Ρωτήσαμε φίλους από χωριά της Κεφαλονιάς τι δουλειές κάνουν τον Οκτώβρη.
Η πρώτη απάντηση ήρθε με γέλια: «Τώρα; Δεν κάνουμε τίποτα!»
Γελάσαμε κι εμείς.
Μόνο που, όταν το καλοσκεφτείς, το αστείο αποκτά μια διαφορετική διάσταση.
Γιατί στα χωριά οι δουλειές υπάρχουν ακόμη.
Το ερώτημα είναι πλέον άλλο: Ποιος θα τις κάνει;
Κάποτε ο Οκτώβρης ήταν γεμάτος δουλειές
Οι παλιότεροι θυμούνται έναν Οκτώβρη που κάθε άλλο παρά ήσυχος ήτανε.
Καθάριζαν τις στέρνες πριν από τις βροχές. Καθάριζαν τα χωράφια, έκαιγαν τα ξερά, όργωναν.
Ετοίμαζαν το έδαφος κάτω από τις ελιές για το μάζεμα, σήκωναν τις βραγιές για τα σκόρδα, καθάριζαν τα αμπέλια από τις περιττές βέργες.
Έκαναν λιπάνσεις, έσπερναν λαχανικά και, όσο πλησίαζε το τέλος του μήνα, άρχιζαν οι υπόλοιπες φθινοπωρινές σπορές: πισσάρα, ραδίκια, πρικάδες, σέσκλα, κουκιά..
Δεν υπήρχε μέρα χωρίς κάποια δουλειά.
Οι δουλειές δεν χαθήκανε. Χαθήκανε τα χέρια
Σήμερα οι ελιές εξακολουθούνε να χρειάζονται καθάρισμα και μάζεμα.
Τα χωράφια δεν σταματήσανε να βγάζουνε χόρτα. Τα αμπέλια δεν κλαδεύονται μόνα τους. Οι κήποι χρειάζονται σπορά και φροντίδα.
Αυτό που άλλαξε είναι οι άνθρωποι.
Οι νέοι στα περισσότερα χωριά είναι λίγοι. Πολλοί από τους μεγαλύτερους, που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έκαναν μόνοι τους όλες αυτές τις εργασίες, σήμερα δεν έχουν πια τις ίδιες δυνάμεις.
Και κάπως έτσι, η γη παραμένει εκεί και περιμένει.
Μέχρι του Αγίου Γερασίμου – και μετά Αθήνα
Υπάρχει μάλιστα στην Κεφαλονιά ένα άτυπο φθινοπωρινό ημερολόγιο που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο τα τελευταία χρόνια.
Αρκετοί μεγαλύτεροι σε ηλικία Κεφαλονίτες παραμένουνε στα χωριά τους μέχρι τις 20 Οκτωβρίου, τη γιορτή του Αγίου Γερασίμου. Μετά αρχίζει η αναχώρηση.
Βαλίτσες, σπίτια που κλείνουνε και επιστροφή στην Αθήνα, συνήθως κοντά στα παιδιά και στα εγγόνια για τους μήνες του χειμώνα.
Και τα χωριά αδειάζουνε ακόμα περισσότερο.
Και μετά τις ελιές, το δεύτερο κύμα
Υπάρχουν βέβαια κι εκείνοι που θα παραμείνουν. Έχουν έναν ακόμη λογαριασμό ανοιχτό με τη γη: τις ελιές.
Θα περιμένουν το μάζεμα, θα βγει το λάδι της χρονιάς και τότε θα έρθει ένα δεύτερο κύμα αναχωρήσεων.
Έτσι, καθώς προχωρά ο χειμώνας, σε αρκετά χωριά τα φώτα στα σπίτια λιγοστεύουνε.
Δεν πρόκειται για ξαφνικό φαινόμενο. Είναι μια αργή αλλαγή που συντελείται εδώ και χρόνια και γίνεται περισσότερο ορατή όταν τελειώνει η τουριστική περίοδος.
Άλλαξε και η εργασία των μεταναστών
Για πολλά χρόνια ένα μέρος του κενού στις αγροτικές εργασίες καλύφθηκε από μετανάστες, ιδιαίτερα Αλβανούς εργαζόμενους που εγκαταστάθηκαν στην Κεφαλονιά και δούλεψαν στα χωράφια, στα αμπέλια και στις ελιές.
Όμως και αυτή η πραγματικότητα έχει αλλάξει.
Πολλοί από εκείνους που ξεκίνησαν ως εργάτες γης έχουν πλέον πολυετή παρουσία στο νησί, απέκτησαν τεχνική εμπειρία και επαγγελματική αυτονομία και στράφηκαν στην οικοδομή, στις ανακαινίσεις και στις εργολαβίες, όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση εργασίας.
Άρα και τα διαθέσιμα εργατικά χέρια για την αγροτική παραγωγή περιορίζονται.
«Τώρα δεν κάνουμε τίποτα»
Και ξαναγυρίζουμε στην αρχική απάντηση. «Τώρα δεν κάνουμε τίποτα!»
Ίσως τελικά αυτή η αστεία φράση να περιγράφει κάτι πολύ μεγαλύτερο. Όχι επειδή δεν υπάρχουν δουλειές. Αλλά επειδή λιγοστεύουν εκείνοι που μπορούν να τις κάνουν.
Και πίσω από μια στέρνα που δεν καθαρίστηκε, ένα χωράφι που δεν οργώθηκε ή ελιές που μπορεί κάποια χρονιά να μείνουν αμάζευτες, κρύβεται ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της σημερινής κεφαλονίτικης υπαίθρου: Τι γίνεται με ένα χωριό όταν υπάρχουν ακόμη σπίτια, χωράφια και παραγωγή, αλλά δεν υπάρχουν πια αρκετοί άνθρωποι;
Ε.Χ.