Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και παράπονα αναγνωστών που φθάνουν στο Kefaloniapress για τα φύκια στις παραλίες, συνεχίζουμε μια συζήτηση που δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται.
Τα ξερά φύκια που συσσωρεύονται στην ακτή — συχνά θαλάσσια βλάστηση όπως η Ποσειδωνία — αποτελούν μέρος της φυσικής άμυνας της παραλίας απέναντι στη διάβρωση. Το ζητούμενο δεν είναι να μένουν οι ακτές απροσπέλαστες, αλλά να καθαρίζονται σωστά, με ισορροπία ανάμεσα στον τουρισμό και την προστασία του περιβάλλοντος.
Η εικόνα είναι γνώριμη κάθε χρόνο τέτοια εποχή σε παραλίες κυρίως της Νότιας Κεφαλονιάς: ξερά φύκια, θαλάσσια υπολείμματα, σωροί στην άκρη της ακτής και παράπονα από λουόμενους, επαγγελματίες και επισκέπτες που θεωρούν ότι η παραλία είναι «βρώμικη» ή εγκαταλελειμμένη.
Σήμερα όμως, Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, το ερώτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία: πρέπει οι παραλίες να καθαρίζονται πλήρως από τα φύκια ή μήπως αυτό που πολλοί θεωρούν ενοχλητικό είναι στην πραγματικότητα ένας φυσικός μηχανισμός προστασίας της ακτής;
Δεν είναι όλα τα «φύκια» σκουπίδια
Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό που βλέπουμε ξεβρασμένο στην άμμο δεν είναι απλό οργανικό υπόλειμμα της θάλασσας. Συχνά πρόκειται για φύλλα Ποσειδωνίας ή άλλης θαλάσσιας βλάστησης που αποσπάται φυσικά από τον βυθό και μεταφέρεται στην ακτή μετά από κύματα και θαλασσοταραχές.
Η Ποσειδωνία είναι προστατευόμενο θαλάσσιο φυτό της Μεσογείου. Δημιουργεί υποθαλάσσια λιβάδια που φιλοξενούν θαλάσσια ζωή, παράγουν οξυγόνο και λειτουργούν σαν φυσικό φίλτρο του νερού.
Όταν τα ξερά φύλλα της βγαίνουν στην παραλία, σχηματίζουν φυσικά στρώματα που συγκρατούν άμμο και χαλίκι, μειώνουν τη δύναμη των κυμάτων και προστατεύουν την ακτή από τη διάβρωση. Με απλά λόγια, αυτό που σε πολλούς λουόμενους φαίνεται αντιαισθητικό μπορεί την ίδια στιγμή να λειτουργεί σαν φυσική «ασπίδα» της παραλίας.
Καθαριότητα ναι — αποστείρωση όχι
Το πρόβλημα δεν είναι η καθαριότητα. Κανείς δεν υποστηρίζει ότι οι παραλίες πρέπει να μένουν γεμάτες σκουπίδια, πλαστικά, αποτσίγαρα ή επικίνδυνα αντικείμενα. Αυτά πρέπει να απομακρύνονται άμεσα.
Άλλο όμως τα απορρίμματα και άλλο η φυσική θαλάσσια βλάστηση. Η πλήρης απομάκρυνση των φυκιών με βαριά μηχανήματα μπορεί να παρασύρει μαζί και άμμο ή βότσαλα, να αλλοιώσει τη μορφολογία της ακτής και να επιταχύνει τη διάβρωση.
Γι’ αυτό σε πολλές περιοχές της Μεσογείου εφαρμόζονται πλέον ήπιες μορφές διαχείρισης: χειρωνακτικός καθαρισμός, διάνοιξη διαδρόμων πρόσβασης για λουόμενους μέσα από τους σωρούς τα φύκια και διατήρηση μέρους της φυσικής βλάστησης πάνω στην παραλία.
Από το Ξι μέχρι τη Σκάλα: το ίδιο ερώτημα επιστρέφει
Η συζήτηση αυτή δεν ξεκινά σήμερα από το μηδέν. Το KefaloniaPress έχει ήδη ανοίξει τον φάκελο της διάβρωσης των παραλιών . Πρόσφατα μας τίμησε με τη μελέτης της η καθηγήτρια του ΕΜΠ Δρ. Ευδοξίας Λυκούδη για το Ξι, όπου αναδείχθηκε με τεκμηρίωση ότι η ακτή δεν είναι ένα στατικό σκηνικό, αλλά ένα ευαίσθητο φυσικό σύστημα που μεταβάλλεται και χρειάζεται σοβαρή διαχείριση. (Διαβάστε εδώ Το Ξι χάνεται σιωπηλά: Η επιστημονική μελέτη της Δρ. Ευδοξίας Ε. Λυκούδη που προειδοποιεί για το «κόκκινο διαμάντι» της Κεφαλονιάς )
Το ίδιο ζήτημα είχε αναδειχθεί και σε προηγούμενο δημοσίευμά μας για τις αμμοθίνες έχοντας σας παράδειγμα την παραλία της Σκάλας. Εκεί είχε επισημανθεί ότι οι αμμοθίνες, η παράκτια βλάστηση, τα βότσαλα και τα φυσικά υλικά που συγκεντρώνονται στην ακτή αποτελούν βασικό κομμάτι της φυσικής προστασίας των παραλιών. (Διαβάστε εδώ Αμμοθίνες στην Κεφαλονιά: Μια ρεαλιστική λύση απέναντι στη διάβρωση ή μια χαμένη ευκαιρία; )
Γι’ αυτό και τα φύκια δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται μόνο με όρους αισθητικής ή τουριστικής εικόνας. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν καταλαβαίνουμε τον ρόλο τους μέσα σε ένα παράκτιο οικοσύστημα που ήδη πιέζεται από την κλιματική αλλαγή, τη διάβρωση, τις ανθρώπινες παρεμβάσεις και την εντατική τουριστική χρήση.
Το δίλημμα της τουριστικής Κεφαλονιάς
Η Κεφαλονιά ζει από τη θάλασσα και τις παραλίες της. Όμως οι παραλίες δεν είναι απλώς τουριστικό προϊόν. Είναι ζωντανά φυσικά συστήματα.
Αν αντιμετωπίζουμε κάθε φυσικό στοιχείο σαν «πρόβλημα» που πρέπει να εξαφανιστεί για να έχουμε μια αποστειρωμένη εικόνα παραλίας, τότε κινδυνεύουμε να καταστρέψουμε ακριβώς αυτό που κάνει την Κεφαλονιά ξεχωριστή.
Το σωστό μοντέλο δεν είναι ούτε η εγκατάλειψη ούτε η βίαιη απογύμνωση της ακτής. Είναι η ισορροπία: καθαρές και ασφαλείς παραλίες για τους ανθρώπους, αλλά χωρίς πρακτικές που αποδυναμώνουν τη φυσική αντοχή των ακτών.
Τι πρέπει να γίνεται
- Να απομακρύνονται άμεσα τα απορρίμματα και τα ανθρωπογενή σκουπίδια.
- Να αποφεύγεται η εκτεταμένη χρήση βαρέων μηχανημάτων πάνω στην ακτή.
- Να δημιουργούνται διάδρομοι πρόσβασης για τους λουόμενους χωρίς πλήρη απογύμνωση της παραλίας.
- Να διατηρείται μέρος της φυσικής βλάστησης, ιδιαίτερα σε ευάλωτα σημεία.
- Να υπάρχει ενημέρωση πολιτών και επισκεπτών ώστε να κατανοούν ότι δεν είναι κάθε φυσικό υλικό «βρωμιά».
Η παραλία δεν είναι πλακάκι
Η μεγάλη παρεξήγηση των τελευταίων χρόνων είναι ότι θεωρούμε «καθαρή» μόνο την παραλία που μοιάζει αποστειρωμένη και απολύτως άδεια από κάθε φυσικό στοιχείο.
Όμως η παραλία δεν είναι πλακάκι ούτε ξενοδοχειακό lobby. Είναι το φυσικό όριο ανάμεσα στη στεριά και τη θάλασσα. Και αυτό το όριο χρειάζεται προστασία.
Σε ένα νησί που ήδη συζητά σοβαρά για τη διάβρωση των ακτών, για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και για την ανάγκη βιώσιμης διαχείρισης των παραλιών, τα φύκια δεν είναι ένα ασήμαντο θέμα αισθητικής. Είναι κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης συζήτησης για το πώς θέλουμε να διαχειριζόμαστε το φυσικό κεφάλαιο της Κεφαλονιάς.
Το συμπέρασμα
Ναι, οι παραλίες πρέπει να είναι καθαρές, προσβάσιμες και φιλικές για κατοίκους και επισκέπτες. Όχι όμως σαν να πρόκειται για αποστειρωμένο χώρο χωρίς ζωή.
Η θαλάσσια βλάστηση που φτάνει στην ακτή δεν είναι πάντα εχθρός της παραλίας. Πολύ συχνά είναι ένας από τους φυσικούς μηχανισμούς που τη διατηρούν ζωντανή.
Και ίσως σήμερα, Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα: η προστασία της Κεφαλονιάς δεν ξεκινά από μεγάλα συνθήματα. Ξεκινά από το αν καταλαβαίνουμε τι ακριβώς βλέπουμε μπροστά μας πριν βιαστούμε να το απομακρύνουμε.
Ελένη Δ. Χιόνη