Σήμερα, εκατομμύρια άνθρωποι γνωρίζουν τη Σαντορίνη ακόμη και αν δεν την έχουν επισκεφθεί ποτέ. Το ιδιαίτερο φυσικό της τοπίο, η αρχιτεκτονική, τα χωριά, τα κρασιά και τα προϊόντα της έχουν δημιουργήσει μια τουριστική ταυτότητα με διεθνή ακτινοβολία. Πίσω όμως από τη σημερινή εικόνα βρίσκεται μια διαδρομή δεκαετιών, που ξεκίνησε όταν το νησί διέθετε ελάχιστες τουριστικές υποδομές και ο επισκέπτης ερχόταν για να ανακαλύψει έναν τόπο που παρέμενε ακόμη σε μεγάλο βαθμό άγνωστος. Ένας μικρός οδηγός ηλικίας 55 ετών γίνεται έτσι ένα παράθυρο σε εκείνη τη Σαντορίνη.
Η Σαντορίνη του 1971 μέσα από τον ίδιο τον οδηγό
Ο «Οδηγός Σαντορίνης» εκδόθηκε το 1971 από τον Πέτρο Δελένδα, έναν άνθρωπο στενά δεμένο με το νησί και από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν τις δυνατότητες προβολής της Σαντορίνης και των προϊόντων της. Στην ενότητα με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η σημερινή Σαντορίνη», ο Δελένδας δίνει στον ταξιδιώτη συγκεκριμένες πρακτικές πληροφορίες. Διαβάζοντάς τες σήμερα, είναι σαν να ανοίγει κανείς ένα παράθυρο σε έναν άλλο κόσμο.
Για τις δυνατότητες διαμονής στο νησί γράφει χαρακτηριστικά: «Η Σαντορίνη σήμερον έχει εβδομήκοντα πέντε 75 περίπου κλίνες».
Εξίσου χαρακτηριστική είναι η περιγραφή της θαλάσσιας πρόσβασης: «Λιμένα δεν έχει, αλλ’ ούτε και είναι εύκολον ν’ αποκτήση, λόγω του μεγάλου βάθους των υδάτων της προς δυσμάς, προς ανατολάς δε, λόγω προσχώσεων».
Ακόμη και το ζήτημα του νερού, περιγράφεται με όρους μιας εντελώς διαφορετικής καθημερινότητας: «Δεν έχει ούτε λίμνας, ούτε ποταμούς, όμως όταν οι χειμώνες είναι βροχεροί υπάρχει αφθονία ύδατος».
Και ο οδηγός συμπληρώνει: «Μόνον εις θέσιν “Ζωοδόχος”, ένθα υπάρχει και το ομώνυμον παρεκκλήσιον, υπάρχει τρεχούμενο νερό».
Το νερό της βροχής συγκεντρωνόταν σε στέρνες και αποτελούσε πολύτιμο αγαθό για τις ανάγκες των νοικοκυριών.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η εικόνα της τουριστικής καθημερινότητας. Οι δυνατότητες διαμονής και εστίασης ήταν ελάχιστες, ενώ ως βασικές παραλίες για μπάνιο ο οδηγός ξεχωρίζει το Καμάρι και την Περίσσα. Πρόκειται για μια εποχή πολύ πριν οι παραλίες αποκτήσουν τη σημερινή τουριστική οργάνωση και πριν η γαστρονομία εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία της τουριστικής ταυτότητας της Σαντορίνης.
Οι αναφορές του οδηγού σε εστιατόρια και χώρους διαμονής αποκτούν σήμερα ιδιαίτερη αξία ακριβώς επειδή καταγράφουν την απαρχή μιας τουριστικής οικονομίας που μέσα στις επόμενες δεκαετίες θα άλλαζε εντυπωσιακά.
Η εμπειρία των διακοπών ήταν εντελώς διαφορετική. Ο ταξιδιώτης δεν έφθανε σε έναν προορισμό διαμορφωμένο γύρω από τις ανάγκες του. Έπρεπε να περιηγηθεί, να ανακαλύψει τα χωριά και τις παραλίες και να προσαρμοστεί στον καθημερινό ρυθμό του τόπου. Και όλα αυτά όχι πριν από αιώνες, αλλά το 1971.
Ένα μικρό κοινωνικό πορτρέτο του νησιού
Ο οδηγός δεν περιορίζεται στις πληροφορίες που θα χρειαζόταν ένας τουρίστας. Καταγράφει σχολεία, ιδρύματα, υπηρεσίες και πλευρές της καθημερινότητας, αποκτώντας σήμερα την αξία ενός μικρού κοινωνικού ντοκουμέντου.
Πηγή: Protothema – Travelling