Στο δημοτικό συμβούλιο Αργοστολίου της Δευτέρας 27 Οκτωβρίου παρακολουθήσαμε ξανά το ίδιο έργο με άλλους πρωταγωνιστές.. Ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Νικόλας Βαλλιανάτος και ο δήμαρχος Θεόφιλος Μιχαλάτος αντάλλασσαν επί είκοσι λεπτά αντεγκλήσεις με τον δημοτικό σύμβουλο της παράταξής τους Γιώργο Λασκαράτο με στόχο να μη του επιτραπεί να θέσει δυο ερωτήσεις για τον ΟΚΑΠ επειδή δεν το προβλέπει ο κανονισμός λειτουργίας του Δημοτικού Συμβουλίου.
Όμως το ζήτημα της δημοκρατικής λειτουργίας των δήμων είναι πολύ βαθύτερο.
Οι δήμοι είναι ο θεσμός που μπαίνει κυριολεκτικά στα σπίτια των πολιτών, καλύπτει τις ανάγκες της καθημερινότητας από το νερό ,τον φωτισμό ,, την καθαριότητα ,τους δρόμους έως την φροντίδα των ευάλωτων.. Και αυτές οι ανάγκες είναι ίδιες για όλους, ανεξάρτητα από το τι ψήφισαν ή ποια είναι η οικονομική τους κατάσταση. Αυτή η “ισότητα” θα έπρεπε να αποτυπώνεται και στη λειτουργία των δημοτικών συμβουλίων, μέσα από την αναλογική συμμετοχή όλων των παρατάξεων και όλων των απόψεων των δημοτών.
Το μόνο εκλογικό σύστημα που μπορεί να εγγυηθεί πραγματικά αυτή τη συμμετοχή είναι η απλή αναλογική. Ο νόμος «Κλεισθένης Ι» του 2018, που την εισήγαγε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στόχευε ακριβώς σε αυτό: να ακουστούν όλες οι φωνές, να αναγκαστούν οι δημοτικές αρχές να συνεργάζονται, να συνθέτουν και να λογοδοτούν. Ο δήμαρχος, μέσα σε ένα τέτοιο σύστημα, παύει να είναι «παντοκράτορας» και γίνεται πραγματικός ηγέτης που ακούει, αναλύει και ενώνει. Ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου δεν είναι διεκπεραιωτής της πλειοψηφίας, αλλά εγγυητής της θεσμικής ισορροπίας. Συναίνεση, συνεργασία, διαφάνεια — αυτές είναι οι λέξεις-κλειδιά μιας υγιούς αυτοδιοίκησης.
Οι δήμοι λειτούργησαν για λίγο με την απλή αναλογική, και πράγματι ήταν δύσκολο για πολλούς δημάρχους που είχαν συνηθίσει σε καθεστώτα απόλυτης εξουσίας. Για χρόνια λειτουργούσαν στο «αποφασίζουμε και διατάσσουμε». Οι απευθείας αναθέσεις, οι προμήθειες, οι «πολιτικές χάρες» και οι πελατειακές προσλείψεις είχαν γίνει καθημερινότητα.
Η απλή αναλογική έβαζε τέλος σε αυτές τις πρακτικές, γιατί απαιτούσε διάλογο και έλεγχο. Δεν άντεξαν όμως οι περισσότεροι δήμαρχοι, οι οποίοι ανήκουν κατά πλειοψηφία στη Νέα Δημοκρατία και έχουν περισσότερες από μία θητείες. Τορπίλισαν κάθε προσπάθεια συνεννόησης, για να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι οι δήμοι «διαλύονται» και δεν μπορούν να διοικηθούν. Δεν έκαναν καμία προσπάθεια συνεννόησης, καμία υποχώρηση, καμία πρόθεση συνεργασίας.
Και τότε ήρθε η Νέα Δημοκρατία να τους δικαιώσει. Με τον νόμο 4804/2021 κατήργησε την απλή αναλογική, καταργώντας στην ουσία τα ίδια τα αποτελέσματα των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών. Έδωσε υπερεξουσίες στους δημάρχους, επέτρεψε την εκλογή τους με μόλις 43% και εξασφάλισε τεχνητές πλειοψηφίες στα συμβούλια και σε σημαντικές επιτροπές. Ο δήμαρχος σαρώνει, αρπάζοντας τις έδρες της αντιπολίτευσης. Έτσι, ξαναμπήκε το σύστημα στη θέση του: «δημαρχίσκοι» αντί για Δημάρχους, πρόεδροι δημάρχων αντί πρόεδροι δημοτικού συμβουλίου, δημοτικά συμβούλια που ασφυκτιούν και αντιπολιτεύσεις που περιθωριοποιούνται συστηματικά.
Τα “κακομαθημένα”
Οι κυβερνήσεις όλων των χρωμάτων φέρουν ευθύνη για τον τρόπο που λειτουργούν τυπικά και ουσιαστικά οι δήμοι. Οι δήμαρχοι είναι τα «κακομαθημένα παιδιά» κάθε κυβέρνησης, όχι από αγάπη για την αυτοδιοίκηση αλλά επειδή κουμαντάρουνε ψήφους. Οι δήμαρχοι είναι σε άμεση επαφή με τον δημότη, υπόσχονται, εξυπηρετούν, ανταποδίδουν μια σχέση πολιτικής ομηρίας. «Αν δεν μου κάνεις τη χάρη, δεν έχεις ψήφους» από τη μία πλευρά, «αν δεν δώσεις ψήφους, δεν βλέπεις χάρη» από την άλλη. Και οι «χάρες» αυτές γίνονται με τα χρήματα των δημοτών όχι τα δικά τους. Ελάχιστοι έλεγχοι, ασαφή αποτελέσματα, διάχυτη ατιμωρησία που σε κάποιες περιπτώσεις έχει φθάσει στην “κόκκινη γραμμή”.
Αυτή είναι σήμερα η πραγματικότητα στα δημοτικά συμβούλια. Οι απόλυτες πλαστές πλειοψηφίες οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην υπεροψία και στην αλαζονεία. Όσο το εκλογικό σύστημα κόβεται και ράβεται για τα «κακομαθημένα», προκοπή δεν θα βρούμε. Όσο τα ίδια και τα ίδια πρόσωπα ανεβαίνουν στους θώκους, παρόλο που είναι μειοψηφία στο εκλογικό σώμα, προκοπή δεν θα δούμε. Και όσο ο δημότης υποκλίνεται στον δήμαρχο για «μια μπασιά» ή μια προσωπική εξυπηρέτηση, το νησί θα μένει στάσιμο, η Ελλάδα θα βαλτώνει.
“Διεφθαρμένοι” δήμαρχοι βγαίνουν από “διεφθαρμένους” ψηφοφόρους
Οι δημότες έχουν την τελική ευθύνη. Όσο συνεχίζουμε να ψηφίζουμε με το βλέμμα στο πορτόνι μας και το μυαλό στο «να γίνει η δουλίτσα μου», θα εκλέγουμε δημάρχους που μας βλέπουν σαν πελάτες και όχι σαν πολίτες. Δεν φυτρώνουνε οι διεφθαρμένοι δήμαρχοι – τους καλλιεργούμε εμείς, με τη σιωπή μας, με την ανοχή μας, με το «δεν βαριέσαι, όλοι ίδιοι είναι». Όταν ο δημότης προσκυνά για μια προσωπική εξυπηρέτηση υπογράφει μόνος του το συμβόλαιο της ομηρίας του.
Και όσο θεωρούμε ότι «έτσι είναι τα πράγματα», τόσο θα συνεχίσουμε να έχουμε δημαρχίσκους αντί για δημάρχους, κούρτες αντί για συμβούλια, αλλαζονία αντί για πολιτική. Όσο ψηφίζουμε με το ένστικτο του προσωπικού ρουσφετιού, θα βουλιάζουμε στη λάσπη της ίδιας μικροπολιτικής, ανάμεσα σε πρόσωπα που εναλλάσσονται στις καρέκλες χωρίς να αλλάζουν ούτε λέξη από το σενάριο.
Βεβαίως, ο δημότης έχει κι αυτός τα δικά του προβλήματα, τα προσωπικά του αιτήματα που ίσως για χρόνια δεν μπορεί να λύσει εξαιτίας του γραφειοκρατικού χάους και μιας διοίκησης που συχνά αδιαφορεί. Ο Δήμος όμως έχει ΚΑΘΗΚΟΝ να τα επιλύει με δικαιοσύνη και νομιμότητα — όχι να τα «πουλάει» ως χάρη ή εξυπηρέτηση, παγιδεύοντας τους δημότες στην κάλπη με αντάλλαγμα το αυτονόητο.
The game is over πατριώτες!
Ή θα ωριμάσουμε πολιτικά, ή θα μείνουμε να προσκυνούμε για μια λακκούβα . Έχουμε τρία χρόνια μπροστά μας – όχι απλώς να αλλάξουμε δήμαρχο, αλλά να αλλάξουμε νοοτροπία. Για να σταματήσει ο δημότης να φέρεται σαν υπήκοος και ο δήμαρχος σαν μονάρχης. Για να ξαναγίνει η τοπική αυτοδιοίκηση αυτό που σημαίνει η λέξη αυτοδιοίκηση , γιατί τώρα έχει ταυτιστεί με την αυτο-εξουσία του ενός και της κούρτης του.