Ο υπερτουρισμός δεν κάνει εξαιρέσεις – ούτε καν για τον Άγιο Βασίλη. Το Ροβανιέμι, η πόλη στον Αρκτικό Κύκλο που έχει ταυτιστεί διεθνώς με το «χωριό του Άγιου Βασίλη», βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τις ίδιες πιέσεις που βιώνουν προορισμοί όπως η Βαρκελώνη, η Βενετία και το Μονμάρτρη.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Forbes, η εκρηκτική αύξηση των επισκεπτών έχει μετατρέψει ένα χριστουγεννιάτικο αφήγημα σε χαρακτηριστικό παράδειγμα ευρωπαϊκού overtourism.
Το θεματικό πάρκο του Άγιου Βασίλη προσελκύει περισσότερους από 600.000 επισκέπτες ετησίως, με κορύφωση την περίοδο των Χριστουγέννων. Σε ορισμένες ημέρες αιχμής, ο αριθμός των τουριστών φτάνει να είναι έως και δεκαπλάσιος του μόνιμου πληθυσμού της πόλης, γεγονός που, όπως επισημαίνεται, προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τους κατοίκους ήδη από τα προηγούμενα χρόνια.
Η επιτυχία του Ροβανιέμι δεν ήταν τυχαία. Η περιοχή αξιοποίησε έγκαιρα τη μυθολογία γύρω από τον Άγιο Βασίλη, συνδέοντας το αφήγημα των Χριστουγέννων με το φυσικό τοπίο του χιονιού, του πάγου και των ταράνδων. Η κατασκευή της περίφημης «καλύβας του Άγιου Βασίλη» το 1950, με αφορμή την επίσκεψη της τότε Πρώτης Κυρίας των ΗΠΑ, Έλενορ Ρούζβελτ, αποτέλεσε το πρώτο βήμα μιας στρατηγικής τουριστικής προβολής που εξελίχθηκε σε παγκόσμιο brand.
Η τουριστική ανάπτυξη επιταχύνθηκε τη δεκαετία του 1980, όταν το Ροβανιέμι απέκτησε αεροδρόμιο και ξεκίνησαν οι χριστουγεννιάτικες charter πτήσεις. Εμβληματική στιγμή υπήρξε η άφιξη του πρώτου Concorde από το Ηνωμένο Βασίλειο, ανήμερα Χριστουγέννων του 1984. Σήμερα, τα social media λειτουργούν ως επιταχυντής της ζήτησης: μόνο το 2023 η πόλη υποδέχθηκε 1,2 εκατομμύρια επισκέπτες με διανυκτέρευση, σημειώνοντας αύξηση 30% σε σχέση με το 2022, ενώ το 2024 προστέθηκαν 13 νέες διεθνείς αεροπορικές συνδέσεις.
Η μαζική αυτή ροή επισκεπτών έχει όμως σαφές κόστος. Η εξάρτηση της πόλης από την τουριστική αιχμή καθιστά όλο και δυσκολότερη την εύρεση προσιτής, μακροχρόνιας στέγασης για τους κατοίκους, ενώ σε περιόδους αιχμής σχεδόν το ένα τρίτο όσων βρίσκονται στο Ροβανιέμι είναι τουρίστες. Παράλληλα, αυξάνονται οι φωνές που ζητούν μεγαλύτερο έλεγχο σε μια τουριστική βιομηχανία που αποφέρει περίπου 153 εκατ. δολάρια ετησίως.
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται και πρακτικές που δεν συνδέονται με την τοπική παράδοση, όπως το dog sledding, αλλά και η εμπορευματοποίηση της κουλτούρας των Σάμι, του μοναδικού αναγνωρισμένου αυτόχθονα λαού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επικριτές υποστηρίζουν ότι η πολιτιστική τους ταυτότητα παρουσιάζεται συχνά με τρόπο απλουστευτικό ή ανακριβή, προκειμένου να εξυπηρετήσει τουριστικά στερεότυπα.
Την ίδια στιγμή, η κλιματική κρίση επιβαρύνει περαιτέρω το μέλλον του προορισμού. Συντηρητικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Λαπωνία θερμαίνεται με ρυθμό διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ άλλες μελέτες ανεβάζουν τον δείκτη ακόμη και στο τετραπλάσιο. Οι χειμώνες γίνονται μικρότεροι, λιγότερο χιονισμένοι και πιο βροχεροί, γεγονός που απειλεί το ίδιο το «χιονισμένο παραμύθι» στο οποίο βασίζεται το τουριστικό αφήγημα της περιοχής.
Όπως συμβαίνει και σε άλλους ευρωπαϊκούς προορισμούς που δοκιμάζονται από τον υπερτουρισμό, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι λύσεις όπως η προώθηση πιο αργών μορφών ταξιδιού, η χρήση τρένου αντί για αεροπλάνο, η μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής και η επιλογή υπεύθυνων ταξιδιωτικών πρακτικών μπορούν να μειώσουν το αποτύπωμα. Διαφορετικά, ακόμη και το «σπίτι του Άγιου Βασίλη» κινδυνεύει να γίνει ένα ακόμη παράδειγμα του πώς η επιτυχία, χωρίς όρια, μπορεί να στραφεί εναντίον ενός προορισμού.