Ας σταματήσουμε επιτέλους να κρυβόμαστε πίσω από τη βολική ομίχλη του «φταίμε όλοι». Όχι, δεν φταίμε όλοι το ίδιο. Σε κάθε τόπο όπου η παραβατικότητα θεριεύει, όπου η βία γίνεται γλώσσα, όπου ο φόβος μπαίνει στη δημόσια ζωή και οι πιο αδύναμοι μαθαίνουν να κυκλοφορούν με προσοχή, υπάρχουν πρώτα και κύρια πολιτικές ευθύνες. Η ασυδοσία δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Δεν είναι ξαφνική καταιγίδα. Είναι πολιτικό προϊόν.
Γεννιέται όταν εκείνοι που κρατούν θέσεις ευθύνης αποφασίζουν ότι η σύγκρουση με το πρόβλημα έχει κόστος. Όταν προτιμούν τη διαχείριση της εικόνας από τη διαχείριση της αλήθειας. Όταν θεωρούν πιο βολικό να αφήνουν καταστάσεις να σαπίζουν, παρά να τις σπάσουν από την αρχή. Όταν η μικρή τοπική ισορροπία, η ψήφος, η γνωριμία, η εξυπηρέτηση, η πελατεία, η «ηρεμία» της βιτρίνας γίνονται σημαντικότερες από την ασφάλεια των πολιτών.
Έτσι δουλεύει το σύστημα της ανοχής. Στην αρχή όλα παρουσιάζονται μικρά. Ένα επεισόδιο εδώ, μια απειλή εκεί, ένας τραμπουκισμός πιο πέρα, μια ομάδα που τρομοκρατεί, ένας νέος άνθρωπος που μαθαίνει από νωρίς ότι μπορεί να επιβληθεί και ότι στο τέλος, με κάποιον τρόπο, θα τη βγάλει καθαρή. Και κάθε φορά ακούγεται το ίδιο: «παιδιά είναι», «μην το τραβάμε», «μην ανοίγουμε μέτωπα», «θα περάσει».
Τίποτα δεν περνάει μόνο του. Ό,τι δεν σταματάς, μεγαλώνει. Ό,τι ανέχεσαι, ριζώνει. Ό,τι φοβάσαι να ονοματίσεις θεριεύει. Κάπως έτσι η παραβατικότητα παύει να είναι εξαίρεση και γίνεται περιβάλλον. Γίνεται αέρας της πόλης. Γίνεται καθημερινότητα για όσους τη ζουνε από κοντά και κανονικότητα για όσους έμαθαν να κοιτούνε αλλού.
Και εδώ αρχίζει η μεγάλη πολιτική απάτη. Γιατί όταν η ασυδοσία θεριεύει, οι ίδιοι που όφειλαν να έχουν προλάβει το κακό εμφανίζονται μετά ως ουδέτεροι παρατηρητές. Σαν να μην είχαν καμία ευθύνη. Σαν να μην είχαν ακούσει τίποτα. Σαν να μην είχαν δει τίποτα. Σαν να μην υπήρχαν χρόνια ολόκληρα καταγγελίες, ψίθυροι, δημόσια σημάδια, μικρές και μεγάλες προειδοποιήσεις ότι κάτι σάπιο απλωνόταν κάτω από τη βιτρίνα της κανονικότητας μέσα στη μέση της πλατείας!
Αλλά υπήρχαν. Και όσοι είχαν ρόλο, το ήξεραν ή όφειλαν να το ξέρουν. Η ευθύνη τους δεν σβήνει επειδή σήμερα σωπαίνουν πιο κομψά τάχα λόγω ευαισθησίας. Δεν μικραίνει επειδή μιλούν πιο προσεκτικά. Δεν εξαφανίζεται επειδή φορούν το ύφος του αιφνιδιασμένου. Όταν αφήνεις μια κοινωνία χωρίς σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής, όταν επιτρέπεις να εμπεδωθεί η αίσθηση ότι κάποιοι δεν αγγίζονται εύκολα, τότε δεν είσαι απλώς αδύναμος διαχειριστής. Είσαι μέρος του προβλήματος. Είσαι το πρόβλημα.
Και μετά έρχεται η ώρα της μεγάλης υποκρισίας. Όταν η κοινωνία δεν αντέχει πια το βάρος των δικών της παραλείψεων, κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: ψάχνει να φορτώσει τη ντροπή της στο θύμα. Ήτανε όμορφη. Ντυνότανε έτσι. Βαφότανε αλλιώς. Κυκλοφορούσε. Φαινότανε. Υπήρχε. Δηλαδή τι ακριβώς; Από πότε η ομορφιά είναι ενοχή; Από πότε η ανεξαρτησία μιας γυναίκας είναι πρόκληση και πρέπει να απολογηθεί; Από πότε το θύμα οφείλει να “κοντύνει” για να μη φανεί η ασχήμια της κοινωνίας;
Αυτή είναι η πιο χυδαία πλευρά της παρακμής μας. Όχι μόνο δεν προστατεύουμε, όχι μόνο δεν προλαμβαίνουμε, όχι μόνο δεν βάζουμε όρια, αλλά στο τέλος μετατρέπουμε και το θύμα σε βολικό σκουπιδοτενεκέ των ενοχών μας. Για να κοιμηθούμε ήσυχοι. Για να μη χρειαστεί να ρωτήσουμε πού ήταν τα παιδιά μας, με ποιους μεγάλωσαν, ποια πρότυπα είδαν, ποια όρια δεν συνάντησαν ποτέ, ποιος δημόσιος χώρος τους παραδόθηκε και από ποιους.
Όχι. Δεν θα μικρύνουν τα κορίτσια για να βολευτεί η δειλία μας. Δεν θα φορέσουν τη δική μας ντροπή στο σώμα τους. Δεν θα χαμηλώσουν βλέμμα, φωνή, παρουσία και ύπαρξη για να συνεχίσει το πολιτικό σύστημα να κάνει πως δεν βλέπει τι παράγει η ανοχή του. Αν κάποιος πρέπει να στριμωχτεί στο κάδρο, δεν είναι οι νέες γυναίκες που ζουν ελεύθερα. Είναι όσοι άφησαν τον δημόσιο χώρο να γίνει πεδίο φόβου και επίδειξης δύναμης.
Και ας ειπωθεί επιτέλους και η πιο σκληρή αλήθεια: η ατιμωρησία δεν είναι διοικητική αστοχία. Είναι πολιτική επιλογή. Επιλογή να μην τα βάλεις με ό,τι σε φθείρει αλλά και σε τρέφει. Επιλογή να μη σπάσεις τα μικρά τοπικά κυκλώματα επιρροής. Επιλογή να μην ενοχλήσεις παρέες, μηχανισμούς, μικροσυμφέροντα. Επιλογή να θεωρήσεις ότι ο λογαριασμός δεν θα έρθει αλλά και αν έρθει, θα πληρωθεί από άλλους.
Μόνο που ο λογαριασμός έρχεται πάντα. Και δεν πληρώνεται ποτέ από εκείνους που έπαιξαν με την ανοχή. Τον πληρώνει η κοινωνία. Τον πληρώνουν οι ήσυχοι άνθρωποι. Τον πληρώνουν οι οικογένειες που ζουν με φόβο. Τον πληρώνουν τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα στην παραμόρφωση. Τον πληρώνει, στο τέλος, ο ίδιος ο τόπος που χάνει το πιο βασικό θεμέλιο κάθε πολιτισμένης ζωής: την αίσθηση ότι υπάρχει όριο, την αίσθηση ότι υπάρχει ασφάλεια.
Από εδώ και πέρα δεν αρκούν ούτε οι βαριοί αναστεναγμοί ούτε οι βαρύγδουπες εκκλήσεις ούτε οι υποκριτικές απορίες. Το πρόβλημα έχει όνομα. Γιατί πριν γίνει κοινωνικό, ήταν πολιτικό. Πριν γίνει φόβος, ήταν ανοχή. Πριν γίνει τραγωδία, ήταν απόφαση να μη συγκρουστεί κανείς με την καταιγίδα που ερχόταν.
Η ασυδοσία δεν γεννήθηκε μόνη της. Μεγάλωσε μέσα στη σιωπή, στην ανοχή, στις μικρές και μεγάλες συγκαλύψεις, στον φόβο να συγκρουστεί κανείς με ό,τι σάπιζε. Και έτσι, λίγο λίγο, έγινε κανονικότητα. Μέχρι που η κανονικότητα έσπασε με τον πιο σκληρό τρόπο. Τώρα κανείς δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από την έκπληξη. Γιατί αυτό που βλέπουμε σήμερα δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Είναι ο λογαριασμός μιας ολόκληρης εποχής πολιτικής δειλίας και κοινωνικής υποκρισίας. Είναι ο λογαριασμός πληρώθηκε από ένα 18χρονο κορίτσι..
Ελένη Δ. Χιόνη