Αμμοθίνες στην Κεφαλονιά: Μια ρεαλιστική λύση απέναντι στη διάβρωση ή μια χαμένη ευκαιρία;

Εν ολίγοις

• Οι αμμώδεις παραλίες της Κεφαλονιάς έχουν υποστεί επιτάχυνση διάβρωσης μετά τους σεισμούς του 2014, τον «Ιανό» το 2020 και τα επόμενα ακραία φαινόμενα.

• Οι αμμοθίνες αποτελούν διεθνώς αναγνωρισμένη, οικολογική μέθοδο προστασίας ακτών.

• Σε περιοχές ενταγμένες στο Natura 2000 μπορούν να χρηματοδοτηθούν ως έργα αποκατάστασης οικοτόπου.

• Δεν είναι πανάκεια και δεν εφαρμόζονται σε όλες τις παραλίες.

Η Κεφαλονιά είναι ένα νησί σεισμογενές. Τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2014 δύο ισχυροί σεισμοί προκάλεσαν τοπικές καθιζήσεις και μικρές ανυψώσεις εδάφους, όπως καταγράφηκε από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο και ερευνητικές ομάδες του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Σε παράκτιες ζώνες ακόμη και λίγα εκατοστά μεταβολής επηρεάζουν τη δυναμική της ακτής: αλλάζει η κλίση, μεταβάλλεται ο τρόπος θραύσης των κυμάτων, επιταχύνεται η απώλεια άμμου.

Έξι χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2020, ο μεσογειακός κυκλώνας «Ιανός» έφερε ακραία ύψη κύματος και έντονες παράκτιες διεργασίες, σύμφωνα με καταγραφές του Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και της υπηρεσίας Meteo. Σε αρκετές αμμώδεις ακτές του νησιού παρατηρήθηκαν απότομα «σκαλοπάτια» διάβρωσης, μεταφορά φερτών υλών και στένωση πλάτους.

Και πάνω σε αυτά προστίθεται η μόνιμη μεταβλητή: η κλιματική κρίση. Η IPCC τεκμηριώνει άνοδο της στάθμης της θάλασσας και αυξημένη ένταση ακραίων φαινομένων στη Μεσόγειο. Η διάβρωση δεν είναι πλέον επεισοδιακή. Είναι τάση.

Τι είναι οι αμμοθίνες

Οι αμμοθίνες είναι φυσικά αναχώματα άμμου που σχηματίζονται όταν ο άνεμος μεταφέρει υλικό από την παραλία προς την ξηρά και αυτό παγιδεύεται από παράκτια βλάστηση. Πρόκειται για οικοσύστημα – όχι για τεχνικό τοίχο.

Σε πολλές ευρωπαϊκές ακτές εφαρμόζονται ως «nature-based solution»: απορροφούν την ενέργεια των κυμάτων, συγκρατούν άμμο και επιτρέπουν στην παραλία να προσαρμόζεται χωρίς βαριές λιμενικές κατασκευές.

Δεν λειτουργούν παντού. Απαιτούν: Εκτεταμένη αμμώδη ακτή, Επαρκές πλάτος, Περιορισμό καταπάτησης, Επιστημονική παρακολούθηση. Σε κροκαλοπαγείς παραλίες όπως ο Μύρτος ή οι Πετανοί δεν αποτελούν λύση.

Πού θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην Κεφαλονιά

Η πιο ώριμη περίπτωση είναι η Παραλία Σκάλας. Πρόκειται για εκτεταμένη αμμώδη ακτή όπου έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα στένωσης σε τμήματα μετά από έντονα φαινόμενα.

Σε επιλεγμένα τμήματα – όχι σε όλο το μήκος – θα μπορούσε να δημιουργηθεί χαμηλή, διακριτική θινογραμμή στο οπίσθιο τμήμα της παραλίας.

Στον Λουρδά και στο Ξι η εφαρμογή θα μπορούσε να είναι τοπική και μετά από ειδική γεωτεχνική μελέτη.

Θα μειωθούν οι ομπρέλες;

Ρεαλιστικά, ναι – σε πρώτη φάση.

Μια ζώνη θινών χρειάζεται χώρο 5–15 μέτρων στο πίσω τμήμα της παραλίας. Αυτό σημαίνει ανακατανομή της οργανωμένης ζώνης.

Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι άλλο: αν δεν ληφθούν μέτρα και η διάβρωση συνεχιστεί, η απώλεια πλάτους θα είναι μόνιμη. Οι ομπρέλες θα μειωθούν ούτως ή άλλως – αλλά ανεξέλεγκτα.

 Natura 2000 – Χρηματοδότηση

Εφόσον τμήματα των συγκεκριμένων παραλιών εντάσσονται στο Natura 2000, οι αμμοθίνες μπορούν να χρηματοδοτηθούν ως έργα αποκατάστασης οικοτόπου (τύποι 2110 και 2120 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ).

Η χρηματοδότηση δεν προέρχεται «από το Natura», αλλά μέσω εργαλείων όπως:

• Πρόγραμμα LIFE

• Περιφερειακό ΕΣΠΑ Ιονίων Νήσων

• Πράσινο Ταμείο

Για παρέμβαση 500–800 μέτρων, το συνολικό κόστος (μελέτες, φύτευση, παρακολούθηση) μπορεί ενδεικτικά να κινηθεί μεταξύ 150.000 και 400.000 ευρώ – σημαντικά χαμηλότερο από βαριές λιμενικές λύσεις.

Η βασική προϋπόθεση: το έργο να τεκμηριώνεται ως προστασία οικοσυστήματος και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, όχι ως τουριστική επέκταση.

Αμμοθίνες στην Ελλάδα

Παρεμβάσεις αποκατάστασης θινών έχουν χρηματοδοτηθεί σε περιοχές όπως: Αλυκές Ζακύνθου, Κοτύχι – Στροφυλιά, Δέλτα Αξιού, Σχινιάς Μαραθώνα

Και τώρα;

Οι σεισμοί του 2014 άλλαξαν τη γεωμετρία των ακτών μας. Ο «Ιανός» επιτάχυνε τη φθορά. Η κλιματική κρίση παγιώνει την πίεση.

Η Κεφαλονιά δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει τη διάβρωση αποσπασματικά. Οι αμμοθίνες δεν είναι πανάκεια. Είναι όμως μια τεκμηριωμένη, οικολογική και οικονομικά ρεαλιστική επιλογή εκεί όπου το επιτρέπει η γεωμορφολογία.

Το δίλημμα δεν είναι «τουρισμός ή περιβάλλον». Το δίλημμα είναι αν θα σχεδιάσουμε έγκαιρα ή αν θα παρακολουθούμε την παραλία να μικραίνει χρόνο με τον χρόνο.

Η θάλασσα δεν περιμένει. Και το Think Tank οφείλει να ανοίγει τη συζήτηση πριν τα μέτρα άμμου γίνουν απλώς αναμνήσεις.