Η ευλογιά των αιγοπροβάτων, η καραντίνα, το υψηλό κόστος παραγωγής και η πίεση στις τιμές συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό για την κτηνοτροφία στην Κεφαλονιά. Την ώρα που οι κτηνοτρόφοι μιλούν για κατάσταση οριακή, για ελλιπή κρατική στήριξη και για κίνδυνο αφανισμού του κλάδου, η πλευρά της αγοράς εμφανίζεται πιο καθησυχαστική για την πασχαλινή περίοδο, διαβεβαιώνοντας ότι η τοπική αγορά έχει καλυφθεί και ότι οι Κεφαλονίτες θα βρουν ντόπιο αρνί και κατσίκι στο γιορτινό τραπέζι. Η πραγματική ανησυχία, ωστόσο, φαίνεται να μετατοπίζεται ήδη στην επόμενη ημέρα: στο τι θα συμβεί μετά το Πάσχα, όταν τα απούλητα ζώα θα πιέσουν ξανά τις τιμές και την επιβίωση των παραγωγών.
Οι κτηνοτρόφοι μιλούν για κατάσταση «πολύ άσχημη»
Η εικόνα που μεταφέρουν οι άνθρωποι της παραγωγής είναι ιδιαίτερα βαριά. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στο πλαίσιο του ρεπορτάζ από τον Αντιπρόεδρο των Αγροκτηνοτρόφων Κεφαλονιάς Παναγή Τουλάτο (Ρόμπολης), η κατάσταση στον κλάδο είναι «σοβαρή» και «πολύ άσχημη», με τους κτηνοτρόφους να αισθάνονται πως βρίσκονται στο χείλος του γκρεμού.
Όπως επισημαίνεται, τα προβλήματα δεν ξεκίνησαν τώρα. Η ευλογιά των αιγοπροβάτων εκδηλώθηκε στην περιοχή πριν από τα Χριστούγεννα. Στην Ιθάκη καταγράφηκε κρούσμα που επηρέασε περίπου 300 ζώα, ενώ στην Κεφαλονιά, σύμφωνα με την ίδια πλευρά, έχουν ήδη θανατωθεί περίπου 800 ζώα. Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν για τα θανατωμένα ζώα, ήταν μόλις 68 ευρώ ανά ζώο, ποσό που χαρακτηρίζεται από τους ίδιους ως ανεπαρκές μπροστά στο πραγματικό κόστος της ζημιάς.
Καταγγελίες για ανεπαρκή μέτρα και υποστελέχωση
Οι κτηνοτρόφοι υποστηρίζουν ότι τα μέτρα διασφάλισης δεν υπήρξαν επαρκή. Καταγγέλλουν ότι επί μήνες η κατάσταση αντιμετωπίστηκε χωρίς την απαιτούμενη ένταση, ότι η κτηνιατρική υπηρεσία της Περιφέρειας παραμένει υποστελεχωμένη και ότι οι ενισχύσεις σε προσωπικό με στρατιωτικούς κτηνιάτρους δεν έλυσαν ουσιαστικά το πρόβλημα.
Στο ίδιο πλαίσιο, κάνουν λόγο για ελλιπείς ελέγχους και για αδυναμία αποτελεσματικής προστασίας του ζωικού κεφαλαίου, επιμένοντας ότι η Κεφαλονιά βρέθηκε σε καθεστώς καραντίνας χωρίς να έχουν διαμορφωθεί, όλες οι αναγκαίες συνθήκες πρόληψης και αποτροπής της εξάπλωσης της νόσου.
Η πλευρά των κτηνοτρόφων εκτιμά ότι η καραντίνα δεν επηρεάζει μόνο τα ζώα που βρίσκονται άμεσα στο επίκεντρο των κρουσμάτων, αλλά ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα. Γιατί όταν τα αρνοκάτσικα δεν φεύγουν έγκαιρα από τις μονάδες, παραμένουν στις στάνες, καταναλώνουν το γάλα των προβατίνων και, τελικά, μειώνουν την παραγωγή που θα μπορούσε να κατευθυνθεί στα τυροκομεία.
Μας λένε δεν υπάρχουν χρήματα για την παραγωγή, αλλά βρίσκονται για πολεμικές δαπάνες.
Το οικονομικό βάρος: ακρίβεια, χρέη και πίεση στη διάθεση
Δίπλα στο υγειονομικό πρόβλημα, οι κτηνοτρόφοι βάζουν με έμφαση το οικονομικό αδιέξοδο. Περιγράφουν μια καθημερινότητα στην οποία το κόστος παραγωγής έχει ξεπεράσει τις αντοχές των μονάδων. Αναφέρονται στις ανατιμήσεις σε καύσιμα, αγροτοεφόδια, ηλεκτρικό ρεύμα και βασικά είδη διαβίωσης, λέγοντας ότι η παραγωγή δεν είναι πλέον βιώσιμη.
Η δική τους αγωνία επικεντρώνεται και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά μετά τις εορταστικές περιόδους. Όπως υποστηρίζουν, όταν για λόγους καραντίνας ή συγκυρίας δεν διακινούνται κανονικά τα ζώα στον χρόνο που πρέπει, τότε μετά τις γιορτές οι τιμές καταρρέουν. Αυτό είχε συμβεί, σύμφωνα με τις μαρτυρίες τους, και μετά τα Χριστούγεννα, όταν οι τιμές από τα περίπου 5 έως 5,5 ευρώ το κιλό έπεσαν ακόμη και στα 3 ή στα 2,70 ευρώ το κιλό, με αποτέλεσμα μεγάλο πλήγμα για τις μονάδες.
Η πολιτική καταγγελία των κτηνοτρόφων
Οι κτηνοτρόφοι διατυπώνουν και μια ανοιχτή πολιτική καταγγελία προς την κυβέρνηση. Υποστηρίζουν ότι το κράτος τούς απαντά διαρκώς πως «δεν υπάρχουν χρήματα» για ουσιαστική στήριξη της παραγωγής, για επαρκείς αποζημιώσεις και για πραγματική προστασία του κλάδου. Την ίδια στιγμή, κατά τη δική τους άποψη, διατίθενται πόροι για στρατιωτικές αποστολές και για τη συμμετοχή της χώρας σε επιχειρήσεις που συνδέονται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, δίνονται χρήματα «για να σκοτώνονται άνθρωποι» και δεν δίνονται χρήματα «για να σώζονται άνθρωποι» και να κρατηθεί ζωντανή η εγχώρια παραγωγή. Η θέση αυτή αποδίδεται στους ίδιους τους κτηνοτρόφους και εκφράζει τη δική τους πολιτική και συνδικαλιστική ανάγνωση της κατάστασης.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι αιχμές τους για την άρνηση της κυβέρνησης, όπως λένε, να προχωρήσει σε μαζικούς εμβολιασμούς. Οι κτηνοτρόφοι επιμένουν ότι ζητούν επίμονα εμβολιασμούς για την αντιμετώπιση της ευλογιάς και θεωρούν ότι η απουσία αυτής της επιλογής οδηγεί στην πράξη σε αποδυνάμωση και συρρίκνωση της ελληνικής κτηνοτροφίας.
Πηγαίνουν μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι η κατάσταση αυτή ευνοεί συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα. Υποστηρίζουν ότι η μη επιλογή μαζικών εμβολιασμών συνδέεται, κατά τη δική τους άποψη, με τις απαιτήσεις ορισμένων εξαγωγικών κύκλων φέτας, καθώς θεωρούν ότι στο εξωτερικό δεν μπορεί εύκολα να διατεθεί φέτα που προέρχεται από εμβολιασμένα ζώα. Παράλληλα, πιστεύουν ότι η αποδυνάμωση της εγχώριας κτηνοτροφίας ανοίγει χώρο για περισσότερες εισαγωγές από τρίτες χώρες, με τις οποίες η Ευρώπη έχει συνάψει ειδικές συμφωνίες.
Η άλλη εικόνα: η αγορά λέει ότι το Πάσχα καλύπτεται
Στον αντίποδα, μια πιο ψύχραιμη και πρακτική εικόνα για την τρέχουσα λειτουργία της αγοράς δίνει ο Κυριάκος Σταμούλης, κρεοπώλης και ιδιοκτήτης ιδιωτικού σφαγείου στην Κεφαλονιά, ο οποίος λόγω της θέσης του έχει συνολική εικόνα της διακίνησης και της διάθεσης των ζώων στο νησί.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η τοπική αγορά του Πάσχα απορροφά περίπου 2.500 έως 3.000 ερίφια και η ζήτηση αυτή έχει ήδη καλυφθεί. Με απλά λόγια, οι Κεφαλονίτες θα βρουν και φέτος ντόπιο κατσικάκι και αρνάκι, όπως επιτάσσει η τοπική παράδοση.
Παράλληλα, εκτιμά ότι συνολικά την περίοδο του Πάσχα φεύγουν από την Κεφαλονιά, είτε για την εσωτερική αγορά είτε για εκτός νησιού, περίπου 10.000 έως 12.000 ζώα. Η εικόνα που περιγράφει είναι αυτή μιας αγοράς που, έως αυτή τη στιγμή, κινείται ομαλά και χωρίς σοβαρό μπλοκάρισμα.
«Το Πάσχα θα φάμε ντόπιο αρνί και κατσίκι – το πρόβλημα αρχίζει την επόμενη μέρα»
Τι λέει η αγορά για τα μέτρα στα λιμάνια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση που καταγράφεται ως προς τα μέτρα απολύμανσης και ελέγχου. Ο Κυριάκος Σταμούλης αναφέρει ότι στα λιμάνια γίνεται απολύμανση και ότι τα φορτηγά με τα ζώα, τόσο κατά την είσοδο όσο και κατά την έξοδό τους από το ferry boat, περνούν από ειδικό χαλί με απολυμαντικό υγρό. Επίσης σημειώνει ότι η διακίνηση ζώων προς τα έξω από την Κεφαλονιά γίνεται μετά από δειγματοληψία στο κοπάδι και εφόσον δεν διαπιστωθεί κρούσμα, τα ζώα φεύγουν κανονικά.
Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι υπάρχει μια διαφορετική αποτίμηση της κατάστασης σε σχέση με εκείνη που περιγράφουν οι κτηνοτρόφοι. Δεν αναιρεί την αγωνία τους, αλλά αποτυπώνει ότι σε επίπεδο εμπορικής διακίνησης και λειτουργίας της αγοράς η εικόνα δεν είναι ίδια με εκείνη που παρουσιάζεται από την πλευρά της παραγωγής.
Οι τιμές από τη στάνη στο κρεοπωλείο
Με βάση τα στοιχεία που δίνει η πλευρά της αγοράς, η τιμή αγοράς από τη στάνη κινείται περίπου στα 5,50 ευρώ το κιλό ζωντανό βάρος. Για τον κρεοπώλη, το τελικό κόστος του κρέατος διαμορφώνεται περίπου στα 10 ευρώ το κιλό, ενώ η τιμή πώλησης σήμερα στην Κεφαλονιά βρίσκεται στα 15,80 ευρώ το κιλό.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η αγορά της πασχαλινής περιόδου λειτουργεί με σχετικά καθορισμένες ισορροπίες. Ωστόσο, η εύθραυστη φύση αυτών των ισορροπιών γίνεται εμφανής από το γεγονός ότι και η πλευρά της αγοράς συμφωνεί σε ένα κρίσιμο σημείο με τους κτηνοτρόφους: ότι μετά το Πάσχα τα απούλητα ζώα θα πιέσουν ξανά έντονα τις τιμές.
Το κοινό σημείο όλων: ο φόβος για την επόμενη μέρα
Εδώ βρίσκεται ίσως και η ουσία του προβλήματος. Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, και οι δύο πλευρές συγκλίνουν στο ότι ο πραγματικός κίνδυνος έρχεται αμέσως μετά το Πάσχα. Ο Κυριάκος Σταμούλης εκτιμά ότι, όπως συνέβη και μετά τα Χριστούγεννα, τα απούλητα ζώα ενδέχεται να πέσουν στα 3 ευρώ ή ακόμη και στα 2,5 ευρώ το κιλό, μια εξέλιξη εξαιρετικά δύσκολη για τους κτηνοτρόφους.
Η παραδοχή αυτή είναι καθοριστική. Γιατί δείχνει ότι, ακόμη κι αν η πασχαλινή αγορά απορροφήσει την τρέχουσα παραγωγή σε ικανοποιητικό βαθμό, η πίεση δεν εξαφανίζεται. Απλώς μετατίθεται χρονικά. Και όταν μετατίθεται, γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη για μονάδες που ήδη λειτουργούν υπό το βάρος αυξημένου κόστους, χρεών και αβεβαιότητας.
«Αν μείνουν τα ζώα απούλητα, οι τιμές θα πέσουν ξανά στα 2,5–3 ευρώ – και τότε δεν βγαίνει κανείς»
Η μεγάλη εικόνα: όχι έλλειψη στο τραπέζι, αλλά αβεβαιότητα στον πρωτογενή τομέα
Από το ρεπορτάζ προκύπτει ότι για τον καταναλωτή η πασχαλινή αγορά της Κεφαλονιάς δεν φαίνεται, αυτή την ώρα, να απειλείται με ελλείψεις. Το ντόπιο αρνί και το ντόπιο κατσίκι υπάρχουν, η τοπική ζήτηση καλύπτεται και η εμπορική διακίνηση συνεχίζεται.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι σοβαρό. Αντιθέτως. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο υπόστρωμα της παραγωγής: στην αβεβαιότητα, στην πίεση του κόστους, στις συνέπειες της καραντίνας, στην πτώση των τιμών μετά τις γιορτές και στην αίσθηση των ίδιων των παραγωγών ότι δεν υπάρχει συνεκτικό σχέδιο προστασίας του κλάδου.
Η κρίση στην κτηνοτροφία της Κεφαλονιάς δεν εκδηλώνεται, λοιπόν, μόνο ως ζήτημα επάρκειας προϊόντος. Εκδηλώνεται κυρίως ως ζήτημα επιβίωσης του παραγωγού. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Διότι το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα φάμε το φετινό Πάσχα, αλλά αν ο τόπος θα εξακολουθήσει να έχει ντόπια παραγωγή και τα επόμενα χρόνια.
Σε αυτή τη φάση, η αγορά φαίνεται να κρατά. Η αγωνία όμως των κτηνοτρόφων δεν έχει κοπάσει. Και η σκιά της επόμενης ημέρας πέφτει ήδη βαριά πάνω από έναν από τους πιο κρίσιμους κλάδους του πρωτογενούς τομέα στην Κεφαλονιά.
Ρεπορτάζ: Ελένη Δ. Χιόνη