Στην Κεφαλονιά ο αλιευτικός τουρισμός δεν είναι πια πείραμα. Έδωσε δεύτερο εισόδημα, μείωσε την αλιευτική προσπάθεια και βοήθησε επαγγελματικά καΐκια να παραμείνουν βιώσιμα.
Στην υπόλοιπη Ελλάδα ο αλιευτικός τουρισμός παρουσιάζεται σήμερα ως μια νέα δυνατότητα συμπληρωματικού εισοδήματος για τους επαγγελματίες ψαράδες.
Στην Κεφαλονιά, όμως, αυτή η συζήτηση έχει ήδη περάσει από τη θεωρία στην πράξη.
Εδώ και χρόνια επαγγελματίες αλιείς άνοιξαν τα καΐκια τους στους επισκέπτες, μετατρέποντας την καθημερινή δουλειά στη θάλασσα σε μια αυθεντική τουριστική εμπειρία.
Και το αποτέλεσμα, σε αρκετές περιπτώσεις, δεν ήταν απλώς ένα μικρό πρόσθετο εισόδημα. Ήταν η δυνατότητα να παραμείνει το καΐκι στη θάλασσα και η οικογένεια μέσα στο επάγγελμα.
Από τη δύσκολη επιβίωση στη δεύτερη ζωή του καϊκιού
Η επαγγελματική αλιεία είναι ένας κλάδος που τα τελευταία χρόνια πιέζεται από το αυξημένο κόστος καυσίμων, τη συντήρηση των σκαφών, τη μείωση των αλιευμάτων και τις συνεχείς υποχρεώσεις που συνοδεύουν το επάγγελμα.
Για αρκετά μικρά επαγγελματικά καΐκια το ερώτημα δεν ήταν πώς θα αναπτυχθούν, αλλά αν θα μπορέσουν να συνεχίσουν να υπάρχουν.
Στην Κεφαλονιά, ο αλιευτικός τουρισμός έδωσε σε αρκετούς επαγγελματίες μια δεύτερη δυνατότητα.
Θυμόμαστε τις συζητήσεις μας πριν από χρόνια με τον Μιχάλη Μεσσολωρά, έναν από τους πρωτοπόρους του αλιευτικού τουρισμού στο νησί.
Ο Μιχάλης ήταν από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν ότι η επαγγελματική αλιεία δύσκολα μπορούσε να εξασφαλίσει από μόνη της τη βιωσιμότητα ενός μικρού καϊκιού.
Το καΐκι χρειαζόταν μια δεύτερη ευκαιρία.
Και θυμόμαστε ακόμη την στιγμή που μας είπε: «Θα το κάνω».
Το σκάφος του, που μέχρι τότε είχε ως βασική πηγή εσόδων το ψάρεμα, απέκτησε μια δεύτερη οικονομική λειτουργία.
Ο Μιχάλης παρέμεινε επαγγελματίας ψαράς, αλλά άρχισε παράλληλα να υποδέχεται επισκέπτες που ήθελαν να γνωρίσουν από κοντά την πραγματική ζωή στη θάλασσα.
Το πείραμα στην Κεφαλονιά πέτυχε
Σήμερα, μαζί με τον Μιχάλη, δραστηριοποιούνται στην Κεφαλονιά και άλλα καΐκια στον αλιευτικό τουρισμό. Δεν πρόκειται πλέον για πειραματικές περιπτώσεις.
Έχει δημιουργηθεί μια μικρή αλλά πραγματική αγορά γύρω από μια εμπειρία που δύσκολα αντιγράφεται: μια μέρα στη θάλασσα μαζί με έναν πραγματικό επαγγελματία ψαρά.
Ο επισκέπτης δεν αγοράζει μια βόλτα με σκάφος. Βλέπει πώς σηκώνονται τα δίχτυα, ακούει ιστορίες για τον καιρό και τα ρεύματα, γνωρίζει τα ψάρια και τα αλιευτικά εργαλεία και ζει για λίγες ώρες την καθημερινότητα ενός ανθρώπου που βιοπορίζεται από τη θάλασσα.
Αυτή ακριβώς η αυθεντικότητα αποδείχθηκε ότι μπορεί να αποκτήσει πραγματική οικονομική αξία.
Τουλάχιστον έξι επαγγελματικά καΐκια στην Κεφαλονιά
Η εικόνα του αλιευτικού τουρισμού στο νησί αποτυπώνεται και στην επίσημη λίστα των επαγγελματιών του κλάδου.
Σήμερα καταγράφονται τουλάχιστον έξι επαγγελματικά σκάφη αλιευτικού τουρισμού στην Κεφαλονιά, με βάση την Αγία Πελαγία, τον Κατελειό, το Ληξούρι, το Αργοστόλι και την ευρύτερη περιοχή της Λειβαθούς.
Πρόκειται για τα Fishing Tourism Kefalonia “Michalis”, “Dimitrios-Efthimia”, Kefalonia Fishing Tours της οικογένειας Γασπαράτου, Poseidon Fishing Tourism, Fishing Trips Kefalonia “Dionisios” και Fishing Tourism “Sotiris”.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι στην Κεφαλονιά ο αλιευτικός τουρισμός έχει πλέον ξεπεράσει προ πολλού το στάδιο μιας μεμονωμένης επιχειρηματικής δοκιμής. Έχει αποκτήσει γεωγραφική διασπορά, οικογενειακό χαρακτήρα και κυρίως συνέχεια στον χρόνο.
«Το όνειρο βγήκε αληθινό»
Τις εκτιμήσεις αυτές επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Μιχάλης Μεσσολωράς, με σχόλιό του στο Facebook με αφορμή τη συζήτηση για τον αλιευτικό τουρισμό.
«Τελικά οι κόποι μας δεν πήγαν χαμένοι… το όνειρο βγήκε αληθινό».
Όπως εξηγεί, ο βασικός στόχος του αλιευτικού τουρισμού δεν ήταν απλώς να δημιουργηθεί ακόμη ένα τουριστικό προϊόν.
Ήταν να μπορέσει ο επαγγελματίας ψαράς να μειώσει την αλιευτική προσπάθεια, αποκτώντας παράλληλα συμπληρωματικό εισόδημα από τον τουρισμό.
«Ο αλιευτικός τουρισμός σκοπό έχει τη μείωση της αλιευτικής προσπάθειας ώστε ο ψαράς να έχει συμπληρωματικό εισόδημα από τον τουρισμό. Θεωρώ ότι πέτυχε τον σκοπό του».
Και αμέσως μετά δίνει το πιο ουσιαστικό στοιχείο της κεφαλονίτικης εμπειρίας:
«Παραγωγικά σκάφη μείωσαν την αλιευτική προσπάθεια και μπορούν πλέον να είναι βιώσιμα».
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο συμπέρασμα.
Καΐκια που δυσκολεύονταν να επιβιώσουν αποκλειστικά από την αλιεία απέκτησαν δεύτερη πηγή εσόδων και κατάφεραν να παραμείνουν ενεργά.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το σκάφος δεν διατηρήθηκε απλώς στη θάλασσα. Μετατράπηκε σε ουσιαστική πηγή οικογενειακού εισοδήματος.
Η Κεφαλονιά βρίσκεται ήδη μπροστά
Η παρουσία του νησιού στον χώρο αποτυπώνεται πλέον και σε θεσμικό επίπεδο.
Πρόεδρος του Πανελλήνιου Σωματείου Αλιευτικού Τουρισμού Επαγγελματιών Αλιέων είναι η Αντωνία Βασιλείου, σύζυγος του Μιχάλη Μεσσολωρά και άνθρωπος που γνωρίζει από πρώτο χέρι την εξέλιξη του εγχειρήματος.
Το στοιχείο αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι για ένα νησί όπου η συγκεκριμένη δραστηριότητα έχει αποκτήσει πραγματική παρουσία εδώ και χρόνια.
Η Κεφαλονιά διαθέτει ισχυρή τουριστική περίοδο, επαγγελματίες με βαθιά γνώση του Ιονίου, παραδοσιακά καΐκια και επισκέπτες που αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες.
Κυρίως όμως διαθέτει ήδη το σημαντικότερο: εμπειρία που αποδεικνύει ότι το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει.
«Ο Αλιευτικός Τουρισμός δημιουργήθηκε από τους ίδιους τους ψαράδες»
Η Αντωνία Βασιλείου, πρόεδρος του Σωματείου Αλιευτικού Τουρισμού, βάζει όμως μια διαφορετική διάσταση στη συζήτηση για τα νέα προγράμματα.
Η ίδια αμφισβητεί κατά πόσο οι χρηματοδοτήσεις είναι πραγματικά προσβάσιμες στη μεγάλη πλειονότητα των επαγγελματιών αλιέων, εκτιμώντας ότι το 90% ή και περισσότερο ενδέχεται να μην μπορεί τελικά να ενταχθεί.
«Το πρόγραμμα που τόσο πολυδιαφημίζεται, στην πραγματικότητα δεν μπορεί να έχει πρόσβαση το 90%, ίσως και περισσότερο, των αλιέων».
Το βασικό της επιχείρημα είναι ότι ο αλιευτικός τουρισμός στην Ελλάδα δεν δημιουργήθηκε μέσα από κρατικά προγράμματα ή επιδοτήσεις.
Δημιουργήθηκε από τους ίδιους τους ψαράδες.
Η Αντωνία Βασιλείου περιγράφει μια προσπάθεια 11 ετών, στην οποία οι επαγγελματίες αλιείς προσπάθησαν μόνοι τους να μετατρέψουν μια άγνωστη δραστηριότητα σε πραγματικό τουριστικό προϊόν.
«Εδώ και 11 χρόνια παλεύουμε μόνοι μας, χωρίς ουσιαστική στήριξη από κανέναν».
Και συμπυκνώνει την εμπειρία αυτών των χρόνων σε μία φράση: «Αν σήμερα ο Αλιευτικός Τουρισμός είναι κάτι στην Ελλάδα, το οφείλει στους Έλληνες ψαράδες».
Η ίδια αναγνωρίζει ότι δράσεις ενημέρωσης, συναντήσεις και εκπαιδευτικές αποστολές βοήθησαν ώστε ο θεσμός να γίνει περισσότερο γνωστός και οι αλιείς να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους. Ωστόσο επιμένει ότι η πραγματική ανάπτυξη έγινε από κάτω προς τα πάνω.
«Ο Αλιευτικός Τουρισμός στην Ελλάδα δεν δημιουργήθηκε μέσα από προγράμματα και επιδοτήσεις. Δημιουργήθηκε από τους ίδιους τους ψαράδες».
Το μεγάλο πρόβλημα τώρα είναι τα γερασμένα σκάφη
Ο Μιχάλης Μεσσολωράς βάζει όμως στο τραπέζι και το σοβαρότερο πρόβλημα της επόμενης ημέρας.
«Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι τα σκάφη είναι γερασμένα, με παλιές μηχανές. Πρέπει να επιδοτηθούν ώστε να φτιαχτούν νέα, σύγχρονα σκάφη και να μπουν καινούργιοι κινητήρες».
Και εδώ πλέον αλλάζει το ερώτημα.
Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί αν ο αλιευτικός τουρισμός μπορεί να λειτουργήσει στην Κεφαλονιά. Αυτό έχει ήδη αποδειχθεί.
Το ζητούμενο είναι αν οι επαγγελματίες που κράτησαν τα καΐκια τους ζωντανά θα μπορέσουν τώρα να ανανεώσουν έναν γερασμένο στόλο και να συνεχίσουν με ασφαλέστερα και οικονομικότερα σκάφη.
Οι νέες χρηματοδοτήσεις αποκτούν άλλη σημασία
Γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η συζήτηση για τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία που συνδέονται με το Πρόγραμμα Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα 2021–2027.
Οι σχετικές δράσεις αφορούν μεταξύ άλλων τον αλιευτικό και βιωματικό τουρισμό, καθώς και επενδύσεις σε επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη.
Για την Κεφαλονιά αυτές οι χρηματοδοτήσεις δεν αφορούν μια θεωρητική δραστηριότητα που πρέπει τώρα να δοκιμαστεί.
Η Κεφαλονιά έχει ήδη απαντήσει στο βασικό ερώτημα: ο αλιευτικός τουρισμός μπορεί να μειώσει την αλιευτική προσπάθεια, να δημιουργήσει δεύτερο εισόδημα και να βοηθήσει ένα επαγγελματικό καΐκι να παραμείνει βιώσιμο.
Τώρα χρειάζεται το επόμενο βήμα: η ουσιαστική στήριξη για την ανανέωση των σκαφών και των κινητήρων.
Γιατί ο ψαράς δεν γίνεται καπετάνιος ημερόπλοιου. Παραμένει ψαράς.
Απλώς το καΐκι, τα δίχτυα, η γνώση του Ιονίου και η ίδια η καθημερινότητά του αποκτούν μια δεύτερη οικονομική αξία.
Και στην Κεφαλονιά αυτή η δεύτερη ευκαιρία, όπως λένε οι ίδιοι οι άνθρωποι που την τόλμησαν, φαίνεται ότι πέτυχε. Και χαιρόμαστε πολύ για αυτό!
Η επόμενη πρόκληση: Να μείνει η θάλασσα ζωντανή
Τώρα οι επαγγελματίες του αλιευτικού τουρισμού έχουν μπροστά τους μια νέα πρόκληση. Ίσως και τη σημαντικότερη.
Να γίνουν οι ίδιοι πρεσβευτές της προστασίας της θάλασσας. Να συμβάλουν στον περιορισμό της υπεραλίευσης και, κυρίως, να μεταφέρουν αυτή τη φιλοσοφία στους ανθρώπους που ανεβαίνουν στα καΐκια τους.
Γιατί ο αλιευτικός τουρισμός μπορεί να μάθει στον επισκέπτη κάτι πολύ περισσότερο από το πώς ρίχνονται και σηκώνονται τα δίχτυα. Μπορεί να του μάθει τον σεβασμό στη θάλασσα και στα όριά της.
Ψαρεύουμε όσα χρειαζόμαστε για να φάμε. Όχι όσα μπορούμε να πάρουμε από τη θάλασσα.
Γιατί αν προστατεύσουμε τη ζωή μέσα στο Ιόνιο, προστατεύουμε μαζί και το μέλλον του ίδιου του ψαρά.
Ελένη Δ. Χιόνη
Πηγή για τα νέα χρηματοδοτικά δεδομένα: «Ύπαιθρος Χώρα». Το KefaloniaPress καταγράφει την πολυετή εμπειρία του αλιευτικού τουρισμού στην Κεφαλονιά και τις εκτιμήσεις ανθρώπων που πρωτοστάτησαν στην ανάπτυξή του.
