Η Κεφαλονιά φιλοξενεί ήδη μεγάλη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές. Και το ερώτημα που ακούγεται όλο και συχνότερα είναι εύλογο: αφού οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά βρίσκονται εδώ, γιατί οι κάτοικοι δεν πληρώνουν φθηνότερο ρεύμα; Μπορεί ένα μέρος του ενεργειακού πλούτου του νησιού να επιστρέψει στην τοπική κοινωνία; Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν τρόποι — αλλά απαιτούν σχέδιο, επένδυση και οργανωμένη τοπική συμμετοχή.
Η προηγούμενη έρευνα του Think Tank του KefaloniaPress αποτύπωσε για πρώτη φορά συγκεντρωτικά το μέγεθος της ανάπτυξης ΑΠΕ στην Κεφαλονιά: 8 αιολικά πάρκα σε λειτουργία, 76 ανεμογεννήτριες συνολικής ισχύος 120,6 MW και 48 καταχωρισμένα φωτοβολταϊκά έργα ισχύος 13,97 MW. Παράλληλα, 21 MW αποθήκευσης έχουν ήδη αδειοδοτηθεί και ακόμη 30 MW βρίσκονται σε αξιολόγηση.
Από εδώ προκύπτει το επόμενο ερώτημα: τι κερδίζει ενεργειακά ο ίδιος ο τόπος;
Πού πηγαίνει το ρεύμα που παράγεται στην Κεφαλονιά;
Το ηλεκτρικό ρεύμα δεν λειτουργεί όπως ένα τοπικό προϊόν που παράγεται στην Κεφαλονιά και κρατείται για τους κατοίκους της.
Η ενέργεια των αιολικών και φωτοβολταϊκών εισέρχεται στο ηλεκτρικό δίκτυο. Επειδή η Κεφαλονιά είναι διασυνδεδεμένη με το ηπειρωτικό σύστημα, η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να κινείται ανάλογα με την παραγωγή και τη ζήτηση.
Όταν η τοπική παραγωγή είναι μεγάλη και η κατανάλωση μικρότερη, μπορεί να διοχετεύεται ενέργεια εκτός νησιού. Όταν, αντίθετα, η ζήτηση είναι υψηλή και η τοπική παραγωγή δεν επαρκεί εκείνη τη συγκεκριμένη ώρα, η Κεφαλονιά τροφοδοτείται από το διασυνδεδεμένο σύστημα.
Γι’ αυτό και 120 MW ανεμογεννητριών στην Κεφαλονιά δεν σημαίνουν 120 MW διαθέσιμα συνεχώς για την Κεφαλονιά. Η παραγωγή εξαρτάται κυρίως από τον άνεμο.
Αφού παράγεται εδώ, γιατί δεν το πληρώνουμε φθηνότερα;
Εδώ βρίσκεται μια συχνή παρανόηση.
Η τιμή που πληρώνει ένα νοικοκυριό ή μια επιχείρηση δεν καθορίζεται από το πόσο κοντά βρίσκεται σε ένα αιολικό ή φωτοβολταϊκό πάρκο.
Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια συμμετέχει στην οργανωμένη αγορά και ο καταναλωτής αγοράζει ρεύμα μέσω του προμηθευτή του. Επιπλέον, ο τελικός λογαριασμός δεν περιλαμβάνει μόνο την αξία της ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και ρυθμιζόμενες χρεώσεις, δίκτυα, φόρους και άλλες επιβαρύνσεις.
Επομένως, δεν υπάρχει αυτόματη έκπτωση επειδή ένα νησί φιλοξενεί μεγάλη παραγωγή ΑΠΕ.
Υπάρχουν όμως τρόποι ώστε η τοπική κοινωνία να συμμετέχει η ίδια στην παραγωγή και να αποκτήσει οικονομικό όφελος.
Η λύση των Ενεργειακών Κοινοτήτων
Μία από τις δυνατότητες που παρέχει το θεσμικό πλαίσιο είναι οι Ενεργειακές Κοινότητες και τα σχήματα συλλογικής αυτοκατανάλωσης.
Η ιδέα είναι απλή.
Πολίτες, Δήμοι, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και άλλοι τοπικοί φορείς μπορούν, υπό τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας, να συμμετέχουν σε συλλογικά ενεργειακά σχήματα και σε έργα παραγωγής από ΑΠΕ.
Δεν χρειάζεται κάθε συμμετέχων να τοποθετήσει φωτοβολταϊκά στη δική του στέγη. Μέσω των προβλεπόμενων μηχανισμών αυτοκατανάλωσης και συμψηφισμού, η παραγωγή ενός έργου μπορεί να αντιστοιχίζεται στις καταναλώσεις των συμμετεχόντων.
ΔΕΔΔΗΕ – Ενεργειακές Κοινότητες και εικονικός ενεργειακός συμψηφισμός
Το αποτέλεσμα δεν είναι «δωρεάν ρεύμα». Μπορεί όμως, ανάλογα με το σχήμα, την επένδυση και την κατανάλωση, να περιορίσει σημαντικά το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας που αγοράζεται από το δίκτυο.
Τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό στην πράξη για την Κεφαλονιά;
Εδώ η συζήτηση αποκτά πραγματικό τοπικό ενδιαφέρον.
Ένα οργανωμένο ενεργειακό σχήμα με συμμετοχή Δήμων θα μπορούσε, για παράδειγμα, να κατευθύνει παραγωγή ΑΠΕ προς τον συμψηφισμό καταναλώσεων από δημοτικά κτίρια, σχολεία, αντλιοστάσια ύδρευσης, βιολογικούς καθαρισμούς και άλλες ενεργοβόρες δημοτικές εγκαταστάσεις.
Και αυτό έχει μια δεύτερη οικονομική διάσταση.
Αν μειωθεί το ενεργειακό κόστος λειτουργίας μιας δημοτικής υπηρεσίας, περιορίζεται μια δαπάνη που τελικά χρηματοδοτείται από τους δημότες. Δεν σημαίνει ότι αυτομάτως μειώνονται τα δημοτικά τέλη ή τα τιμολόγια ύδρευσης — σημαίνει όμως ότι δημιουργείται πραγματικός δημοσιονομικός χώρος για χαμηλότερες επιβαρύνσεις ή για άλλες υπηρεσίες.
Αντίστοιχα, μπορούν να σχεδιαστούν συλλογικά σχήματα για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ενώ ιδιαίτερη κοινωνική αξία έχει η δυνατότητα να υποστηρίζονται ευάλωτοι καταναλωτές και νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια.
Όχι «ενεργειακή ανεξαρτησία» – τοπικό ενεργειακό όφελος
Χρειάζεται, ωστόσο, να αποφύγουμε έναν εύκολο αλλά παραπλανητικό όρο: «ενεργειακή αυτονομία της Κεφαλονιάς».
Ένα σύγχρονο νησί με μεγάλη εποχική διακύμανση πληθυσμού και παραγωγή που εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τον άνεμο χρειάζεται το διασυνδεδεμένο ηλεκτρικό σύστημα.
Οι νέες μονάδες αποθήκευσης μπορούν στο μέλλον να βοηθήσουν στην καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής ΑΠΕ, αλλά δεν μετατρέπουν από μόνες τους την Κεφαλονιά σε ανεξάρτητο ηλεκτρικό σύστημα.
Ο ακριβέστερος στόχος είναι διαφορετικός: να αυξηθεί το τοπικό ενεργειακό όφελος.
Το ερώτημα πλέον απευθύνεται και στους Δήμους
Μετά την καταγραφή των ΑΠΕ που έχουν εγκατασταθεί στην Κεφαλονιά, αξίζει επομένως να τεθούν συγκεκριμένα ερωτήματα: Υπάρχει σήμερα ενεργό σχέδιο Ενεργειακής Κοινότητας από κάποιον Δήμο της Κεφαλονιάς;
Έχει αναζητηθεί διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος για ένα τέτοιο έργο;
Έχει υπολογιστεί πόσο πληρώνουν συνολικά κάθε χρόνο οι Δήμοι για ηλεκτρική ενέργεια σε ύδρευση, αντλιοστάσια, σχολεία και δημοτικές εγκαταστάσεις — και πόσο θα μπορούσε να περιοριστεί αυτό το κόστος;
Και κυρίως: μπορεί ένα μέρος της επόμενης ενεργειακής επένδυσης του νησιού να γίνει με συμμετοχή της ίδιας της τοπικής κοινωνίας;
Η Κεφαλονιά έχει ήδη προσφέρει χώρο για την παραγωγή πράσινης ενέργειας.
Η επόμενη συζήτηση δεν είναι μόνο πόση ακόμη ενέργεια μπορεί να παράγει. Η συζήτηση τώρα είναι πόσο μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας που δημιουργείται από αυτή την ενέργεια μπορεί να επιστρέψει στον τόπο και στους ανθρώπους του.
Αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο επόμενο βήμα της ενεργειακής μετάβασης για την Κεφαλονιά.