Υπάρχουν θεσμοί που αντέχουν στον χρόνο και άλλοι που τον προδίδουν. Οι δημοτικές επιτροπές τουρισμού ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία. Δημιουργήθηκαν σε μια άλλη εποχή, όταν ο τουρισμός αντιμετωπιζόταν ως υπόθεση επαγγελματιών και όχι ως σύνθετο οικοσύστημα που επηρεάζει την οικονομία, την κοινωνια, το περιβάλλον και την ταυτότητα ενός τόπου. Ήταν η περίοδος που η ανάπτυξη θεωρούνταν άθροισμα αφίξεων, πληροτήτων και διανυκτερεύσεων, τότε που η «τουριστική πολιτική» εξαντλούνταν σε αφίσες και φυλλάδια.
Από τότε όμως, ο κόσμος έχει αλλάξει. Ο ταξιδιώτης είναι ψηφιακός, απαιτητικός, ενημερωμένος, και το τουριστικό προϊόν ενός νησιού δεν είναι πια η παραλία του, αλλά η συνολική εμπειρία που προσφέρει – η αίσθηση συνέπειας, ποιότητας και ταυτότητας.
Η πρόσφατη συνεδρίαση της Επιτροπή Τουριστικής Ανάπτυξης, Προβολής & Δημοσίων Σχέσεων του Δήμου Αργοστολίου ήταν μια μικρογραφία αυτού του θεσμικού αδιεξόδου. Αντί για μια καλά προετοιμασμένη διαβούλευση απολογισμό, στόχους, δεδομένα και σχέδιο, εξελίχθηκε σε μια συνάντηση αγνώστων που μιλούσαν παράλληλα χωρίς την παραμικρή ελπίδα να συναντηθούνε ποτε.
Ο καθένας παρουσίαζε την οπτική του, αποσπασματικά, χωρίς κοινή γλώσσα και χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι ο τουρισμός δεν είναι άθροισμα επιμέρους επαγγελμάτων αλλά ένα ενιαίο πεδίο πολιτικής. Ένα πεδίο που χρειάζεται τεχνογνωσία, ανάλυση δεδομένων, marketing προορισμού και πολιτιστική στρατηγική — όχι απλώς καλές προθέσεις και καλά Αγγλικά.
Η αλήθεια είναι ότι οι επιτροπές αυτές, σε όσους δήμους λειτουργούν ακόμα στην Ελλάδα, έχουν εγκλωβιστεί σε έναν ρόλο τυπικό. Ανακυκλώνουν τα ίδια επιχειρήματα, μιλούν για αφίξεις και πτήσεις, για αγορές που χάνονται και για εστίαση που πιέζεται, αλλά δεν παράγουν πολιτική. Δεν μπορούν να διαμορφώσουν ούτε πρόβλεψη, ούτε κατεύθυνση. Κανείς δεν αναλύει τις νέες μορφές τουρισμού, κανείς δεν φέρνει στο τραπέζι τις μεγάλες μετατοπίσεις της παγκόσμιας ζήτησης, κανείς δεν συνδέει το νησί με τις διεθνείς τάσεις βιωσιμότητας και πράσινης μετάβασης. Ο τουρισμός δεν είναι παζάρι· είναι στρατηγική.
Το πιο αποκαλυπτικό στιγμιότυπο της συνεδρίασης ήταν η σιωπή του πανεπιστημιακού προσκεκλημένου. Ο καθηγητής του Τμήματος Ψηφιακών Μέσων του Ιονίου Πανεπιστημίου Αγησίλαος Κονιδάρης, αρνήθηκε τελικά να μιλήσει. Προφανώς απογοητεύτηκε από την τροπή της συζήτησης.
Αυτή η σκηνή συνοψίζει την απόσταση που χωρίζει τις δημοτικές επιτροπές από τη σύγχρονη λογική του destination management, ένα θέμα που ο κ. Κονιδάρης επανειλημμένα έχει αναπτύξει με αρθρογραφία και μελέτες. Εκεί όπου στην Ευρώπη οι τοπικές κοινωνίες χτίζουν οργανισμούς διαχείρισης προορισμού (DMO) με στελέχη από τον τουρισμό, την έρευνα, την τεχνολογία και τον πολιτισμό, εδώ εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι ο τουρισμός σχεδιάζεται μέσα από ισορροπίες επαγγελματικών ομάδων , πολιτικών ισορροπιών και προβολή των ανθρώπων του δημάρχου.
Ακόμα πιο προβληματικό είναι ότι στην Κεφαλονιά υπάρχουν τρεις δήμοι που κινούνται ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον. Ο καθένας οργανώνει τη δική του τουριστική επιτροπή, τα δικά του σχέδια προβολής, τα δικά του βίντεο και τα δικά του λογότυπα. Ο επισκέπτης όμως δεν βλέπει τρεις δήμους· βλέπει ένα νησί. Και όταν αυτό το νησί μιλά με τρεις φωνές, στέλνει αντιφατικά μηνύματα.
Ο κατακερματισμός πόρων, η απουσία κοινής στρατηγικής και ο διοικητικός τοπικισμός διαλύουν κάθε έννοια τουριστικής ταυτότητας. Η Κεφαλονιά μοιάζει να έχει χωριστεί σε μικρές “διοικητικές νησίδες”, ενώ ο τουρισμός απαιτεί συνοχή, συνεργασία και κοινό όραμα.
Σε αντίθεση, η Πάρος, η Νάξος ή η Σαντορίνη, η Κρήτη και άλλες περιοχές παρουσιάζονται στις διεθνείς αγορές ως ενιαίοι προορισμοί, με σαφή brand, κοινή αφήγηση και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το αποκορύφωμα της συνεδρίασης ήταν η παρουσίαση ενός προωθητικού βίντεο σε μορφή animation. Η πρόθεση ήταν καλή, αλλά το αποτέλεσμα φτωχό. Η Κεφαλονιά δεν έχει ανάγκη από καρτούν – έχει ανάγκη από αλήθεια. Το φως στη λίμνη της Μελισσάνης, τα μονοπάτια του Αίνου, το πέλαγος του Μύρτου, η μουσική στα πανηγύρια, οι άνθρωποι στα χωριά· αυτά είναι το αφήγημα του νησιού. Η επιλογή του animation δείχνει τη σύγχυση ανάμεσα στη διαφήμιση και την ταυτότητα. Όταν η εικόνα του τόπου σου μικραίνει, μικραίνει και η αξία του.
Ο τουρισμός δεν είναι δουλειά των επιτροπών· είναι υπόθεση επιστημονικά οργανωμένης διαχείρισης. Η Κεφαλονιά χρειάζεται έναν ενιαίο φορέα διαχείρισης προορισμού – έναν οργανισμό που θα σχεδιάζει, θα αξιολογεί, θα συνεργάζεται με τα πανεπιστήμια, θα επενδύει στη γνώση και στη βιωσιμότητα. Ένα π.χ. “Kefalonia Tourism Board” με ανθρώπους που γνωρίζουν την αγορά, κατανοούν τα δεδομένα και μπορούν να συνδέσουν τον τουρισμό με τον πρωτογενή τομέα, τον πολιτισμό και το περιβάλλον.
Όσο επιμένουμε σε επιτροπές με αυτή τη σύνθεση, θα παραμένουμε στο χθες. Δεν αρκεί πια η καλή προφορά στα αγγλικά ή η συμμετοχή σε τουριστικές εκθέσεις με μάντολες.
Ο προορισμός δεν προβάλλεται με λόγια, αλλά με πράξεις, με συντονισμό, με επαγγελματισμό και με συνέπεια. Ο τουρισμός της νέας εποχής απαιτεί συλλογική νοημοσύνη, όχι παράλληλους μονολόγους.
Η Κεφαλονιά είναι ένα νησί με τεράστιο δυναμικό, αλλά χρειάζεται μια νέα αρχιτεκτονική σκέψη στον τρόπο που διαχειρίζεται το τουριστικό της κεφάλαιο. Οι επιτροπές τουρισμού έχουν εξαντλήσει τον ρόλο τους. Ήρθε η ώρα να τις αντικαταστήσει η γνώση, η στρατηγική και η συνεργασία. Μόνο έτσι ο προορισμός θα περάσει από το στάδιο της αυτοσχέδιας προβολής στη συνειδητή διαχείριση. Και μόνο έτσι η Κεφαλονιά θα μπορέσει να μιλήσει με μία φωνή : τη δική της.
Αναζητείται λοιπόν και για το τουρισμό η “φωνή” που θα μας περάσει από το σήμερα στο αύριο με όραμα, γνώσεις και συνοχή.