Η ευλογιά των αιγοπροβάτων χτύπησε επίσημα και την Κεφαλονιά.
Ένα κρούσμα στα όρια του Δήμου Αργοστολίου, στην περιοχή Κοκύλια, οδήγησε ήδη στη θανάτωση περίπου εκατό ζώων. Και κάπως έτσι, ξεκινούν τα γνωστά ερωτήματα:
Ποιος φταίει;
Η εύκολη απάντηση είναι πάντα έτοιμη: «Το Δημόσιο Κτηνιατρείο».
Απλή, γρήγορη και βολική εξήγηση, για να κοιμόμαστε ήσυχοι. Μόνο που δεν είναι αληθινή.
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης εκδίδει εγκυκλίους για τα μέτρα προστασίας από τον ιό της ευλογιάς. Οι εγκύκλιοι διανέμονται στις Περιφέρειες, στα Λιμεναρχεία, στην Αστυνομία.
Όλοι λαμβάνουν εντολές — κανείς δεν λαμβάνει προσωπικό.
Στην Κεφαλονιά, η Περιφερειακή Ενότητα καλείται να εφαρμόσει την εγκύκλιο μέσω τριών αποδεκατισμένων υπηρεσιών: του Δημόσιου Κτηνιατρείου, του Λιμεναρχείου και της Αστυνομίας. Σε αυτές τις υπηρεσίες προστίθενται νέα, εξαιρετικά απαιτητικά καθήκοντα δημόσιας υγείας, χωρίς προσλήψεις, χωρίς ενίσχυση, χωρίς υποδομή.
Το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτο: οι εναπομείναντες υπάλληλοι, κυρίως η μοναδική δημόσια κτηνίατρος του νησιού, σηκώνουν ένα βάρος δυσανάλογο των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
H καρδιά του προβλήματος είναι ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Ένας οργανισμός που συγκεντρώνει περίπου 1.000 επιστήμονες και τεχνικούς, με αποστολή —υποτίθεται— να ελέγχει, να εποπτεύει και να προστατεύει την αγροτική παραγωγή.
Στην πράξη, όμως, ο ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ένα κλειστό γραφειοκρατικό σύστημα που ελέγχει τον εαυτό του.
Ο ίδιος οργανισμός που διαχειρίζεται και καταβάλλει τις αγροτικές ενισχύσεις, είναι και αυτός που ελέγχει αν έγιναν σωστά!
Ο ελεγκτής ελέγχει τον ελεγχόμενο — και είναι το ίδιο πρόσωπο.
Ένα θεσμικό τέρας αυτοεπιβεβαίωσης, που λειτουργεί εδώ και χρόνια χωρίς διαφάνεια, χωρίς εξωτερικό έλεγχο, χωρίς ουσιαστική επαφή με τον αγρότη ή τον κτηνοτρόφο.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΟΠΕΚΕΠΕ έχει φτάσει ως την πόρτα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, έπειτα από σωρεία καταγγελιών για παρατυπίες, αλληλοελέγχους και «αόρατους» δικαιούχους επιδοτήσεων.
Κι ενώ οι Περιφέρειες στενάζουν από την έλλειψη προσωπικού, ο ΟΠΕΚΕΠΕ παραμένει ένα διοικητικό στρατόπεδο υπαλλήλων πίσω από οθόνες, μακριά από το χωράφι, το μαντρί και τον άνθρωπο της παραγωγής.
Ξέρουν ποιοι τηλεφωνούν για να ζητήσουν διορθώσεις στα χαρτιά και ποιοι δεν έχουν πατήσει ποτέ σε στάνη.
Και δικαίως έχουν βαφτίσει τους ελεγκτές του ΟΠΕΚΕΠΕ «μπαμπούλες» — γιατί αυτό ακριβώς βιώνουν: πρόσωπα του φόβου, όχι της βοήθειας.
Κι όμως, θα έπρεπε να είναι το αντίθετο.
Αντί να φοβίζουν, να στηρίζουν.
Αντί να καταγράφουν από γραφεία, να βρίσκονται στις Περιφερειακές Ενότητες, να ενισχύουν τις Διευθύνσεις Γεωργίας, να συνεργάζονται με τις τοπικές υπηρεσίες, να αποτελούν ζωντανό κομμάτι της παραγωγικής αλυσίδας.
Χίλιοι επιστήμονες του ΟΠΕΚΕΠΕ μπορούν να αλλάξουν το τοπίο της ελληνικής υπαίθρου — αρκεί να σταματήσουν να κοιτάζουν το Excel και να κοιτάξουν τον κτηνοτρόφο στα μάτια.
Οι αριθμοί που μιλούν από μόνοι τους. Τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε απο διάφορες πηγές για τα δυο νησιά του Νομού μας:
Κτηνοτρόφοι : 1.200
Ζώα (αιγοπρόβατα & βοοειδή): 240.000
Αδειοδοτημένες μονάδες: 285
Ετήσιες σφαγές στο νησί: 7.000, εκτός νησιού 11.000
Παραγωγή ζωοτροφών: μηδενική, όλα εισαγόμενα
Κι όλα αυτά βρίσκονται υπό τον έλεγχο μιας και μόνης δημόσιας κτηνιάτρου.
Μιας γυναίκας που πλησιάζει στη συνταξιοδότηση και εξακολουθεί να εργάζεται ακατάπαυστα, χωρίς εφεδρεία, χωρίς εξοπλισμό, χωρίς στήριξη.
Είναι εκείνη που εντόπισε το πρώτο κρούσμα ευλογιάς.
Εκείνη που θα τρέξει σε κάθε στάνη, σε κάθε κοπάδι και στο σφαγείο.
Αντί να κατηγορείται, θα έπρεπε να της υψώσουμε άγαλμα δημόσιας ευθύνης και να της πούμε χιλιάδες ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ! Γιατί ενώ το κράτος απουσιάζει — κι εκείνη στέκεται όρθια, μόνη και αξιοπρεπής.
Πώς γίνεται να έχουμε χίλιους επιστήμονες και έναν άνθρωπο στο πεδίο;
Πώς είναι δυνατόν το ελληνικό Δημόσιο να διατηρεί έναν οργανισμό με χίλιους επιστήμονες που αλληλοελέγχονται, και την ίδια στιγμή να αφήνει ολόκληρες Περιφερειακές Ενότητες με έναν και μόνο κτηνίατρο;
Πώς γίνεται να δαπανώνται εκατομμύρια σε «ψηφιακές πλατφόρμες» και «ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών», ενώ λείπει το πιο βασικό: ο άνθρωπος στο πεδίο;
Η απάντηση είναι πολιτική και βαθιά.
Το ελληνικό κράτος έχει πάψει να πιστεύει στην πρωτογενή παραγωγή.
Και ο ΟΠΕΚΕΠΕ, αντί να είναι εργαλείο ανάπτυξης, έχει μετατραπεί σε γραφείο διεκπεραίωσης και αυτοαναπαραγωγής.
Ένα «διοικητικό θερμοκήπιο» που ζεσταίνει τον εαυτό του, ενώ ο κτηνοτρόφος μετρά απώλειες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Π.Ε. Κεφαλονιάς και Ιθάκης κλήθηκε να εφαρμόσει την εγκύκλιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για τους ελέγχους.
Ο Αντιπεριφερειάρχης συγκάλεσε συσκέψεις με Λιμεναρχείο, Αστυνομία και άλλες υπηρεσίες, μοιράζοντας καθήκοντα και υποχρεώσεις σε υπηρεσίες που ήδη δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στα καθημερινά τους καθήκοντα λόγω τραγικών ελλείψεων προσωπικού.
Περισσεύει λιμενικός να κάνει ελέγχους στον Πόρο, στη Σάμη, στον Πίσω Αετό;
Περισσεύει αστυνομικός να ελέγξει φορτηγά με ζωοτροφές;
Σε ποιους απευθύνονται, λοιπόν, οι εγκύκλιοι και οι συσκέψεις, όταν όλοι γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι να τις εφαρμόσουν;
Οι πολιτικές ευθύνες της Περιφερειακής Αρχής είναι σαφείς:
Δεν διεκδίκησε, δεν απαίτησε άμεσα την ενίσχυση των κρίσιμων υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για τους υγειονομικούς ελέγχους.
Η αμφισβήτηση για το αν τα μέτρα που ανακοινώθηκαν εφαρμόστηκαν είναι μεγάλη — και απολύτως δικαιολογημένη.
Είχαμε σχεδόν δύο χρόνια να οργανωθούμε. Δεν το κάναμε.
Όπου επιχειρήσαμε να διεκδικήσουμε, η κεντρική διοίκηση απλώς κώφευσε.
Κι έτσι, μείναμε να παρηγορούμαστε ότι «είμαστε νησί» και πως τα σαράντα κύματα που περνάνε τα φορτηγά θα καθαρίσουνε τα σανά και τα ζώα από τον ιό. Τα αποτελέσματα τα είδαμε.
Το κεντρικό κράτος συνεχίζει να εκδίδει εγκυκλίους αδιαφορώντας για τη δυνατότητα εφαρμογής τους, πετώντας την καυτή πατάτα στους κατώτερους — για να την πληρώσει, όπως πάντα, ο τελευταίος τροχός της άμαξας: ο κτηνοτρόφος και ο κτηνίατρος.
Αν δεν αλλάξει ριζικά αυτή η εικόνα, η ευλογιά θα είναι μόνο η αρχή.
Η έλλειψη ελέγχων, η υποστελέχωση και η απουσία πολιτικής βούλησης θα οδηγήσουν σε κατάρρευση της τοπικής παραγωγής.
Χωρίς γάλα, χωρίς κρέας, χωρίς τοπικά προϊόντα.
Οι τιμές θα εκτοξευθούν, τα ράφια θα γεμίσουν εισαγωγές και η τοπική οικονομία θα αιμορραγήσει.
Ο τουρισμός δεν θα φτάσει να στηρίξει το νησί, γιατί η ανάπτυξη χωρίς πρωτογενή τομέα είναι ανισόρροπη και επισφαλής.
Η ευλογιά αποκάλυψε τη βαθύτερη ασθένεια: την ανεπάρκεια ενός κράτους που λειτουργεί με εγκυκλίους, όχι με ανθρώπους.
Αν κάτι πρέπει να αλλάξει σήμερα, είναι το διοικητικό μοντέλο που αφήνει στην επαρχία έναν επιστήμονα μόνο απέναντι σε μια επιδημία, ενώ χίλιοι άλλοι πίσω από οθόνες «ελέγχουν» ο ένας τον άλλον σε ζεστά γραφεία.
Αυτό και αν δεν είναι επιδημία!