Σημαντικές αλλαγές και αυξημένα πρόστιμα στον καθαρισμών οικοπέδων εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη». Η νέα ρύθμιση που προωθείται έχει ως στόχο το Μητρώο να μην περιορίζεται μόνο στην καταγραφή των υποχρεώσεων των πολιτών κατά την αντιπυρική περίοδο αλλά να λειτουργήσει ως εργαλείο που θα συνδέεται με την υποβολή δηλώσεων, τους ελέγχους αλλά και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.
Ταυτόχρονα μέσω των νέων ρυθμίσεων διπλασιάζοντα τα πρόστιμα για ακαθάριστα οικόπεδα από το 2026. Συγκεκριμένα το πρόστιμο από 0,50 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο για μη καθαρισμένο οικόπεδο που ισχύει σήμερα, μετά την ψήφιση του νομοσχέδιου προβλέπεται να γίνει 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Το ελάχιστο ύψους του προστίμου παραμένει στα 200 ευρώ και ανώτατο φτάνει στα 2.000 ευρώ ενώ σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης αλλά διενέργειας καθαρισμού το πρόστιμο ανέρχεται στα 100 ευρώ.
Στο πρακτικό σκέλος του 2026, εφόσον οι νομοθετικές ρυθμίσεις ψηφιστούν ο καθαρισμός και η υποχρεωτική υποβολή υπεύθυνης δήλωσης στο Εθνικό Μητρώο οριοθετείται από 1η Απριλίου έως 31η Μαΐου κάθε έτους, με πρόβλεψη ότι μπορεί να δοθεί παράταση ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες.
Παράλληλα οι Δήμοι διατηρούν τον ρόλο της ενημέρωσης των υπόχρεων, των δειγματοληπτικών ελέγχων από 1η Ιουνίου μέχρι 31η Οκτωβρίου και όπου χρειάζεται των αυτεπάγγελτων καθαρισμών. Σε περίπτωση παράλειψης καθαρισμού, οι δήμοι θα καθαρίζουν αυτεπάγγελτα και θα χρεώνουν το κόστος στον ιδιοκτήτη.
Ωστόσο η Πυροσβεστική αποκτά πιο σαφώς προσδιορισμένη αρμοδιότητα ελέγχου συμμόρφωσης, ειδικά μετά από καταγγελίες και σε περιοχές αυξημένου κινδύνου, ενώ προβλέπεται και «παράλληλη» δυνατότητα επιβολής προστίμων (ανάλογα με το ποιος διαπιστώνει την παράβαση).
Τα έσοδα από τα πρόστιμα που επιβάλλονται από τις υπηρεσίες του Πυροσβεστικού Σώματος αποδίδονται σε ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) στον Ειδικό Λογαριασμό του Τομέα Πρόνοιας Υπαλλήλων του Π.Σ. του Ταμείου Πρόνοιας Απασχολουμένων στα Σώματα Ασφαλείας.
Ταυτόχρονα διατηρούνται τα πρόστιμα, από το προηγούμενο νομοθετικό πλαίσιο, και σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης καθαρισμού στο Εθνικό Μητρώο, τα οποία για τον ιδιοκτήτη ανέρχεται στα 1.000 ευρώ, ενώ όσοι δηλώσουν ψευδώς ότι συμμορφώθηκαν κινδυνεύουν με φυλάκιση έως 2 έτη και πρόστιμο έως 54.000 ευρώ.
Τι προβλέπει η διαδικασία
Όπως διευκρινίζεται από αρμόδιες πηγές, η διαδικασία προβλέπει καταρχάς προσπάθεια επικοινωνίας και εξασφάλισης της συναίνεσης του ιδιοκτήτη. Εφόσον αυτό δεν καταστεί εφικτό και κριθεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδίως σε ζώνες αυξημένου κινδύνου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία διαπιστώνει εγγράφως την επικινδυνότητα και ο δήμος προχωρά αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό. Παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα επείγουσας παρέμβασης σε περιπτώσεις άμεσου και υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς υπό την προϋπόθεση αυτό να έχει διαπιστωθεί εγγράφως από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Παράλληλα προβλέπεται ειδική μέριμνα για αδυναμία χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών με σκοπό την πρόληψη ψηφιακού αποκλεισμού. Συγκεκριμένα θα υπάρχει ειδική διαδικασία για περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής δήλωσης, όπου θα μπορεί να υποβληθεί με φυσικό τρόπο και να αποσταλεί με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία, διασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η πρόληψη δεν δημιουργεί αποκλεισμούς κι ότι όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες.
Όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη και οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες εστίασαν, αφενός, στην ανάγκη σαφήνειας ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις κατηγορίες των υπόχρεων -στις οποίες εντάσσονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου- και, αφετέρου, στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προβεί σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσχέρειες συμμόρφωσης.