ΟΠΕΚΕΠΕ: Ιστορία μου αμαρτία μου..
Ο Οργανισμός Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων — ο γνωστός ΟΠΕΚΕΠΕ — ιδρύθηκε το 2001 με αποστολή να διαχειρίζεται και να καταβάλλει, με διαφάνεια και ακρίβεια, τις ευρωπαϊκές ενισχύσεις προς τον αγροτικό τομέα. Κάθε χρόνο περνούν από τα ταμεία του περίπου 3 δισ. ευρώ· ποσό που ξεπερνά το 1% του ελληνικού ΑΕΠ και ισοδυναμεί σχεδόν με το μισό αγροτικό εισόδημα της χώρας. Στην Κεφαλονιά αυτό μεταφράζεται με 13.000.000€ (περίπου) το χρόνο που το μοιράζονται 2.397 μοναδικοί δικαιούχο.
Τι λένε οι αριθμοί για την Κεφαλονιά
Η Απογραφή Γεωργίας–Κτηνοτροφίας 2020 της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει:
* 2.364 γεωργικές εκμεταλλεύσεις στο νησί
* 3.524 άτομα (κάτοχοι και μέλη οικογενειών) που εργάζονται σε αυτές
Κατανομή ανά δήμο:
Αργοστολίου: 1.180 εκμεταλλεύσεις – 1.986 άτομα
Ληξουρίου: 743 εκμεταλλεύσεις – 982 άτομα
Σάμης: 441 εκμεταλλεύσεις – 528 άτομα
Με βάση τα καθαρισμένα στοιχεία του ΟΠΕΚΕΠΕ για το 2024 (τα ίδια περίπου στοιχεία είναι και για το 2023) : 2.397 μοναδικοί δικαιούχοι έλαβαν επιδοτήσεις:
* Συνολικό ποσό: 12,23 εκατ. €
* Μέσο ποσό ανά οικογένεια: περίπου 5.000 €
* Κάλυψη: περίπου 68% του αγροτικού πληθυσμού
Τα πέντε μεγαλύτερα καθεστώτα πληρωμών (2024)
*Βασική εισοδηματική στήριξη για τη βιωσιμότητα – 1.139 δικαιούχοι – 3.416.798 €
*Προγράμματα για το κλίμα και το περιβάλλον – 310 δικαιούχοι – 1.943.296 €
*Βιολογική γεωργία (άρθρο 29) – 299 δικαιούχοι – 1.481.534 €
*Φυσικοί ή άλλοι περιορισμοί ανά περιοχή – 855 δικαιούχοι – 1.978.097 €
*LEADER – Τοπική ανάπτυξη – 24 δικαιούχοι – 898.720 € (συμμετέχουν καταλύματα αλλά και κατασκευαστικές εταιρίες)
Αυτά τα πέντε προγράμματα συγκεντρώνουν πάνω από το 70% των 12 -13 εκατ. ευρώ που καταβάλλονται στο νησί από τον ΟΠΕΚΕΠΕ κάθε χρόνο.
Αγρότης νέος ψάχνει για επιδότηση από τον ΟΠΕΚΕΠΕ
Τα ποσά (ενδεικτικά)
2.063 οικογένειες επιδοτούνται από 300€ έως 5.000€
300 οικογένειες επιδοτούνται από 5001€ έως 20.000€
15 οικογένειες από 21.000€ έως 50.000€
5 οικογένειες και δυο ιδιωτικές εταιρείες έως 100.000€
Και έχουμε δυο φορείς : το Δήμο Αργοστολίου με 348.333 € και το ΔΙΚΤΥΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΙΘΑΚΗΣ με 183.880,82€
Το «σκάνδαλο» στην Κεφαλονιά: Πού ακριβώς βρίσκεται η ζημιά
Στην τοπική δημόσια συζήτηση, η λέξη «σκάνδαλο» για τον ΟΠΕΚΕΠΕ συχνά συνδέεται με τεχνικές λύσεις στα βοσκοτόπια , με πρόστιμα από τις Βρυξέλλες, με “καραμπινάτα” ονόματα από τις λίστες των επιδοτήσεων .
Όμως το βαθύτερο, διαρκές σκάνδαλο είναι άλλο: η αποτυχία να μετατραπεί η σταθερή ροή κοινοτικών κονδυλίων σε μοχλό παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Στην Κεφαλονιά, οι επιδοτήσεις δεν οδήγησαν σε ανανέωση των καλλιεργειών, σε επενδύσεις σε σύγχρονες μονάδες ή σε ενίσχυση της τοπικής αυτάρκειας. Χωράφια έμειναν ακαλλιέργητα, στάνες έκλεισαν, και η νέα γενιά εγκατέλειψε τον πρωτογενή τομέα για εποχιακά τουριστικά μεροκάματα.
Έτσι, το νησί καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των διατροφικών του αναγκών με εισαγόμενα προϊόντα, ακόμη και σε περιόδους τουριστικής αιχμής όπου η ζήτηση και οι τιμές θα μπορούσαν να στηρίξουν ντόπιους παραγωγούς.
Η μεγάλη αντίφαση
Στα χαρτιά του ΟΠΕΚΕΠΕ, η Κεφαλονιά είναι ένας τόπος με ισχυρή παρουσία βιολογικής και περιβαλλοντικής γεωργίας και επενδύσεις από το Leader. Στην πράξη:
* Η τοπική αγορά είναι πλημμυρισμένη από εισαγόμενα αγροτικά προϊόντα.
* Δεν υπάρχει οργανωμένο δίκτυο διάθεσης τοπικών βιολογικών προϊόντων στα τοπικά οπωροπωλεία ή στα μενού των εστιατορίων.
* Η σύνδεση αγροτικής παραγωγής και τουρισμού είναι περιστασιακή και ανοργάνωτη.
Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στους αριθμούς των πληρωμών και στην απτή πραγματικότητα της αγοράς είναι η πιο χειροπιαστή απόδειξη ότι οι επιδοτήσεις δεν λειτούργησαν ως εργαλείο ανάπτυξης, αλλά ως προσωρινό υποκατάστατο εισοδήματος που έδιωξαν τον κόσμο από το χωράφι και τον οδήγησαν στον καναπέ του. Ούτε καν στο καφενείο.
Πρόοδος χωρίς αποκοπή από τη γη
Η μακροχρόνια εξάρτηση από τις επιδοτήσεις δεν αλλοίωσε μόνο την οικονομία της υπαίθρου· άλλαξε και τον κοινωνικό ιστό των χωριών.
Οι παραδοσιακά αγροτικές οικογένειες είδαν την εργασία να υποκαθίσταται από τα «χαρτιά» των ενισχύσεων, οι νεότερες γενιές να εγκαταλείπουν τη γη, και οι κοινότητες να χάνουν τη συλλογική τους αυτάρκεια και υπερηφάνεια.
Σε καμία περίπτωση δεν εποφθαλμιούμε την καλυτέρευση της ζωής των αγροτών σε σχέση με την προ-ΟΠΕΚΕΠΕ εποχή: τα αγροτικά τζιπ και τρακτέρ που διευκολύνουν την εργασία τους, τα σύγχρονα σπίτια, η άνοδος του βιοτικού τους επιπέδου είναι απολύτως δικαιολογημένα και κερδισμένα με κόπο. Όμως, όπως οι ίδιοι δικαιούνται αυτή την πρόοδο, έτσι και η κοινωνία που πληρώνει αδρά μέσω των ενισχύσεων, δικαιούται να βρίσκει στο τραπέζι της τοπικά, ποιοτικά γεωργικά προϊόντα σε προσιτές τιμές.
Δεν μπορούμε όμως να μην παρατηρήσουμε ότι ο τρόπος κατανομής των ενισχύσεων, ιδίως σε καθεστώτα που δεν απαιτούν μεγάλη γραφειοκρατία, μπορεί να λειτουργήσει και ως μηχανισμός ψηφοθηρίας για τους εκάστοτε κυβερνητικούς βουλευτές ανά την επικράτεια — όπως έχει επανειλημμένα αποκαλυφθεί μέσα από καταγγελίες και δημοσιεύματα.
Έτσι, δισεκατομμύρια ευρώ των Ελλήνων και Ευρωπαίων φορολογουμένων, επί σχεδόν 25 χρόνια, αντί να κατευθύνονται στην ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, στην υιοθέτηση νέων μεθόδων καλλιέργειας και στην ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, χρησιμοποιήθηκαν για πολιτικά παιχνίδια αρπαγής ψήφων.
Το αποτέλεσμα; Η αλλοτρίωση πολλών αγροτών από τα χωράφια τους και η εδραίωση της εξάρτησής τους από τον εκάστοτε βουλευτή και υπουργό.
Ας γίνει ξεκάθαρο
Ανάμεσα στους δικαιούχους του ΟΠΕΚΕΠΕ υπάρχουν εκατοντάδες αγρότες που ιδρώνουν στο χωράφι, ματώνουν στο αμπέλι, αγωνίζονται στις στάνες. Υπάρχουν εκατοντάδες νέοι με όνειρα, ιδέες και σχέδια, που όμως δεν φτάνουν ποτέ στην επιδότηση γιατί το σύστημα λειτουργεί με άλλη λογική. Αυτή η στρέβλωση στερεί πολύτιμους πόρους από τους πραγματικούς παραγωγούς, που θέλουν και μπορούν να αναπτυχθούν. Από όπου κι αν το δει κανείς, ο ΟΠΕΚΕΠΕ —όπως εξελίχθηκε— μόνο ζημιά προκάλεσε στο εθνικό κεφάλαιο που λέγεται Αγροτική Ανάπτυξη.
Κεφαλονιά: Οι επιδοτήσεις που έγιναν παγίδα
Δεκαετίες κοινοτικών πόρων και η γεωργία του νησιού παραμένει δεμένη χειροπόδαρα σε ένα μοντέλο εξάρτησης και πολιτικής πελατείας. Η παραγωγή δεν εκσυγχρονίστηκε, η αυτάρκεια δεν ήρθε, η ανταγωνιστικότητα χάθηκε. Ακόμη και σε προϊόντα που η Κεφαλονιά θα μπορούσε να κυριαρχεί, η αγορά πλημμυρίζει από εισαγωγές.
Στην τοπική κοινωνία, το πικρό αστείο ότι η «κεφαλονίτικη» χωριάτικη φτιάχνεται με ντομάτες, φέτα, αγγούρια, λάδι και ελιές από απέναντι, παύει να είναι χιούμορ και γίνεται καταγγελία. Είναι η συνοπτική εικόνα ενός πρωτογενούς τομέα που αφέθηκε να γλιστρήσει στην αδράνεια.
Η πολιτική ευθύνη δεν ανήκει μόνο στις εκάστοτε κυβερνήσεις που άφησαν την ύπαιθρο να μαραζώσει για να την ελέγχουν ψηφοθηρικά. Ανήκει και στην τοπική κοινωνία που αποδέχτηκε τον ΟΠΕΚΕΠΕ όχι ως εργαλείο ανάπτυξης, αλλά ως μόνιμη «γραμμή επιδομάτων» για να κρατιέται το χωράφι ζωντανό στα χαρτιά. Και αν οι αγρότες συνήθισαν πια να πιέζουν βουλευτές και υπουργούς για να «τρέξουν» την πληρωμή, αντί να διεκδικούν καλύτερες τιμές, δίκτυα διάθεσης και υποδομές, τότε η παγίδα έχει κλείσει και μας έχει γραπώσει όλους.
Το δίλημμα είναι ωμό και αμείλικτο
Η Κεφαλονιά ή χτίζει γεωργία αυτάρκη, ποιοτική και δεμένη με την τοπική της οικονομία, ή θα μείνει να καλλιεργεί μόνο στα χαρτιά — με το χέρι μόνιμα απλωμένο στον βουλευτή και το πορτοφόλι ανοιχτό για να αγοράζει από αλλού λάδι, φέτα, κρέας και ντομάτες που θα μπορούσαν να παράγονται στον τόπο μας.