Μια κληρονομιά δεν σημαίνει μόνο ακίνητα και καταθέσεις. Μπορεί να συνοδεύεται από δάνεια, οφειλές στο Δημόσιο, ασφαλιστικά χρέη ή άλλα βάρη που ο κληρονόμος δεν γνωρίζει όταν καλείται να αποφασίσει πώς θα κινηθεί.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αλλάξει το Υπουργείο Δικαιοσύνης με τη δημιουργία μιας Κεντρικής Ψηφιακής Πλατφόρμας Κληρονομιάς, στην οποία ο πιστοποιημένος κληρονόμος θα μπορεί, με μία αίτηση, να αποκτά συγκεντρωμένη εικόνα τόσο της περιουσίας όσο και των οφειλών που άφησε ο θανών.
Τι θα μπορεί να βλέπει ο κληρονόμος
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι πληροφορίες που σήμερα πρέπει να αναζητούνται σε διαφορετικούς φορείς θα συγκεντρώνονται σε ένα ψηφιακό περιβάλλον.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η πλατφόρμα θα αντλεί στοιχεία από:
- τη φορολογική διοίκηση,
- τις τράπεζες,
- τα ασφαλιστικά ταμεία,
- τα υποθηκοφυλακεία και τα κτηματολογικά γραφεία.
Έτσι θα μπορεί να εμφανίζεται συνολικά το ενεργητικό της κληρονομιάς, όπως ακίνητα, τραπεζικοί λογαριασμοί, επενδυτικά προϊόντα και εταιρικά μερίδια, αλλά και το παθητικό, δηλαδή δάνεια, πιστωτικές κάρτες, οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία και άλλα βεβαιωμένα χρέη.
Σημαντική η αλλαγή
Σήμερα ένας κληρονόμος μπορεί να γνωρίζει ότι υπάρχει, για παράδειγμα, ένα σπίτι, αλλά να μην έχει εύκολη και ολοκληρωμένη εικόνα όλων των οικονομικών υποχρεώσεων που συνδέονται με την κληρονομιά.
Το ίδιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης αναγνωρίζει ότι η αναζήτηση της πραγματικής οικονομικής κατάστασης του θανόντος είναι συχνά χρονοβόρα και περίπλοκη και μπορεί να εκθέσει τους κληρονόμους στον κίνδυνο αποδοχής χρεών τα οποία δεν γνώριζαν.
Με το νέο σύστημα, ο στόχος είναι ο ενδιαφερόμενος να έχει πολύ νωρίτερα μια συνολική οικονομική εικόνα: τι υπάρχει στην κληρονομιά και τι οφείλεται.
Ποιος θα έχει πρόσβαση
Η πρόσβαση δεν θα είναι ανοικτή σε οποιονδήποτε.
Θα πρέπει πρώτα να πιστοποιείται η ιδιότητα του κληρονόμου. Σύμφωνα με τον μέχρι τώρα σχεδιασμό, θα χρησιμοποιούνται στοιχεία όπως:
- η ληξιαρχική πράξη θανάτου,
- το πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών,
- και, όταν υπάρχει διαθήκη, η δημοσίευσή της στο Μητρώο Διαθηκών.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει παράλληλα κανόνες ασφάλειας και προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Προσοχή: Η πλατφόρμα δεν λειτουργεί ακόμη
Αυτό είναι το σημαντικότερο που πρέπει να γνωρίζουν σήμερα οι πολίτες.
Η Κεντρική Ψηφιακή Πλατφόρμα Κληρονομιάς δεν έχει ακόμη τεθεί σε λειτουργία. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει αναθέσει σε Ομάδα Εργασίας, υπό την προεδρία του καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Γεωργίου Λέκκα, τη διαμόρφωση του σχετικού νομικού πλαισίου. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη ημερομηνία κατά την οποία η νέα υπηρεσία θα ανοίξει για τους πολίτες.
Επομένως, οι σημερινές διαδικασίες εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι να θεσπιστεί και να ενεργοποιηθεί το νέο σύστημα.
Τι ισχύει σήμερα για τον φόρο κληρονομιάς
Ανεξάρτητα από τη νέα πλατφόρμα, η ΑΑΔΕ αναφέρει ότι η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται από τον κληρονόμο ή τον κληροδόχο.
Η προθεσμία είναι κατά κανόνα:
- 9 μήνες, όταν ο θάνατος έχει συμβεί στην Ελλάδα,
- 1 έτος, όταν ο θάνατος συνέβη στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος ή κληροδόχος διέμενε στο εξωτερικό κατά τον χρόνο του θανάτου.
Οι δηλώσεις που έχουν ενταχθεί στην ψηφιακή διαδικασία υποβάλλονται μέσω του myPROPERTY της ΑΑΔΕ.
Οι παραπάνω προθεσμίες αφορούν τη δήλωση φόρου κληρονομιάς και δεν πρέπει να συγχέονται με τις διαφορετικές προθεσμίες και διαδικασίες που μπορεί να αφορούν αποποίηση ή άλλες ενέργειες του κληρονόμου.
Τι αλλάζει στην πράξη
Η ουσία της μεταρρύθμισης μπορεί να συνοψιστεί σε μία φράση: πρώτα πλήρης εικόνα και μετά απόφαση.
Αν ο σχεδιασμός υλοποιηθεί όπως ανακοινώθηκε, ο πολίτης δεν θα χρειάζεται να αναζητά αποσπασματικά πληροφορίες από τράπεζες, Εφορία, ασφαλιστικούς φορείς και υπηρεσίες ακινήτων για να καταλάβει τι πραγματικά περιλαμβάνει μια κληρονομιά.
Θα μπορεί να γνωρίζει συγκεντρωμένα όχι μόνο τι κληρονομεί, αλλά και τι χρέη συνοδεύουν την κληρονομιά — πριν αυτά μετατραπούν σε δυσάρεστη έκπληξη.