Αν περάσει έτσι ο νέος εκλογικός νόμος για την Αυτοδιοίκηση, οι δημοτικές εκλογές μπορεί να αποκτήσουν ένα νέο, πολύ πιο σκοτεινό παρασκήνιο. Όχι μόνο ανάμεσα στους μεγάλους συνδυασμούς που διεκδικούν ανοιχτά τη διοίκηση ενός δήμου, αλλά και μέσα από μικρά ψηφοδέλτια, φαινομενικά αθώα, που μπορεί να εμφανιστούν ως «ανεξάρτητες φωνές» και να καταλήξουν ρυθμιστές της εξουσίας.
Στην Αυτοδιοίκηση, πολλές φορές, το παιχνίδι δεν φαίνεται εκεί που κοιτάει ο κόσμος.
Ο δημότης βλέπει τους υποψήφιους δημάρχους, τις συγκεντρώσεις, τις φωτογραφίες, τις χειραψίες, τα προγράμματα και τα μεγάλα λόγια για «ενότητα», «αλλαγή» ή «συνέχεια». Όμως το πραγματικό παρασκήνιο μπορεί να κρύβεται αλλού: στα μικρά ψηφοδέλτια που δεν κατεβαίνουν απαραίτητα για να κερδίσουν, αλλά για να παίξουν ρόλο.
Και αυτός ο ρόλος, με το νέο εκλογικό σύστημα που συζητείται, μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός.
Ένα 3%, ένα 4%, ένα 5% μπορεί να γίνει το κλειδί της επόμενης δημοτικής αρχής. Μπορεί να μη φτάνει για διοίκηση. Μπορεί όμως να φτάνει για παζάρι. Να κόψει ψήφους από έναν αντίπαλο. Να κρατήσει χαμηλά μια δυναμική ανατροπής. Να μεταφέρει δεύτερες προτιμήσεις. Να λειτουργήσει ως «μαξιλαράκι» ενός ισχυρότερου συνδυασμού.
Το νέο εκλογικό παιχνίδι και οι δεύτεροι λογαριασμοί
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, πρόκειται για ένα νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο συγκεντρώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις για δήμους και περιφέρειες.
Αυτή είναι η επίσημη πλευρά: η κωδικοποίηση, η τακτοποίηση, η καλύτερη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης.
Υπάρχει όμως και η πολιτική πλευρά. Και αυτή αφορά τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών.
Με βάση όσα έχουν δημοσιευθεί για το νέο πλαίσιο, προβλέπεται κατάργηση του δεύτερου γύρου και εκλογή δημάρχου ή περιφερειάρχη με 42% + 1. Παράλληλα, εισάγεται η λογική της εναλλακτικής ψήφου, δηλαδή της δυνατότητας του ψηφοφόρου να δηλώνει και δεύτερη προτίμηση.
Στα χαρτιά, αυτό μπορεί να εμφανιστεί ως πιο γρήγορη και πιο πρακτική διαδικασία. Στην πράξη, όμως, μπορεί να ανοίξει ένα νέο πεδίο πολιτικών υπολογισμών.
Γιατί όταν καταργείται ο δεύτερος γύρος, δεν επιστρέφει ο πολίτης στην κάλπη για να επιλέξει καθαρά ανάμεσα στους δύο πρώτους. Δεν υπάρχει εκείνη η δεύτερη Κυριακή όπου όλοι αναλαμβάνουν δημόσια την ευθύνη της στάσης τους: ποιος στηρίζει ποιον, ποιος διαφωνεί, ποιος αλλάζει γραμμή και γιατί.
Αντί για αυτό, το αποτέλεσμα μπορεί να διαμορφώνεται μέσα από δεύτερες προτιμήσεις, συσχετισμούς και προεκλογικές συνεννοήσεις που ο δημότης δύσκολα θα μπορεί να ελέγξει.
Μικρή παράταξη ή μικρό «κλειδί» για πολιτικά παιγνίδια;
Δεν είναι όλες οι μικρές παρατάξεις ίδιες. Και πρέπει να το ξεκαθαρίσουμε από την αρχή.
Υπάρχουν μικροί συνδυασμοί που έχουν πραγματικό λόγο ύπαρξης. Εκφράζουν χωριά, γειτονιές, επαγγελματικές ομάδες, νέους ανθρώπους, περιβαλλοντικές αγωνίες, πολίτες που δεν νιώθουν ότι εκπροσωπούνται από τα μεγάλα σχήματα. Αυτές οι φωνές είναι χρήσιμες και αναγκαίες για τη δημοκρατία.
Άλλο όμως αυτό.
Και άλλο ένα ψηφοδέλτιο που στήνεται όχι για να εκφράσει κοινωνία, αλλά για να κόψει, να κρατήσει, να μεταφέρει ή να διαπραγματευτεί ψήφους.
Εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Γιατί σε ένα σύστημα χωρίς δεύτερη Κυριακή, ένας μικρός συνδυασμός μπορεί να γίνει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που φαίνεται στην αφίσα του. Μπορεί να εμφανίζεται ως αυτόνομη φωνή, αλλά στην πραγματικότητα να λειτουργεί ως κρυφό εξάρτημα ενός μεγαλύτερου μηχανισμού.
Άλλο μικρή παράταξη με καθαρό πρόγραμμα. Άλλο μικρό ψηφοδέλτιο που εμφανίζεται ως ανεξάρτητο και λειτουργεί ως πολιτικό εργαλείο παρασκηνίου.
Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να προβληματίσει τους πολίτες πριν φτάσουν στην κάλπη.
Το παρασκήνιο που στις μικρές κοινωνίες όλοι καταλαβαίνουν
Στις τοπικές κοινωνίες τίποτα δεν μένει εντελώς κρυφό. Μπορεί να μη γράφεται. Μπορεί να μη λέγεται δημόσια με ονόματα. Μπορεί να μην αποδεικνύεται εύκολα με χαρτιά και υπογραφές. Όμως ο κόσμος καταλαβαίνει.
Καταλαβαίνει πότε ένας συνδυασμός εμφανίζεται ξαφνικά χωρίς πολιτική διαδρομή. Καταλαβαίνει πότε κάποιοι «μαλώνουν» θεατρικά, αλλά οι γέφυρες δεν κόβονται ποτέ. Καταλαβαίνει πότε ένα ψηφοδέλτιο δεν χτίζεται για να διοικήσει, αλλά για να εμποδίσει κάποιον άλλον να φτάσει στη διοίκηση.
Και αυτό ακριβώς είναι το επικίνδυνο σημείο του νέου εκλογικού συστήματος: μπορεί να κάνει αυτά τα παρασκήνια πιο χρήσιμα, πιο οργανωμένα και πιο αποδοτικά.
Αν ένας υποψήφιος ξέρει ότι δεν χρειάζεται να περάσει από την καθαρή δοκιμασία της δεύτερης Κυριακής, αλλά μπορεί να εκλεγεί μέσα από έναν μηχανισμό πρώτων και δεύτερων επιλογών, τότε το ενδιαφέρον του δεν περιορίζεται μόνο στο να πείσει την κοινωνία.
Μπορεί να στραφεί και στο να οργανώσει τον χάρτη γύρω του κατά πως τον συμφέρει.
Να υπάρχουν τα κατάλληλα μικρά σχήματα. Να κόβονται ψήφοι από εκεί που πρέπει. Να κρατιούνται δυνάμεις εκεί που συμφέρει. Να εμφανίζονται δήθεν αυτόνομες φωνές που, την κρίσιμη στιγμή, οδηγούν το αποτέλεσμα προς συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Το 3% δεν είναι πάντα μικρό
Σε έναν δήμο με πολλούς συνδυασμούς, το 3% μπορεί να μοιάζει ασήμαντο. Δεν είναι.
Μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα στη νίκη και την ήττα. Μπορεί να είναι οι ψήφοι που λείπουν από μια παράταξη με δυναμική. Μπορεί να είναι το ποσοστό που κρατά έναν αντίπαλο χαμηλότερα. Μπορεί να είναι το μικρό πολιτικό «κλειδί» που ανοίγει την πόρτα της δημαρχίας σε κάποιον που, χωρίς αυτό, θα δυσκολευόταν πολύ περισσότερο.
Και αν αυτό συνδυαστεί με δεύτερες προτιμήσεις, τότε η αξία ενός μικρού συνδυασμού πολλαπλασιάζεται. Γι’ αυτό το θέμα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό.
Ο δημότης πρέπει να ξέρει τι ψηφίζει. Πρέπει να ξέρει αν στηρίζει μια αυτόνομη πρόταση ή αν η ψήφος του μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έναν δεύτερο σχεδιασμό που δεν του αποκαλύφθηκε ποτέ.
Πρέπει να ξέρει αν ψηφίζει φωνή ελέγχου ή μελλοντικό δεκανίκι. Αν ψηφίζει ανεξαρτησία ή προσυνεννόηση. Αν ψηφίζει αντίσταση ή μέρος ενός μηχανισμού που έχει ήδη αποφασίσει πού θα καταλήξει.
Αν ένα ψηφοδέλτιο κατεβαίνει για να στηρίξει άλλον, ας το πει καθαρά. Αν κατεβαίνει για να διαπραγματευτεί, ας το ξέρει ο πολίτης πριν ψηφίσει. Όχι μετά.
Η Κεφαλονιά δεν είναι μια απρόσωπη εκλογική περιφέρεια. Είναι τόπος όπου οι πολιτικές διαδρομές είναι γνωστές, οι σχέσεις φαίνονται, οι παλιές συμμαχίες δεν ξεχνιούνται και οι κινήσεις πίσω από την κουρτίνα συζητιούνται στα καφενεία πριν καν φτάσουν στα γραφεία των παρατάξεων.
Στους δήμους του νησιού, ένα μικρό ψηφοδέλτιο δεν είναι απλώς ένας αριθμός στο τελικό αποτέλεσμα. Μπορεί να αλλάξει ισορροπίες. Μπορεί να στερήσει δυναμική. Μπορεί να κρατήσει ζωντανό έναν μηχανισμό εξουσίας. Μπορεί να εμφανιστεί ως «τρίτη λύση» και τελικά να λειτουργήσει ως έμμεση στήριξη της πρώτης.
Αυτά δεν είναι θεωρίες για μακρινές πολιτικές σκηνές. Είναι πράγματα που στις τοπικές κοινωνίες τα έχουμε δει, τα έχουμε συζητήσει, τα έχουμε υποψιαστεί και πολλές φορές τα έχουμε πληρώσει. Γι’ αυτό το καμπανάκι πρέπει να χτυπήσει τώρα.
Πριν οι επόμενες εκλογές γεμίσουν από μικρά σχήματα με μεγάλα μυστικά. Πριν δούμε ψηφοδέλτια που θα εμφανίζονται ως «νέα», αλλά θα δουλεύουν υπέρ παλιών μηχανισμών. Πριν μετατραπεί η πολυφωνία σε εργαλείο σύγχυσης και παραποίησης.
Μικρές παρατάξεις ναι — μικρά παραμάγαζα όχι
Η Αυτοδιοίκηση χρειάζεται νέες φωνές. Χρειάζεται νέους ανθρώπους. Χρειάζεται μικρές παρατάξεις που θα σπάνε τη μονοτονία των μεγάλων μηχανισμών. Αλλά άλλο η δημοκρατική πολυφωνία και άλλο το πολιτικό παραμάγαζο.
Άλλο ένας συνδυασμός που λέει «έχω πρόταση για τον τόπο» και άλλο ένας συνδυασμός που στην πραγματικότητα λέει «έχω ψήφους για διαπραγμάτευση». Άλλο η διαφωνία και άλλο ο προσποιητός καβγάς. Άλλο η πολιτική αυτονομία και άλλο το κρυφό ραντεβού της επόμενης μέρας.
Αυτό πρέπει να το καταλάβουν οι πολίτες εγκαίρως. Διότι στα περίπλοκα εκλογικά παιχνίδια, συνήθως κερδίζουν όσοι ξέρουν τους κανόνες πριν από τους άλλους.
Η κάλπη δεν πρέπει να γίνει μηχανισμός συναλλαγής . Ο δήμαρχος δεν πρέπει να βγαίνει από αλχημείες. Πρέπει να βγαίνει από καθαρή εμπιστοσύνη.
Και ο δημότης πρέπει να ξέρει, πριν ρίξει το ψηφοδέλτιο στην κάλπη, αν ψηφίζει παράταξη ή αν ψηφίζει κρίκο σε αλυσίδα που θα τονε δέσει εκεί που δεν ψήφισε.