όχλησης/φωτισμού).
– Υποστήριξη ήπιων μορφών τουρισμού: καταδύσεις, εκδρομές, οικοτουριστικά μονοπάτια.
- Συνέργειες και συνεχής αξιολόγηση
– Δικτύωση με οργανώσεις (π.χ. MOm) και ερευνητικούς φορείς για εφαρμογή καινοτομιών και ανταλλαγή επιτυχημένων πρακτικών.
– Τακτική αξιολόγηση της στρατηγικής για προσαρμογή των δράσεων ανάλογα με την κατάσταση των οικοσυστημάτων και την εμπειρία των επισκεπτών.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η μεσογειακή φώκια δεν ζητά να μείνει μόνη∙ Ζητά να μείνει μαζί μας. Και αυτό, στη γλώσσα της εποχής, μεταφράζεται σε θεσμούς, γνώση, συνέργειες και μια νέα ηθική για το πώς υπάρχουμε μέσα στο φυσικό τοπίο.
Η Κεφαλονιά, αν επιλέξει να γίνει νησί-πρότυπο για τη συνύπαρξη του ανθρώπου με τη φύση, δεν θα προσφέρει απλώς καταφύγιο στη Monachus monachus. Θα προσφέρει ένα άλλο υπόδειγμα ανάπτυξης: ένα μοντέλο που στηρίζεται στον σεβασμό, τη συμμετοχή, τη διατήρηση των κοινών πόρων και την έξυπνη αξιοποίησή τους.
Σε μια εποχή που τα νησιά της Μεσογείου δοκιμάζονται από υπερτουρισμό, κλιματική αστάθεια και απώλεια ταυτότητας, η προστασία ενός απειλούμενου θαλάσσιου θηλαστικού μπορεί να γίνει αφετηρία για κάτι πολύ ευρύτερο: την επαναδιατύπωση του μέλλοντος μας με κέντρο όχι την κατανάλωση, αλλά τη συνύπαρξη για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η Συντακτική Ομάδα του Kefalonia Press
Οι φωτογραφίες είναι από τη δράση της αποστολής στο Φισκάρδο:
