Πέντε βασικές προτεραιότητες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του παγκόσμιου τουρισμού αναδεικνύει το WEF, σε μια περίοδο κατά την οποία η ταξιδιωτική ζήτηση κινείται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, αλλά παράλληλα εντείνονται οι αναταράξεις από ακραία καιρικά φαινόμενα, γεωπολιτικές εντάσεις, αυξημένο κόστος και πιέσεις στις τοπικές κοινωνίες.
Σύμφωνα με το World Economic Forum, το 2025 καταγράφηκαν 1,5 δισ. διεθνείς τουριστικές αφίξεις, ενώ η συμβολή των ταξιδιών και του τουρισμού στο παγκόσμιο ΑΕΠ ανήλθε σε 11,6 τρισ. δολάρια. Το 2026, ωστόσο, ο κλάδος έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπος με καθηλωμένα αεροσκάφη, κλειστούς εναέριους χώρους, κύματα καύσωνα και δασικές πυρκαγιές.
Το τελευταίο Travel & Tourism Development Index (TTDI), το οποίο εξετάζει 110 οικονομίες, καταλήγει ότι οι προορισμοί που προηγούνται δεν είναι απαραίτητα εκείνοι με τους ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά εκείνοι που μπορούν να απορροφούν τους κραδασμούς, να διατηρούν την εμπιστοσύνη των ταξιδιωτών και να προσαρμόζονται σε πιο σύνθετες συνθήκες.
1. Διαφοροποίηση αγορών και ζήτησης
Η πανδημία ανέδειξε τους κινδύνους της εξάρτησης από μία αγορά, μία περίοδο ή έναν μόνο τύπο ταξιδιώτη. Η Ιαπωνία αποτελεί, σύμφωνα με το TTDI 2026, χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η διεύρυνση των αγορών προέλευσης και η διασπορά της τουριστικής ζήτησης σε περισσότερες περιοχές της χώρας αποτέλεσαν βασικούς παράγοντες για την άνοδό της από την τρίτη στην πρώτη θέση του δείκτη. Η Ιαπωνία υποδέχθηκε 42,7 εκατ. διεθνείς επισκέπτες το προηγούμενο έτος, ενώ παράλληλα επιδίωξε να προσελκύσει ταξιδιώτες από περισσότερες χώρες και να κατευθύνει μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης πέρα από το Τόκιο, το Κιότο και την Οσάκα. Οι επισκέψεις σε περιφερειακούς προορισμούς της Ιαπωνίας αυξήθηκαν κατά 14% σε ετήσια βάση, ενώ το μερίδιο των αφίξεων από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, την Αυστραλία και τη Μέση Ανατολή αυξήθηκε στο 18%, από 14% το 2019. Κατά το World Economic Forum, η στρατηγική αυτή ενίσχυσε τόσο την ανθεκτικότητα του τουριστικού τομέα όσο και τη βάση της ζήτησης.
2. Προστασία της φυσικής και ψηφιακής πρόσβασης
Η αξιόπιστη μετακίνηση των ταξιδιωτών εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας ενός προορισμού. Η διαφορά αποτυπώνεται ιδιαίτερα στις αεροπορικές υποδομές, όπου οι 20 κορυφαίες οικονομίες του TTDI 2026 υπερβαίνουν τον μέσο όρο του δείκτη περισσότερο από ό,τι σε πολλές άλλες κατηγορίες. Ωστόσο, η πρόσβαση δεν περιορίζεται στις αεροπορικές συνδέσεις. Περιλαμβάνει επίσης τη διαχείριση των συνόρων, την πολιτική θεωρήσεων εισόδου και την παροχή ακριβών και εύκολα προσβάσιμων πληροφοριών, είτε ο ταξιδιώτης χρησιμοποιεί μηχανή αναζήτησης, πλατφόρμα κρατήσεων ή εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης. Η Γερμανία, η οποία καταλαμβάνει την έκτη θέση στον δείκτη, έχει δημιουργήσει Knowledge Graph που συγκεντρώνει περισσότερα από 500.000 αρχεία ανοικτών δεδομένων για καταλύματα, εκδηλώσεις και αξιοθέατα σε μία ενιαία πηγή, προσβάσιμη από μηχανές αναζήτησης και πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης. Το TTDI 2026 χαρακτηρίζει πλέον τα δεδομένα των προορισμών ως «κρίσιμη ψηφιακή υποδομή» και όχι απλώς ως εργαλείο μάρκετινγκ.
3. Ανταγωνισμός στην αξία και όχι μόνο στην τιμή
Σύμφωνα με το World Economic Forum, η τιμή από μόνη της δεν καθορίζει την επιτυχία ενός προορισμού. Οι 20 κορυφαίες τουριστικές οικονομίες του TTDI εμφανίζουν, μάλιστα, χαμηλότερη επίδοση από τον μέσο όρο ως προς την ανταγωνιστικότητα των τιμών. Το κρίσιμο στοιχείο είναι κατά πόσο η συνολική εμπειρία, η πρόσβαση και το επίπεδο των υπηρεσιών δικαιολογούν το κόστος του ταξιδιού. Η Αλβανία αποτελεί την οικονομία με τη μεγαλύτερη βελτίωση στον δείκτη, προσφέροντας πολλά από τα χαρακτηριστικά γειτονικών ευρωπαϊκών προορισμών με χαμηλότερο κόστος. Το World Economic Forum επισημαίνει, ωστόσο, ότι η ανταγωνιστικότητα που στηρίζεται αποκλειστικά στην τιμή είναι ευάλωτη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένου κόστους ζωής. Ως διαφορετικό παράδειγμα αναφέρεται η Κόστα Ρίκα, η οποία καταλαμβάνει την τέταρτη θέση στο TTDI 2026 ως προς τη βιωσιμότητα και έχει επιλέξει να δίνει έμφαση στην περιβαλλοντική προστασία αντί στη μαζική αύξηση της τουριστικής κίνησης. Οι διεθνείς αφίξεις στη χώρα αυξήθηκαν μόλις κατά 1% το προηγούμενο έτος, όμως η μέση δαπάνη ανά επισκέπτη αυξήθηκε από περίπου 1.602 δολάρια σε 1.848 δολάρια.
4. Η ανάπτυξη να αποδίδει στις τοπικές κοινωνίες
Τα ταξίδια και ο τουρισμός αναμένεται να συνεισφέρουν 16 τρισ. δολάρια στο παγκόσμιο ΑΕΠ έως το 2034, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το 11% της παγκόσμιας οικονομίας.
Για το World Economic Forum, εξίσου σημαντικό με το μέγεθος της ανάπτυξης είναι το πού κατευθύνονται τα οικονομικά οφέλη. Ο κοινωνικοοικονομικός πυλώνας του TTDI παρουσίασε επιδείνωση το 2026, εξέλιξη που χαρακτηρίζεται ως προειδοποίηση. Όταν ο τουρισμός αναπτύσσεται ταχύτερα από την ικανότητα των τοπικών κοινωνιών να αποκομίζουν οφέλη, μειώνεται η κοινωνική αποδοχή του. Η Τουρκία, η οποία καταλαμβάνει την 36η θέση στον δείκτη, εφαρμόζει από το 2022 εθνικό πρόγραμμα βιώσιμου τουρισμού. Περισσότεροι από 2.000 πάροχοι καταλυμάτων έχουν πλέον πιστοποιηθεί με κριτήρια που αφορούν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τα οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες. Κατά την ίδια περίοδο, η βαθμολογία της χώρας ως προς τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο βελτιώθηκε κατά 8,3%.
5. Αντιμετώπιση του προβλήματος εργατικού δυναμικού
Ο παγκόσμιος τουριστικός κλάδος ενδέχεται να αντιμετωπίσει έλλειψη περισσότερων από 43 εκατ. εργαζομένων έως το 2035. Περίπου 20 εκατ. από αυτές τις θέσεις εργασίας δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν, σύμφωνα με το World Economic Forum, γεγονός που σημαίνει ότι οι επενδύσεις σε υποδομές δεν αρκούν χωρίς επαρκές ανθρώπινο δυναμικό. Η Σαουδική Αραβία καταγράφει τη δεύτερη μεγαλύτερη βελτίωση στον πυλώνα του ανθρώπινου δυναμικού και της αγοράς εργασίας στο TTDI 2026. Το υπουργείο Τουρισμού της χώρας υλοποιεί προγράμματα υποτροφιών, κατάρτισης και μαθητείας σε συνεργασία με διεθνή εκπαιδευτικά ιδρύματα του κλάδου της φιλοξενίας, παράλληλα με προγράμματα στήριξης για τη δημιουργία μακροχρόνιας επαγγελματικής σταδιοδρομίας στον τουρισμό. Οι θέσεις εργασίας στον τουρισμό ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο το προηγούμενο έτος, με τις γυναίκες να αντιπροσωπεύουν το 47% των εργαζομένων, έναντι μόλις 5% το 2018.
Η ανθεκτικότητα απαιτεί συνεργασία
Το World Economic Forum υπογραμμίζει ότι καμία επιχείρηση ή δημόσιος φορέας δεν μπορεί μόνος του να υλοποιήσει τις πέντε αυτές προτεραιότητες. Ένας προορισμός δεν μπορεί να ανταγωνιστεί στη βάση της αξίας χωρίς το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό, να διαχειριστεί την ανάπτυξη χωρίς την εμπιστοσύνη των κατοίκων ή να διασφαλίσει την πρόσβαση χωρίς συνεργασία μεταξύ αεροπορικών εταιρειών, ξενοδοχείων, ρυθμιστικών αρχών, εταιρειών τεχνολογίας και οργανισμών διαχείρισης προορισμών.
Σύμφωνα με το World Economic Forum, οι προορισμοί που θα έχουν τις καλύτερες επιδόσεις τα επόμενα χρόνια θα είναι εκείνοι που θα μπορούν να διατηρούν τη λειτουργία των συστημάτων τους, να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και να συνεχίζουν να προσφέρουν αξία σε ταξιδιώτες, επιχειρήσεις και τοπικές κοινωνίες.
Πηγή: Money Tourism